Abstract

Bu çalışma, finansal okuryazarlığın yalnızca bilişsel bir yeterlik değil, bilgi, tutum ve davranış bileşenlerinin bütünleştiği değer temelli bir bilinç alanı olduğunu savunmakta ve din eğitiminin bu bütünleşmedeki rolünü teorik ve ampirik literatür ışığında incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın önemi, finansal okuryazarlık tartışmalarını teknik bilgi düzeyinden çıkararak ahlaki gelişim, sorumluluk bilinci ve değer inşası perspektifiyle yeniden konumlandırmasında ve özellikle din eğitimi bağlamında finansal etik üretme kapasitesini sistematik biçimde ele almasında ortaya çıkmaktadır. Araştırma, nitel literatür analizi yöntemiyle finansal okuryazarlık literatürü (OECD, Lusardi, Remund vb.), değer temelli eğitim kuramları (Kohlberg, Rest, Aristoteles) ve İslam düşüncesinde mal, servet ve sorumluluk anlayışına ilişkin klasik ve çağdaş çalışmaları karşılaştırmalı ve bütünleştirici bir yaklaşımla incelemektedir. Bulgular, finansal bilginin tek başına davranış üretmediğini; tutum ve değer katmanı aracılığıyla davranışa dönüştüğünü, din eğitiminin ise adalet, emanet, ölçülülük ve hesap verebilirlik ilkeleri üzerinden ekonomik karar süreçlerini dönüştürebilecek normatif bir çerçeve sunduğunu göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, bilgi + beceri + değer + sorumluluk boyutlarını entegre eden değer temelli finansal okuryazarlık modelinin, bireysel refah ile toplumsal adalet arasında denge kuran sürdürülebilir bir ekonomik bilinç üretme potansiyeline sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

Abstract

This study argues that financial literacy is not merely a cognitive competence, but a value-based field of consciousness integrating knowledge, attitudes, and behaviors. It aims to examine the role of religious education in this integration in light of theoretical and empirical literature. The importance of the study lies in its repositioning of financial literacy discussions from a purely technical knowledge level to a perspective of moral development, responsibility, and value building, and particularly in its systematic approach to the capacity of religious education to produce financial ethics. Using qualitative literature analysis, the research examines the financial literacy literature (OECD, Lusardi, Remund, etc.), value-based educational theories (Kohlberg, Rest, Aristotle), and classical and contemporary studies on the understanding of property, wealth, and responsibility in Islamic thought, employing a comparative and integrative approach. The findings demonstrate that financial knowledge alone does not produce behavior; it is transformed through layers of attitudes and values. Furthermore, religious education offers a normative framework capable of transforming economic decision-making processes through the principles of justice, trust, moderation, and accountability. In conclusion, the study reveals that a value-based financial literacy model, integrating knowledge, skills, values, and responsibility, has the potential to generate sustainable economic awareness that balances individual well-being with social justice.

Structured Abstract:

This study argues that the traditional approach to financial literacy as a purely knowledge-based competency is insufficient, and therefore, the concept needs to be rethought in an integrated way that includes values and responsibilities. The main objective of the study is to theoretically establish that financial literacy cannot be reduced solely to technical knowledge and skills; it is a holistic field of consciousness shaped by the interaction of knowledge, attitudes, values, and behaviours. Furthermore, it aims to analyse the role systematically that religious education can play in this integration. To this end, financial decision-making processes, theories of moral development, and the understanding of property, wealth, and responsibility in Islamic thought are considered together; and a value-based model of financial literacy is proposed. The importance of this study lies in its claim to fill two fundamental gaps. Firstly, the financial literacy literature largely focuses on measuring cognitive knowledge but remains limited in explaining behavioural transformation. Globally, increasing debt levels, irrational consumption trends, and financial crises demonstrate that knowledge alone does not produce sustainable economic behaviour. Secondly, the impact of religious education on economic behaviour often remains at the level of normative discourse, and its pedagogical integration is not addressed systematically enough, which limits the potential for fostering practical applications of ethical principles in financial decision-making. This study aims to make the ethical foundations of economic behaviour visible by establishing a theoretical bridge between financial literacy and religious education. Thus, financial awareness is seen as a part of social justice and responsibility, as well as individual well-being.

The research adopts a theoretical analysis and a literature synthesis approach based on qualitative research methods. First, the basic conceptual frameworks in the financial literacy literature are examined: the OECD's knowledge-attitude-behavior-based approach, Lusardi and Mitchell's economic well-being perspective, and behavioural economics findings regarding financial decision-making processes. Then, value-based education and moral development theories are discussed, and Kohlberg's cognitive stages of morality, Rest's four-component model, and the virtue ethics approach are compared. In the third stage, the understanding of property, wealth, and responsibility in Islamic thought is examined within the framework of the principles of trust, the rights of others, justice, contentment, and moderation. Finally, by integrating these three theoretical axes, a normative model of financial literacy has been developed that includes the dimensions of knowledge + skills + values + responsibility.

The findings indicate that financial knowledge alone has a limited capacity to generate behaviour; the relationship between knowledge and behaviour is shaped by attitudes and values. Behavioural economics literature reveals that individuals often prioritise short-term gains over long-term benefits, while value-based orientations strengthen self-regulation and a sense of responsibility, which can lead to more sustainable financial behaviours and better decision-making in the long run. In the context of religious education, viewing property as a trust allows economic decisions to be evaluated from an accountability perspective rather than an absolute ownership understanding. This approach offers a normative framework that can encourage moderation in consumption, prudence in borrowing, and social responsibility in the use of wealth. Furthermore, sharing mechanisms, such as zakat and infaq, strengthen the social dimension of economic behaviour, establishing a link between financial literacy and social justice.

