Abstract

Bu çalışma, Sovyetler Birliği/Rusya ile İsrail arasındaki ilişkileri 1948’den 2025’e uzanan geniş bir tarihsel perspektifte inceleyerek ilişkilerdeki süreklilik ve değişim dinamiklerini ideolojik saiklerden realpolitik anlayışa evrilme yelpazesinde ele almaktadır. Çalışmanın temel sorusu, Rusya–İsrail ilişkilerinde sürekliliği ve dönüşümü belirleyen başlıca etkenlerin neler olduğu ve bu etkenlerin bölgesel jeopolitiğin değişimiyle nasıl etkileştiğidir. Tarihsel süreçte ilişkiler dört ana dönemde ele alınmaktadır: Sovyet dönemi (1947–1991), post-Sovyet normalleşme dönemi (1991–1999), Putin döneminin ilk 15 yılı (2000-2014 sonrası), Suriye, Ukrayna ve Gazze’deki çatışmaların belirleyici olduğu son dönem. Sovyetler Birliği, İsrail’i ilk tanıyan devletlerden biri olmasına rağmen kısa süre içinde ideolojik saiklerle Arap yanlısı bir çizgiye yönelmiş ve 1967’den itibaren diplomatik ilişkiler kesilmiştir. Soğuk Savaş sonrası dönemde ise ideolojik karşıtlık yerini pragmatik yakınlaşmaya bırakmış, özellikle göç, ticaret ve diplomatik temaslar üzerinden yeni bir ilişki zemini oluşmuştur. Putin döneminde ilişkiler güvenlik merkezli bir yapıya evrilmiştir. Özellikle Suriye iç savaşı sonrası kurulan “çatışmasızlık mekanizması”, iki ülkenin sahada karşı karşıya gelmesini önlemiş ve “rekabet içinde iş birliği” modelini somutlaştırmıştır. Bununla birlikte Ukrayna savaşı ve 7 Ekim 2023 sonrası Gazze krizi ilişkilerde kırılganlığa sebep olmuştur. Moskova’nın Hamas ile temasları ve İran’la artan askerî iş birliği, Tel Aviv’de stratejik kuşkuya yol açmıştır. Çalışma, nitel araştırma yöntemi ve doküman analizi tekniği kullanılarak hazırlanmıştır. Sonuç olarak, Rusya–İsrail ilişkilerinin başlangıcında ideolojik saikler etkili olsa da sonrasında ilişkilerin ideolojik ittifak ya da kalıcı düşmanlık temelinde değil; güvenlik, güç dengesi ve karşılıklı çıkar hesapları doğrultusunda şekillenen esnek, çok boyutlu ve denge arayışına dayalı bir ilişki modeline evrildiği ortaya konulmaktadır. Bu model, Rusya’nın İsrail’e yönelik dış politikasına realpolitik yaklaşımın hâkim olduğunu göstermektedir.

Abstract

The present study examines the relations between the Soviet Union/Russia and Israel within a broad historical perspective spanning from 1948 to 2025, addressing the dynamics of continuity and change in these relations within the spectrum of evolution from ideological motives to realpolitik understanding. The fundamental question of the study is to ascertain the main factors determining continuity and transformation in Russia–Israel relations, and how these factors interact with changes in regional geopolitics. The examination of relations is conducted across four primary periods in the context of historical development: the Soviet period (1947–1991), the post-Soviet normalisation period (1991–1999), the initial 15 years of the Putin era (2000–2014 onwards), and the most recent period, characterised by the geopolitical conflicts in Syria, Ukraine and Gaza. Despite being among the first states to recognise Israel, the Soviet Union subsequently adopted an Arab-friendly stance for ideological reasons, leading to the severing of diplomatic relations in 1967. In the post-Cold War era, ideological opposition gave way to pragmatic rapprochement, and a new basis for relations emerged, particularly through migration, trade and diplomatic contacts. In the period under the leadership of Putin, there has been an evolution of relations into a security-centred structure. In particular, the 'deconfliction mechanism' established after the Syrian civil war has prevented the two countries from coming face to face on the ground and has solidified the model of 'cooperation amid competition.' However, the war in Ukraine and the Gaza crisis after 7 October 2023 have caused fragility in relations. The strategic relationship between Moscow and Hamas, coupled with the increasing military cooperation between the two entities and Iran, has given rise to strategic suspicion in Tel Aviv. The study was prepared using qualitative research methods and document analysis techniques. Consequently, it has been demonstrated that although ideological motives were influential at the outset of Russia–Israel relations, the relationship subsequently evolved into a flexible, multidimensional model based on the search for balance, shaped by security, power balance, and mutual interest calculations, rather than ideological alliance or permanent enmity. This model demonstrates that realpolitik approaches dominate Russia's foreign policy towards Israel.