The study's results demonstrate that financial literacy should not be considered a technical training program but rather a process of building value-based awareness. In the proposed model, knowledge is positioned as the foundation, skills as the capacity for application, values as the guiding framework, and responsibility as the level of awareness that ensures the sustainability of behaviour. This holistic approach makes it possible to evaluate financial decisions not only from the perspective of individual gain but also in conjunction with their ethical and social consequences. The role of religious education in this model is to add moral depth to economic behaviour and transform financial literacy into character-based competence. Thus, financial awareness can strengthen an individual's economic well-being while simultaneously contributing to the formation of an economic culture consistent with the principles of social solidarity, justice, and responsibility.

Yapılandırılmış Özet:

Bu çalışma, finansal okuryazarlığa yalnızca bilgiye dayalı bir yetkinlik olarak yaklaşan geleneksel yaklaşımın yetersiz olduğunu ve bu nedenle kavramın değerleri ve sorumlulukları da içeren bütünleşik bir şekilde yeniden düşünülmesi gerektiğini savunmaktadır. Çalışmanın temel amacı, finansal okuryazarlığın yalnızca teknik bilgi ve becerilere indirgenemeyeceğini; aksine, bilgi, tutum, değerler ve davranışların etkileşimiyle şekillenen bütünsel bir bilinç alanı olduğunu teorik olarak ortaya koymaktır. Ayrıca, dini eğitimin bu bütünleşmede oynayabileceği rolü sistematik olarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla, finansal karar alma süreçleri, ahlaki gelişim teorileri ve İslam düşüncesinde mülkiyet, servet ve sorumluluk anlayışı birlikte ele alınmakta ve değer temelli bir finansal okuryazarlık modeli önerilmektedir. Bu çalışmanın önemi, iki temel boşluğu doldurma iddiasında yatmaktadır. Birincisi, finansal okuryazarlık literatürü büyük ölçüde bilişsel bilgiyi ölçmeye odaklanmakta ve davranışsal dönüşümü açıklamada sınırlı kalmaktadır. Küresel olarak artan borç seviyeleri, irrasyonel tüketim eğilimleri ve finansal krizler, yalnızca bilginin sürdürülebilir ekonomik davranış üretmediğini göstermektedir. İkinci olarak, dini eğitimin ekonomik davranış üzerindeki etkisi genellikle normatif söylem düzeyinde kalmakta ve pedagojik entegrasyonu yeterince sistematik olarak ele alınmamaktadır. Bu çalışma, finansal okuryazarlık ile dini eğitim arasında teorik bir köprü kurarak ekonomik davranışın etik temellerini görünür kılmayı amaçlamaktadır. Böylece, finansal farkındalık sadece bireysel refahın bir unsuru olarak değil, aynı zamanda sosyal adalet ve sorumluluğun bir unsuru olarak da konumlandırılmaktadır.

Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden teorik analiz ve literatür sentezi yaklaşımını benimsemektedir. İlk olarak, finansal okuryazarlık literatüründeki temel kavramsal çerçeveler incelenmekte; OECD'nin bilgi-tutum-davranış temelli yaklaşımı, Lusardi ve Mitchell'in ekonomik refah perspektifi ve finansal karar alma süreçlerine ilişkin davranışsal ekonomi bulguları değerlendirilmektedir. Daha sonra, değer temelli eğitim ve ahlaki gelişim teorileri tartışılmakta ve Kohlberg'in ahlakiliğin bilişsel aşamaları, Rest'in dört bileşenli modeli ve erdem etiği yaklaşımı karşılaştırmalı olarak analiz edilmektedir. Üçüncü aşamada, İslam düşüncesinde mülkiyet, servet ve sorumluluk anlayışı, güven, başkalarının hakları, adalet, kanaat ve ölçülülük ilkeleri çerçevesinde incelenmiştir. Son olarak, bu üç teorik ekseni entegre ederek, bilgi + beceri + değerler + sorumluluk boyutlarını içeren normatif bir finansal okuryazarlık modeli geliştirilmiştir.

Bulgular, finansal bilginin tek başına davranış üretme kapasitesinin sınırlı olduğunu; bilgi ve davranış arasındaki ilişkinin tutumlar ve değerler aracılığıyla şekillendiğini göstermektedir. Davranışsal ekonomi literatürü, bireylerin genellikle uzun vadeli faydalardan ziyade kısa vadeli kazançlara öncelik verdiğini, değer temelli yönelimlerin ise öz denetimi ve sorumluluk duygusunu güçlendirdiğini ortaya koymaktadır. Dini eğitim bağlamında, mülkiyeti bir emanet olarak görmek, ekonomik kararların mutlak bir sahiplik anlayışından ziyade hesap verebilirlik perspektifinden değerlendirilmesine olanak tanır. Bu yaklaşım, tüketimde ölçülülüğü, borçlanmada ihtiyatı ve servetin kullanımında sosyal sorumluluğu teşvik edebilecek normatif bir çerçeve sunmaktadır. Ayrıca, zekât ve infak gibi paylaşım mekanizmaları, ekonomik davranışın sosyal boyutunu güçlendirerek finansal okuryazarlık ile sosyal adalet arasında bir bağlantı kurmaktadır. Çalışmanın sonuçları, finansal okuryazarlığın teknik bir eğitim programı olarak değil, değer temelli farkındalık oluşturma süreci olarak değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Önerilen modelde, bilgi temel, beceriler uygulama kapasitesi, değerler yol gösterici çerçeve ve sorumluluk ise davranışın sürdürülebilirliğini sağlayan farkındalık düzeyi olarak konumlandırılmıştır. Bu bütünsel yaklaşım, finansal kararları yalnızca bireysel kazanç açısından değil, aynı zamanda etik ve sosyal sonuçlarıyla birlikte değerlendirmeyi mümkün kılmaktadır. Bu modelde dini eğitimin rolü, ekonomik davranışa ahlaki derinlik katmak ve finansal okuryazarlığı karakter temelli bir yetkinliğe dönüştürmektir. Böylece, finansal farkındalık, bireyin ekonomik refahını güçlendirirken aynı zamanda sosyal dayanışma, adalet ve sorumluluk ilkeleriyle tutarlı bir ekonomik kültürün oluşmasına katkıda bulunabilir.

ملخص منظم

تدفع هذه الدراسة بأن النهج التقليدي في التعامل مع الثقافة المالية باعتبارها كفاءة قائمة على المعرفة البحتة غير كافٍ، وبالتالي، فإن المفهوم يحتاج إلى إعادة النظر فيه بطريقة متكاملة تشمل القيم والمسؤوليات. ويتمثل الهدف الرئيسي للدراسة في إثبات ذلك نظريًّا، أي أن الثقافة المالية لا يمكن اختزالها في المعرفة والمهارات الفنية فحسب؛ بل هي مجال وعي شامل يتشكل من خلال تفاعل المعرفة والمواقف والقيم والسلوكيات. علاوة على ذلك، تهدف الدراسة إلى تحليل الدور الذي يمكن أن يلعبه التعليم الديني في هذا التكامل بشكل منهجي. ولهذا الغرض، يتم النظر في عمليات اتخاذ القرارات المالية، ونظريات التنمية الأخلاقية، وفهم الملكية والثروة والمسؤولية في الفكر الإسلامي معًا؛ ويتم اقتراح نموذج للثقافة المالية قائم على القيم. تكمن أهمية هذه الدراسة في ادعائها بسد فجوتين أساسيتين. أولاً، تركز الأدبيات المتعلقة بالثقافة المالية بشكل كبير على قياس المعرفة الإدراكية، لكنها تظل محدودة في تفسير التحول السلوكي. على الصعيد العالمي، تُظهر مستويات الديون المتزايدة واتجاهات الاستهلاك غير العقلانية والأزمات المالية أن المعرفة وحدها لا تنتج سلوكًا اقتصاديًا مستدامًا. ثانيًا، غالبًا ما يظل تأثير التعليم الديني على السلوك الاقتصادي على مستوى الخطاب المعياري، ولا يتم تناول تكامله التربوي بشكل منهجي بما فيه الكفاية، مما يحد من إمكانية تعزيز التطبيقات العملية للمبادئ الأخلاقية في اتخاذ القرارات المالية. تهدف هذه الدراسة إلى إظهار الأسس الأخلاقية للسلوك الاقتصادي من خلال إقامة جسر نظري بين الثقافة المالية والتعليم الديني. وبالتالي، يُنظر إلى الوعي المالي على أنه جزء من العدالة والمسؤولية الاجتماعية، فضلاً عن الرفاهية الفردية.

تتبنى الدراسة نهج التحليل النظري وتوليف الأدبيات استناداً إلى أساليب البحث النوعي. أولاً، يتم فحص الأطر المفاهيمية الأساسية في أدبيات الثقافة المالية: نهج منظمة التعاون الاقتصادي والتنمية (OECD) القائم على المعرفة والموقف والسلوك، ومنظور الرفاهية الاقتصادية لدى لوساردي وميتشل، ونتائج الاقتصاد السلوكي فيما يتعلق بعمليات اتخاذ القرارات المالية. ثم تتم مناقشة نظريات التربية القائمة على القيم والتنمية الأخلاقية، ومقارنة المراحل المعرفية للأخلاق التي وضعها كولبيرغ، ونموذج ريست المكون من أربعة عناصر، ونهج أخلاقيات الفضيلة. وفي المرحلة الثالثة، يتم فحص فهم الملكية والثروة والمسؤولية في الفكر الإسلامي في إطار مبادئ الأمانة وحقوق الغير والعدالة والقناعة والاعتدال. وأخيرًا، من خلال دمج هذه المحاور النظرية الثلاثة، تم تطوير نموذج معياري للثقافة المالية يشمل أبعاد المعرفة + المهارات + القيم + المسؤولية.