Structured Abstract:

This study analyses the structural and pragmatic transformation in the Russian Federation’s policy towards Israel following the dissolution of the Soviet Union. In the international system defined by ideological divisions during the Cold War, relations between the USSR and Israel followed an ideological trajectory as a result of their positions in opposing blocs. However, with the dissolution of the USSR, the Russian Federation, as its legal successor, has adopted a pragmatic approach centred on realpolitik in its foreign policy.

The primary objective of this study is to demonstrate how Moscow has transitioned from the Cold War-era model of ideological polarisation in bilateral relations to a pragmatic diplomacy that prioritises national interests and regional balances. The study is based on two key hypotheses: Firstly, that the Russian Federation constructs its relations with Israel not on the basis of ideological antagonisms, but on pragmatic and rational interests; and secondly, that the security relationship established by Russia with Israel does not hinder Moscow’s strategic partnerships with the Arab world and regional rivals, but is instead utilised as an instrument of a “balance of power policy”.

Realpolitik, used as an explanatory concept in this study, is an approach that denotes “realistic policy” or “pragmatic politics”, signifying that states act in foreign policy not on the basis of ideals but in accordance with the balance of power, national interests and prevailing conditions. Whilst realism provides a theoretical framework, realpolitik offers practical recommendations on how state behaviour should be shaped. In the realpolitik perspective, normativity is not considered binding; a realistic assessment of current conditions is paramount.

The USSR’s policy towards Israel followed a complex trajectory from its inception; it became the first state to recognise Israel de jure on 18 May 1948. Behind this support lay ideological and strategic reasons, such as breaking British influence in the region, limiting US influence, and the expectation of a socialist-leaning Jewish state. However, Israel’s alignment with the Western bloc, contrary to expectations, led to a rapid deterioration in relations. Diplomatic ties were severed in 1953, and during the 1956 Suez Crisis and the 1967 Six-Day War, the USSR sided with the Arab states. The close ties established with the Palestine Liberation Organisation in the 1970s deepened the USSR’s ideological stance. The normalisation process that began during the Gorbachev era culminated in the re-establishment of diplomatic relations in October 1991.

With the dissolution of the USSR, Russia began to pursue a foreign policy that was pro-Western, pragmatic and focused on economic interests. During this period, Israel was no longer viewed as a “cornerstone of imperialism”; rather, it was perceived as a country with which cooperation should be developed. There were strong motivations for both sides in the improvement of relations: for Russia, Israel was an important trading partner, and Israelis of Soviet origin served as a natural bridge between the two countries. For Israel, Jews emigrating from Russia represented a significant source of population.

With Vladimir Putin’s rise to power in 2000, Russian foreign policy adopted a more centralised and pragmatic structure. Russia began to pursue a delicate balancing act in the Middle East, maintaining relations with both Israel and Muslim countries. In 2005, Putin became the first Russian leader to visit Israel. In 2006, Russia adopted a stance diverging from the West by establishing diplomatic relations with Hamas. The early 2010s marked a peak in bilateral relations: Russia purchased unmanned aerial vehicle technology from Israel and cancelled the sale of S-300s to Iran under pressure from the US and Israel. Putin’s second visit to Israel in 2012 symbolised the pinnacle of this rapprochement.

Russia’s direct intervention in the Syrian civil war in September 2015 led to the two countries’ armies being present on the same battlefield. The resulting risk was managed through a “deconfliction mechanism” established between the two countries. Russia’s invasion of Ukraine in February 2022 left Israel facing a difficult dilemma. Whilst its Western allies condemned Russia and imposed sanctions, Israel pursued a cautious policy of neutrality, refraining from imposing sanctions on Russia or sending military aid to Ukraine. The primary reason for this was that it was able to maintain its operational freedom in Syria thanks to the coordination mechanism established with Russia. Following the Hamas attacks on 7 October 2023, Russia’s pro-Palestinian stance ushered in a new period of chill in bilateral relations. Although the hosting of Hamas and Iranian officials in Moscow in October 2023, alongside Russia’s use of harsh language criticising Israel in UN votes, strained relations, it did not sever them entirely. Cooperation in the energy sector, in particular, retained its importance. The study concludes that Russia-Israel relations have evolved from the ideological opposition of the Soviet era to a realpolitik approach centred on national interests today. The fact that Russia maintains security coordination with Israel at the highest level whilst simultaneously sustaining strategic partnerships with Israel’s regional rivals — Iran and Syria (during the Assad era) — demonstrates that Russian foreign policy has shed ideological sentimentality and is focused on rational interests.