تشير النتائج إلى أن المعرفة المالية وحدها لها قدرة محدودة على توليد السلوك؛ فالعلاقة بين المعرفة والسلوك تتشكل من خلال المواقف والقيم. تكشف أدبيات الاقتصاد السلوكي أن الأفراد غالبًا ما يعطون الأولوية للمكاسب قصيرة الأجل على الفوائد طويلة الأجل، في حين أن التوجهات القائمة على القيم تعزز التنظيم الذاتي والشعور بالمسؤولية، مما قد يؤدي إلى سلوكيات مالية أكثر استدامة واتخاذ قرارات أفضل على المدى الطويل. في سياق التعليم الديني، فإن النظر إلى الممتلكات على أنها أمانة يسمح بتقييم القرارات الاقتصادية من منظور المساءلة بدلاً من فهم الملكية المطلقة. يوفر هذا النهج إطارًا معياريًا يمكن أن يشجع على الاعتدال في الاستهلاك، والحكمة في الاقتراض، والمسؤولية الاجتماعية في استخدام الثروة. علاوة على ذلك، تعزز آليات المشاركة، مثل الزكاة والإنفاق، البعد الاجتماعي للسلوك الاقتصادي، وتربط بين الثقافة المالية والعدالة الاجتماعية.

تُظهر نتائج الدراسة أن الثقافة المالية لا ينبغي اعتبارها برنامجًا تدريبيًا تقنيًا، بل عملية لبناء وعي قائم على القيم. في النموذج المقترح، تُوضع المعرفة كأساس، والمهارات كقدرة على التطبيق، والقيم كإطار توجيهي، والمسؤولية كمستوى من الوعي يضمن استدامة السلوك. هذا النهج الشامل يجعل من الممكن تقييم القرارات المالية ليس فقط من منظور المكسب الفردي، بل أيضًا بالاقتران مع عواقبها الأخلاقية والاجتماعية. يتمثل دور التربية الدينية في هذا النموذج في إضفاء عمق أخلاقي على السلوك الاقتصادي وتحويل الثقافة المالية إلى كفاءة قائمة على الشخصية. وبالتالي، يمكن للوعي المالي أن يعزز الرفاهية الاقتصادية للفرد، بينما يساهم في الوقت نفسه في تكوين ثقافة اقتصادية تتوافق مع مبادئ التضامن الاجتماعي والعدالة والمسؤولية.

Résumé Structuré:

Cette étude soutient que l'approche traditionnelle de la culture financière, considérée comme une compétence purement cognitive, est insuffisante et qu'il convient donc de repenser ce concept de manière intégrée, en y avec les valeurs et les responsabilités. Cette étude vise principalement à démontrer théoriquement que la culture financière ne se limite pas à des connaissances et des compétences techniques ; il s’agit d’un domaine de conscience holistique, façonné par l’interaction entre connaissances, attitudes, valeurs et comportements. Elle a également pour but d’analyser de façon systématique le rôle que peut jouer l’éducation religieuse dans cette intégration. À cette fin, les processus de prise de décision financière, les théories du développement moral et la conception de la propriété, de la richesse et de la responsabilité dans la pensée islamique sont examinés conjointement ; un modèle de culture financière fondé sur des valeurs est proposé. L'importance de cette étude réside dans sa prétention à combler deux lacunes fondamentales. Tout d'abord, la littérature sur la culture financière se concentre largement sur la mesure des connaissances cognitives mais reste limitée dans l'explication de la transformation comportementale. À l’échelle mondiale, l’augmentation des niveaux d’endettement, les tendances de consommation irrationnelles et les crises financières démontrent que la connaissance seule ne produit pas un comportement économique durable. Ensuite, l’impact de l’éducation religieuse sur le comportement économique reste souvent au niveau du discours normatif, et son intégration pédagogique n’est pas abordée de manière suffisamment systématique, ce qui limite le potentiel de promotion d’applications pratiques des principes éthiques dans la prise de décision financière. Cette étude vise à rendre visibles les fondements éthiques du comportement économique en établissant un pont théorique entre l’éducation financière et l’éducation religieuse. Ainsi, la culture financière est considérée comme faisant partie intégrante de la justice sociale et de la responsabilité, ainsi que du bien-être individuel.

La recherche adopte une approche d'analyse théorique et de synthèse de la littérature fondée sur des méthodes de recherche qualitatives. Tout d'abord, les cadres conceptuels de base de la littérature sur la culture financière sont examinés : l'approche de l'OCDE fondée sur les connaissances, les attitudes et les comportements, la perspective du bien-être économique de Lusardi et Mitchell, et les conclusions de l'économie comportementale concernant les processus de prise de décision financière. Ensuite, les théories de l'éducation fondées sur les valeurs et du développement moral sont abordées, et les stades cognitifs de la moralité de Kohlberg, le modèle à quatre composantes de Rest et l'approche de l'éthique de la vertu sont comparés. Dans un troisième temps, la conception de la propriété, de la richesse et de la responsabilité dans la pensée islamique est examinée dans le cadre des principes de la confiance, des droits d'autrui, de la justice, du contentement et de la modération. Enfin, en intégrant ces trois axes théoriques, un modèle normatif de culture financière a été développé, qui inclut les dimensions suivantes : connaissances + compétences + valeurs + responsabilité.

Les résultats indiquent que les connaissances financières seules ont une capacité limitée à générer des comportements ; la relation entre savoirs et comportements est façonnée par les attitudes et les valeurs. La littérature en économie comportementale révèle que les individus privilégient souvent les gains à court terme au détriment des avantages à long terme, tandis que les orientations fondées sur les valeurs renforcent l’autorégulation et le sens des responsabilités, ce qui peut conduire à des comportements financiers plus durables et à une meilleure prise de décision sur une période prolongée. Dans le contexte de l'éducation religieuse, considérer la propriété comme une fiducie permet d'évaluer les décisions économiques sous l'angle de la responsabilité plutôt que dans une optique de propriété absolue. Cette approche offre un cadre normatif susceptible d'encourager la modération dans la consommation, la prudence dans l'emprunt et la responsabilité sociale dans l'utilisation de la richesse. De plus, les mécanismes de partage, tels que la zakat et l'infaq, renforcent la dimension sociale du comportement économique, établissant un lien entre la culture financière et la justice sociale.

Les résultats de l'étude démontrent que l'éducation financière ne doit pas être considérée comme un programme de formation technique, mais plutôt comme un processus de développement d'une conscience fondée sur des valeurs. Dans le modèle proposé, les connaissances sont positionnées comme le fondement, les compétences comme la capacité d'application, les valeurs comme le cadre directeur et la responsabilité comme le niveau de conscience qui garantit la durabilité du comportement. Cette approche holistique permet d'évaluer les décisions financières à la fois du point de vue du gain individuel, et en tenant compte de leurs conséquences éthiques et sociales. Le rôle de l'éducation religieuse dans ce modèle est d'ajouter une dimension morale au comportement économique et de transformer la culture financière en une compétence fondée sur le caractère. Ainsi, la culture financière peut renforcer le bien-être économique d'un individu tout en contribuant à la formation d'une culture économique conforme aux principes de solidarité sociale, de justice et de responsabilité.

Resumen Estructurado:

Este estudio argumenta que el enfoque tradicional de la alfabetización financiera, que se basa solo en el conocimiento, no es suficiente. Por eso, es necesario repensar el concepto de manera más integral, incluyendo valores y responsabilidades. El principal objetivo del estudio es mostrar que la alfabetización financiera no se limita a conocimientos y habilidades técnicas, sino que es un conjunto completo de conciencia que se forma a partir de la interacción entre conocimientos, actitudes, valores y comportamientos. Además, pretende analizar de forma sistemática el papel que la educación religiosa puede desempeñar en esta integración. Para lograr esto, se analizan juntos los procesos de toma de decisiones financieras, las teorías sobre el desarrollo moral y la idea de propiedad, riqueza y responsabilidad en el pensamiento islámico. También se sugiere un modelo de educación financiera basado en valores. La importancia de este estudio radica en su pretensión de colmar dos lagunas fundamentales. En primer lugar, la literatura sobre educación financiera se centra en gran medida en medir el conocimiento cognitivo, pero se sigue limitando a la hora de explicar la transformación del comportamiento. A nivel mundial, el aumento de los niveles de deuda, las tendencias de consumo irracionales y las crisis financieras demuestran que el conocimiento por sí solo no genera un comportamiento económico sostenible. En segundo lugar, el impacto de la educación religiosa en el comportamiento económico suele quedarse en el ámbito del discurso normativo. Además, su integración pedagógica no se aborda de forma suficientemente sistemática. Esto limita el potencial para fomentar aplicaciones prácticas de los principios éticos en la toma de decisiones financieras. Este estudio pretende visibilizar los fundamentos éticos del comportamiento económico estableciendo un puente teórico entre la alfabetización financiera y la educación religiosa. Así, la conciencia financiera se considera parte de la justicia social y la responsabilidad, así como del bienestar individual.

La investigación adopta un enfoque de análisis teórico y síntesis bibliográfica basado en métodos de investigación cualitativa. Primero, se analizan los conceptos básicos de la literatura sobre alfabetización financiera: el enfoque de conocimiento-actitud-comportamiento de la OCDE, la visión del bienestar económico de Lusardi y Mitchell, y los descubrimientos de la economía conductual sobre cómo se toman decisiones financieras. A continuación, se examinan las teorías sobre la educación en valores y el desarrollo moral. También se comparan las etapas de la moralidad según Kohlberg, el modelo de cuatro componentes de Rest y el enfoque de la ética de la virtud. En la tercera etapa, se analiza cómo se entiende la propiedad, la riqueza y la responsabilidad en el pensamiento islámico, basándose en los principios de confianza, derechos de los demás, justicia, satisfacción y moderación. Por último, mediante la integración de estos tres ejes teóricos, se ha desarrollado un modelo normativo de alfabetización financiera que incluye las dimensiones de conocimiento + habilidades + valores + responsabilidad.

Los resultados indican que el conocimiento financiero por sí solo tiene una capacidad limitada para generar comportamiento; la relación entre cognición y conducta está determinada por las actitudes y los valores. La literatura sobre economía conductual revela que las personas suelen priorizar las ganancias a corto plazo frente a los beneficios a largo plazo. Mientras que las orientaciones basadas en valores refuerzan la autorregulación y el sentido de la responsabilidad. Esto puede conducir a comportamientos financieros más sostenibles y a una mejor toma de decisiones a largo plazo. En el contexto de la educación religiosa, considerar la propiedad como un fideicomiso permite evaluar las decisiones económicas desde una perspectiva de rendición de cuentas en lugar de un entendimiento de propiedad absoluta. Este enfoque ofrece un marco normativo que puede fomentar la moderación en el consumo, la prudencia en el endeudamiento y la responsabilidad social en el uso de la riqueza. Además, los mecanismos de reparto, como el zakat y el infaq, refuerzan la dimensión social del comportamiento económico, estableciendo un vínculo entre la alfabetización financiera y la justicia social.