Yapılandırılmış Özet:

Bu çalışma, Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından Rusya Federasyonu’nun İsrail’e yönelik politikasında yaşanan yapısal ve pragmatik dönüşümü analiz etmektedir. Soğuk Savaş döneminde ideolojik bölünmelerin belirleyici olduğu uluslararası sistemde, SSCB ile İsrail arasındaki ilişkiler, iki ülkenin zıt bloklardaki konumlarının bir sonucu olarak ideolojik bir gidişat izlemişti. Ancak SSCB’nin dağılmasıyla birlikte, onun hukuki halefi olan Rusya Federasyonu, dış politikasında realpolitik odaklı pragmatik bir yaklaşım benimsemiştir.

Bu çalışmanın temel amacı, Moskova’nın ikili ilişkilerde Soğuk Savaş dönemine ait ideolojik kutuplaşma modelinden, ulusal çıkarları ve bölgesel dengeleri ön planda tutan pragmatik bir diplomasiye nasıl geçiş yaptığını ortaya koymaktır. Çalışma, iki temel hipoteze dayanmaktadır: Birincisi, Rusya Federasyonu’nun İsrail ile ilişkilerini ideolojik çatışmalar temelinde değil, pragmatik ve rasyonel çıkarlar temelinde kurduğu; ikincisi ise, Rusya’nın İsrail ile kurduğu güvenlik ilişkisinin, Moskova’nın Arap dünyası ve bölgesel rakipleriyle olan stratejik ortaklıklarını engellemediği, aksine bir “güç dengesi politikası” aracı olarak kullanıldığıdır.

Bu çalışmada açıklayıcı bir kavram olarak kullanılan realpolitik, “gerçekçi politika” veya “pragmatik siyaset” anlamına gelen bir yaklaşımdır; bu, devletlerin dış politikada ideallere dayalı olarak değil, güç dengesi, ulusal çıkarlar ve mevcut koşullara uygun olarak hareket ettiklerini ifade eder. Gerçekçilik teorik bir çerçeve sağlarken, realpolitik devletin davranışının nasıl şekillendirilmesi gerektiğine dair pratik öneriler sunar. Realpolitik perspektifinde normativite bağlayıcı kabul edilmez; mevcut koşulların gerçekçi bir şekilde değerlendirilmesi önceliklidir.

SSCB’nin İsrail’e yönelik politikası, başlangıcından itibaren karmaşık bir seyir izlemiştir; SSCB, 18 Mayıs 1948’de İsrail’i hukuken tanıyan ilk devlet olmuştur. Bu desteğin arkasında, bölgedeki İngiliz etkisini kırmak, ABD’nin etkisini sınırlamak ve sosyalist eğilimli bir Yahudi devleti beklentisi gibi ideolojik ve stratejik nedenler yatmaktaydı. Ancak İsrail’in beklentilerin aksine Batı bloğuna yakınlaşması, ilişkilerin hızla bozulmasına yol açtı. Diplomatik ilişkiler 1953’te kesildi ve 1956 Süveyş Krizi ile 1967 Altı Gün Savaşı sırasında SSCB, Arap devletlerinin yanında yer aldı. 1970’lerde Filistin Kurtuluş Örgütü ile kurulan yakın bağlar, SSCB’nin ideolojik duruşunu daha da pekiştirdi. Gorbaçov döneminde başlayan normalleşme süreci, Ekim 1991’de diplomatik ilişkilerin yeniden kurulmasıyla sonuçlandı.

SSCB’nin dağılmasıyla birlikte Rusya, Batı yanlısı, pragmatik ve ekonomik çıkarlara odaklanan bir dış politika izlemeye başladı. Bu dönemde İsrail artık emperyalizmin bir “temel taşı” olarak görülmüyordu; aksine, iş birliğinin geliştirilmesi gereken bir ülke olarak algılanıyordu. İlişkilerin iyileştirilmesinde her iki taraf için de güçlü nedenler vardı: Rusya için İsrail önemli bir ticaret ortağıydı ve Sovyet kökenli İsrailliler iki ülke arasında doğal bir köprü görevi görüyordu. İsrail için ise Rusya’dan göç eden Yahudiler önemli bir nüfus kaynağı oluşturuyordu.

2000 yılında Vladimir Putin’in iktidara gelmesiyle birlikte, Rusya’nın dış politikası daha merkezi ve pragmatik bir yapıya kavuştu. Rusya hem İsrail hem de Müslüman ülkelerle ilişkilerini sürdürerek Orta Doğu’da hassas bir denge politikası izlemeye başladı. 2005 yılında Putin, İsrail’i ziyaret eden ilk Rus lider oldu. 2006 yılında Rusya, Hamas ile diplomatik ilişkiler kurarak Batı’dan farklı bir tutum benimsedi. 2010’ların başı, ikili ilişkilerin zirveye ulaştığı bir dönem oldu: Rusya, İsrail’den insansız hava aracı teknolojisi satın aldı ve ABD ile İsrail’in baskısı altında İran’a S-300 satışını iptal etti. Putin’in 2012’deki ikinci İsrail ziyareti, bu yakınlaşmanın doruk noktasını simgeledi.

Eylül 2015’te Rusya’nın Suriye iç savaşına doğrudan müdahalesi, iki ülkenin ordularının aynı savaş alanında yer almasına yol açtı. Bunun sonucunda ortaya çıkan risk, iki ülke arasında kurulan bir “çatışmayı önleme mekanizması” aracılığıyla yönetildi. Rusya’nın Şubat 2022’de Ukrayna’yı işgali, İsrail’i zor bir ikilemle karşı karşıya bıraktı. Batılı müttefikleri Rusya’yı kınayıp yaptırımlar uygularken, İsrail temkinli bir tarafsızlık politikası izledi; Rusya’ya yaptırım uygulamaktan veya Ukrayna’ya askeri yardım göndermekten kaçındı. Bunun başlıca nedeni, Rusya ile kurulan koordinasyon mekanizması sayesinde Suriye’deki operasyonel özgürlüğünü koruyabilmesiydi. 7 Ekim 2023’te Hamas’ın düzenlediği saldırıların ardından, Rusya’nın Filistin yanlısı tutumu ikili ilişkilerde yeni bir soğukluk dönemini başlattı. Ekim 2023’te Moskova’da Hamas ve İranlı yetkililere ev sahipliği yapılması ve Rusya’nın BM oylamalarında İsrail’i eleştiren sert bir dil kullanması, ilişkileri gerginleştirse de tamamen koparmadı. Özellikle enerji sektöründeki iş birliği önemini korudu. Çalışma, Rusya-İsrail ilişkilerinin Sovyet dönemindeki ideolojik karşıtlıktan günümüzde ulusal çıkarlar merkezli bir realpolitik yaklaşıma doğru evrimleştiği sonucuna varmaktadır. Rusya’nın İsrail ile en üst düzeyde güvenlik koordinasyonunu sürdürürken, aynı zamanda İsrail’in bölgesel rakipleri olan İran ve Suriye (Esad döneminde) ile stratejik ortaklıklarını da devam ettirmesi, Rus dış politikasının ideolojik duygusallıktan sıyrıldığını ve rasyonel çıkarlara odaklandığını göstermektedir.

ملخص منظم

تحلل هذه الدراسة التحول الهيكلي والبراغماتي في سياسة الاتحاد الروسي تجاه إسرائيل في أعقاب تفكك الاتحاد السوفيتي. ففي النظام الدولي الذي اتسم بالانقسامات الأيديولوجية خلال الحرب الباردة، اتبعت العلاقات بين الاتحاد السوفيتي وإسرائيل مسارًا أيديولوجيًا نتيجة لموقعيهما في الكتلتين المتعارضتين. ومع ذلك، فمع تفكك الاتحاد السوفيتي، تبنى الاتحاد الروسي، بصفته الخلف القانوني له، نهجًا براغماتيًّا يركز على «السياسة الواقعية» في سياسته الخارجية.