Los resultados del estudio demuestran que la educación financiera no debe considerarse un programa de formación técnica, sino más bien un proceso de construcción de una conciencia basada en valores. En el modelo propuesto, el conocimiento se sitúa como la base, las habilidades como la capacidad de aplicación, los valores como el marco orientador y la responsabilidad como el nivel de conciencia que garantiza la sostenibilidad del comportamiento. Este enfoque holístico permite evaluar las decisiones financieras no solo desde la perspectiva del beneficio individual, sino también en conjunción con sus consecuencias éticas y sociales. El papel de la educación religiosa en este modelo es añadir profundidad moral al comportamiento económico y transformar la alfabetización financiera en una competencia basada en el carácter. Así, la conciencia financiera puede fortalecer el bienestar económico de una persona y, al mismo tiempo, contribuir a la formación de una cultura económica coherente con los principios de solidaridad social, justicia y responsabilidad.

结构化摘要：

本研究认为，将金融素养视为一种纯粹基于知识的能力这一传统观点是不够的，因此需要以一种综合的方式重新思考这一概念，将其与价值观和责任感相结合。本研究的主要目标是在理论上论证：金融素养不能仅归结为技术知识和技能；它是一个由知识、态度、价值观和行为相互作用所塑造的整体意识领域。此外，本研究旨在系统分析宗教教育在此整合过程中所能发挥的作用。为此，研究综合考察了金融决策过程、道德发展理论，以及伊斯兰思想中对财产、财富与责任的理解，并提出了一种基于价值观的金融素养模型。本研究的重要性在于它旨在填补两个根本性空白。首先，金融素养文献大多侧重于测量认知知识，但在解释行为转变方面仍显不足。全球范围内，不断攀升的债务水平、非理性的消费趋势以及金融危机均表明，仅凭知识无法催生可持续的经济行为。其次，宗教教育对经济行为的影响往往仅停留在规范性论述层面，其教学整合尚未得到系统性探讨，这限制了在财务决策中促进伦理原则实践应用的潜力。本研究旨在通过在金融素养与宗教教育之间搭建理论桥梁，揭示经济行为的伦理基础。因此，金融意识被视为社会正义与责任以及个人福祉的组成部分。

本研究采用基于定性研究方法的理论分析与文献综述方法。首先，考察金融素养文献中的基本概念框架：经合组织的“知识-态度-行为”框架、卢萨迪与米切尔的经济福祉视角，以及行为经济学关于金融决策过程的研究成果。随后，探讨了基于价值观的教育与道德发展理论，并比较了科尔伯格的道德认知发展阶段、雷斯特的四要素模型以及美德伦理学方法。在第三阶段，研究在信托原则、他人权利、正义、知足与节制等框架下，考察了伊斯兰思想中对财产、财富及责任的理解。最后，通过整合这三个理论维度，构建了一个包含“知识+技能+价值观+责任”维度的金融素养规范性模型。

研究结果表明，仅凭金融知识难以有效促成行为；知识与行为之间的关系受态度和价值观的塑造。行为经济学文献揭示，个人往往优先考虑短期收益而非长期利益，而基于价值观的取向则能增强自我调节能力和责任感，从而在长远来看，促成更可持续的金融行为和更优的决策。在宗教教育背景下，将财产视为受托财产，有助于从问责制视角而非绝对所有权观念来评估经济决策。这种方法提供了一个规范性框架，能够倡导适度消费、审慎借贷以及在财富使用中履行社会责任。此外，天课（zakat）和施舍（infaq）等分享机制强化了经济行为的社会维度，从而在金融素养与社会正义之间建立了联系。

研究结果表明，金融素养不应被视为技术培训项目，而应视为构建基于价值观的意识的过程。在所提出的模型中，知识被定位为基础，技能为应用能力，价值观为指导框架，责任则是确保行为可持续性的意识层面。这种整体性方法使得评估金融决策时，不仅能从个人利益的角度出发，还能结合其伦理和社会后果进行考量。在此模型中，宗教教育的作用在于为经济行为增添道德深度，并将金融素养转化为基于品格的能力。因此，金融意识既能增强个人的经济福祉，同时也有助于形成符合社会团结、正义与责任原则的经济文化。

Структурированное резюме:

В данном исследовании утверждается, что традиционный подход к финансовой грамотности как к чисто познавательной компетенции является недостаточным, и поэтому данное понятие необходимо переосмыслить в комплексном ключе, включающем ценности и ответственность. Основная цель исследования заключается в теоретическом обосновании того, что финансовая грамотность не может сводиться исключительно к техническим знаниям и навыкам; это целостная сфера сознания, формируемая взаимодействием знаний, установок, ценностей и поведения. Кроме того, оно направлено на систематический анализ роли, которую религиозное образование может сыграть в этой интеграции. С этой целью совместно рассматриваются процессы принятия финансовых решений, теории морального развития и понимание собственности, богатства и ответственности в исламской мысли; предлагается ценностно-ориентированная модель финансовой грамотности. Важность данного исследования заключается в его призвании восполнить два фундаментальных пробела. Во-первых, литература по финансовой грамотности в основном сосредоточена на измерении когнитивных знаний, но остается ограниченной в объяснении трансформации поведения. Во всем мире растущий уровень задолженности, тенденции к иррациональному потреблению и финансовые кризисы демонстрируют, что одни только знания не приводят к устойчивому экономическому поведению. Во-вторых, влияние религиозного образования на экономическое поведение часто остается на уровне нормативного дискурса, а его педагогическая интеграция не рассматривается достаточно систематично, что ограничивает потенциал содействия практическому применению этических принципов при принятии финансовых решений. Данное исследование направлено на то, чтобы сделать видимыми этические основы экономического поведения путем установления теоретического моста между финансовой грамотностью и религиозным образованием. Таким образом, финансовая осведомленность рассматривается как часть социальной справедливости и ответственности, а также индивидуального благополучия.

В исследовании используется подход, основанный на теоретическом анализе и обобщении литературы с использованием качественных методов исследования. Во-первых, рассматриваются основные концептуальные рамки в литературе по финансовой грамотности: подход ОЭ СР, основанный на знаниях, отношении и поведении; концепция экономического благополучия Лусарди и Митчелла; а также выводы поведенческой экономики, касающиеся процессов принятия финансовых решений. Затем обсуждаются теории ценностного образования и морального развития, а также сравниваются когнитивные стадии морали Кольберга, четырехкомпонентная модель Реста и подход этики добродетели. На третьем этапе рассматривается понимание собственности, богатства и ответственности в исламской мысли в рамках принципов доверия, прав других, справедливости, довольства и умеренности. Наконец, путем интеграции этих трех теоретических осей была разработана нормативная модель финансовой грамотности, включающая в себя такие измерения, как знания + навыки + ценности + ответственность.

Результаты показывают, что одни только финансовые знания имеют ограниченную способность формировать поведение; взаимосвязь между знаниями и поведением определяется установками и ценностями. Литература по поведенческой экономике показывает, что люди часто отдают приоритет краткосрочной выгоде перед долгосрочными преимуществами, в то время как ценностно-ориентированные установки укрепляют саморегуляцию и чувство ответственности, что в долгосрочной перспективе может привести к более устойчивому финансовому поведению и более качественному принятию решений. В контексте религиозного образования рассмотрение собственности как доверия позволяет оценивать экономические решения с точки зрения подотчетности, а не с позиции абсолютного права собственности. Такой подход предлагает нормативную основу, способную поощрять умеренность в потреблении, благоразумие при заимствовании средств и социальную ответственность в использовании богатства. Кроме того, механизмы совместного использования, такие как закят и инфак, укрепляют социальный аспект экономического поведения, устанавливая связь между финансовой грамотностью и социальной справедливостью.

Результаты исследования показывают, что финансовую грамотность следует рассматривать не как программу технического обучения, а как процесс формирования ценностного сознания. В предлагаемой модели знания позиционируются как основа, навыки — как способность к применению, ценности — как ориентирующая рамка, а ответственность — как уровень осознанности, обеспечивающий устойчивость поведения. Такой целостный подход позволяет оценивать финансовые решения не только с точки зрения индивидуальной выгоды, но и в совокупности с их этическими и социальными последствиями. Роль религиозного образования в этой модели заключается в придании экономическому поведению моральной глубины и преобразовании финансовой грамотности в компетенцию, основанную на характере. Таким образом, финансовая осведомленность может укрепить экономическое благосостояние человека и одновременно способствовать формированию экономической культуры, соответствующей принципам социальной солидарности, справедливости и ответственности.

संरचित सारांश:

यह अध्ययन तर्क देता है कि वित्तीय साक्षरता को एक विशुद्ध ज्ञान-आधारित क्षमता के रूप में देखने वाला पारंपरिक दृष्टिकोण अपर्याप्त है, और इसलिए, इस अवधारणा पर एक एकीकृत तरीके से पुनर्विचार करने की आवश्यकता है जिसमें मूल्य और जिम्मेदारियां शामिल हों। इस अध्ययन का मुख्य उद्देश्य सैद्धांतिक रूप से यह स्थापित करना है कि वित्तीय साक्षरता को केवल तकनीकी ज्ञान और कौशल तक सीमित नहीं किया जा सकता है; यह ज्ञान, दृष्टिकोण, मूल्यों और व्यवहारों की परस्पर क्रिया से आकारित चेतना का एक समग्र क्षेत्र है।

इसके अलावा, इसका उद्देश्य इस एकीकरण में धार्मिक शिक्षा द्वारा निभाई जा सकने वाली भूमिका का व्यवस्थित रूप से विश्लेषण करना है। इस उद्देश्य के लिए, वित्तीय निर्णय लेने की प्रक्रियाओं, नैतिक विकास के सिद्धांतों, और इस्लामी विचारधारा में संपत्ति, धन और जिम्मेदारी की समझ को एक साथ माना जाता है; और वित्तीय साक्षरता का एक मूल्य-आधारित मॉडल प्रस्तावित किया जाता है। इस अध्ययन का महत्व दो मौलिक अंतरालों को भरने के अपने दावे में निहित है। पहली बात, वित्तीय साक्षरता का साहित्य काफी हद तक संज्ञानात्मक ज्ञान को मापने पर केंद्रित है, लेकिन व्यवहारिक परिवर्तन की व्याख्या करने में सीमित रहता है। वैश्विक स्तर पर, बढ़ता कर्ज, तर्कहीन उपभोग की प्रवृत्तियाँ, और वित्तीय संकट यह दर्शाते हैं कि केवल ज्ञान ही टिकाऊ आर्थिक व्यवहार का उत्पादन नहीं करता है। दूसरे, आर्थिक व्यवहार पर धार्मिक शिक्षा का प्रभाव अक्सर मानदंडगत विमर्श के स्तर पर ही रहता है, और इसके शैक्षिक एकीकरण को व्यवस्थित रूप से पर्याप्त रूप से संबोधित नहीं किया जाता है, जो वित्तीय निर्णय लेने में नैतिक सिद्धांतों के व्यावहारिक अनुप्रयोग को बढ़ावा देने की क्षमता को सीमित करता है। इस अध्ययन का उद्देश्य वित्तीय साक्षरता और धार्मिक शिक्षा के बीच एक सैद्धांतिक पुल स्थापित करके आर्थिक व्यवहार की नैतिक नींव को दृश्यमान बनाना है।

इस प्रकार, वित्तीय जागरूकता को सामाजिक न्याय और जिम्मेदारी के साथ-साथ व्यक्तिगत कल्याण के एक हिस्से के रूप में देखा जाता है।

यह शोध गुणात्मक अनुसंधान विधियों पर आधारित एक सैद्धांतिक विश्लेषण और साहित्य संश्लेषण दृष्टिकोण अपनाता है। सबसे पहले, वित्तीय साक्षरता के साहित्य में बुनियादी वैचारिक रूपरेखा की जांच की जाती है: OECD का ज्ञान-रवैया-व्यवहार-आधारित दृष्टिकोण, लुसारडी और मिशेल का आर्थिक कल्याण परिप्रेक्ष्य, और वित्तीय निर्णय लेने की प्रक्रियाओं के संबंध में व्यवहारिक अर्थशास्त्र के निष्कर्ष।

फिर, मूल्य-आधारित शिक्षा और नैतिक विकास सिद्धांतों पर चर्चा की जाती है, और कोहलबर्ग के नैतिकता के संज्ञानात्मक चरणों, रेस्ट के चार-घटक मॉडल, और सद्गुण नैतिकता दृष्टिकोण की तुलना की जाती है। तीसरे चरण में, इस्लामी विचारधारा में संपत्ति, धन और जिम्मेदारी की समझ का परीक्षण विश्वास, दूसरों के अधिकार, न्याय, संतोष और संयम के सिद्धांतों के ढांचे के भीतर किया जाता है। अंत में, इन तीन सैद्धांतिक धुरी को एकीकृत करके, वित्तीय साक्षरता का एक मानदंडगत मॉडल विकसित किया गया है जिसमें ज्ञान + कौशल + मूल्य + जिम्मेदारी के आयाम शामिल हैं।

निष्कर्ष बताते हैं कि केवल वित्तीय ज्ञान का व्यवहार उत्पन्न करने की क्षमता सीमित है; ज्ञान और व्यवहार के बीच का संबंध दृष्टिकोण और मूल्यों से आकार दिया जाता है। व्यवहारिक अर्थशास्त्र का साहित्य दर्शाता है कि व्यक्ति अक्सर दीर्घकालिक लाभों की तुलना में अल्पकालिक लाभों को प्राथमिकता देते हैं, जबकि मूल्य-आधारित अभिविन्यास आत्म-नियमन और जिम्मेदारी की भावना को मजबूत करते हैं, जो लंबे समय में अधिक टिकाऊ वित्तीय व्यवहार और बेहतर निर्णय लेने का कारण बन सकता है। धार्मिक शिक्षा के संदर्भ में, संपत्ति को एक ट्रस्ट के रूप में देखने से आर्थिक निर्णयों का मूल्यांकन पूर्ण स्वामित्व की समझ के बजाय जवाबदेही के दृष्टिकोण से किया जा सकता है। यह दृष्टिकोण एक मानदंडगत ढांचा प्रदान करता है जो खपत में संयम, उधार लेने में समझदारी और धन के उपयोग में सामाजिक जिम्मेदारी को प्रोत्साहित कर सकता है। इसके अलावा, ज़कात और इन्फाक जैसे साझाकरण तंत्र आर्थिक व्यवहार के सामाजिक आयाम को मजबूत करते हैं, जिससे वित्तीय साक्षरता और सामाजिक न्याय के बीच एक संबंध स्थापित होता है।

अध्ययन के परिणाम दर्शाते हैं कि वित्तीय साक्षरता को एक तकनीकी प्रशिक्षण कार्यक्रम नहीं बल्कि मूल्यों पर आधारित जागरूकता बनाने की एक प्रक्रिया माना जाना चाहिए। प्रस्तावित मॉडल में, ज्ञान को नींव, कौशल को अनुप्रयोग की क्षमता, मूल्यों को मार्गदर्शक ढांचा, और जिम्मेदारी को जागरूकता का वह स्तर माना गया है जो व्यवहार की स्थिरता सुनिश्चित करता है। यह समग्र दृष्टिकोण वित्तीय निर्णयों का मूल्यांकन न केवल व्यक्तिगत लाभ के दृष्टिकोण से बल्कि उनके नैतिक और सामाजिक परिणामों के साथ संयोजन में भी करना संभव बनाता है।

इस मॉडल में धार्मिक शिक्षा की भूमिका आर्थिक व्यवहार में नैतिक गहराई जोड़ना और वित्तीय साक्षरता को चरित्र-आधारित क्षमता में बदलना है। इस प्रकार, वित्तीय जागरूकता किसी व्यक्ति की आर्थिक भलाई को मजबूत कर सकती है और साथ ही सामाजिक एकजुटता, न्याय और जिम्मेदारी के सिद्धांतों के अनुरूप एक आर्थिक संस्कृति के निर्माण में योगदान भी दे सकती है।