الهدف الرئيسي لهذه الدراسة هو توضيح كيف انتقلت موسكو من نموذج الاستقطاب الأيديولوجي في العلاقات الثنائية الذي ساد في حقبة الحرب الباردة إلى دبلوماسية براغماتية تعطي الأولوية للمصالح الوطنية والتوازنات الإقليمية. وتستند الدراسة إلى فرضيتين رئيسيتين: أولاً، أن الاتحاد الروسي يبني علاقاته مع إسرائيل ليس على أساس العداوات الأيديولوجية، بل على أساس المصالح البراغماتية والعقلانية؛ وثانياً، أن العلاقة الأمنية التي أقامتها روسيا مع إسرائيل لا تعوق شراكات موسكو الاستراتيجية مع العالم العربي والمنافسين الإقليميين، بل تُستخدم بدلاً من ذلك كأداة لـ«سياسة توازن القوى».

وتُعد «السياسة الواقعية» (Realpolitik)، المستخدمة كمفهوم تفسيري في هذه الدراسة، نهجًا يشير إلى «السياسة الواقعية» أو «السياسة البراغماتية»، مما يعني أن الدول لا تتصرف في سياستها الخارجية على أساس المثل العليا، بل وفقًا لتوازن القوى والمصالح الوطنية والظروف السائدة. وفي حين يوفر الواقعية إطارًا نظريًّا، فإن «السياسة الواقعية» تقدم توصيات عملية حول كيفية تشكيل سلوك الدولة. من منظور «السياسة الواقعية»، لا تُعتبر المعايير المعيارية ملزمة؛ بل إن التقييم الواقعي للظروف الحالية هو الأهم.

اتبعت سياسة الاتحاد السوفيتي تجاه إسرائيل مسارًا معقدًا منذ بدايتها؛ فقد أصبح الاتحاد السوفيتي أول دولة تعترف بإسرائيل قانونيًا في 18 مايو 1948. ووراء هذا الدعم كمنت أسباب أيديولوجية واستراتيجية، مثل كسر النفوذ البريطاني في المنطقة، والحد من النفوذ الأمريكي، وتوقع قيام دولة يهودية ذات ميول اشتراكية. ومع ذلك، أدى انحياز إسرائيل إلى الكتلة الغربية، خلافًا للتوقعات، إلى تدهور سريع في العلاقات. قُطعت العلاقات الدبلوماسية في عام 1953، وخلال أزمة السويس عام 1956 وحرب الأيام الستة عام 1967، انحاز الاتحاد السوفيتي إلى جانب الدول العربية. وعمّقت العلاقات الوثيقة التي أُقيمت مع منظمة التحرير الفلسطينية في السبعينيات الموقف الأيديولوجي للاتحاد السوفيتي. وبلغت عملية التطبيع التي بدأت في عهد غورباتشوف ذروتها بإعادة إقامة العلاقات الدبلوماسية في أكتوبر 1991.

مع تفكك الاتحاد السوفيتي، بدأت روسيا في اتباع سياسة خارجية موالية للغرب وواقعية وتركز على المصالح الاقتصادية. وخلال هذه الفترة، لم تعد إسرائيل تُعتبر «حجر الزاوية للإمبريالية»؛ بل أصبحت تُنظر إليها على أنها دولة ينبغي تطوير التعاون معها. كانت هناك دوافع قوية لكلا الجانبين لتحسين العلاقات: بالنسبة لروسيا، كانت إسرائيل شريكًا تجاريًّا مهمًّا، وكان الإسرائيليون من أصل سوفيتي بمثابة جسر طبيعي بين البلدين. أما بالنسبة لإسرائيل، فقد شكّل اليهود المهاجرون من روسيا مصدرًا مهمًّا للسكان.

مع صعود فلاديمير بوتين إلى السلطة في عام 2000، اتخذت السياسة الخارجية الروسية هيكلاً أكثر مركزية وواقعية. وبدأت روسيا في السعي إلى تحقيق توازن دقيق في الشرق الأوسط، حيث حافظت على علاقاتها مع كل من إسرائيل والدول الإسلامية. وفي عام 2005، أصبح بوتين أول زعيم روسي يزور إسرائيل. في عام 2006، اتخذت روسيا موقفاً مخالفاً للغرب من خلال إقامة علاقات دبلوماسية مع حركة حماس. وشهدت أوائل العقد الثاني من القرن الحادي والعشرين ذروة في العلاقات الثنائية: فقد اشترت روسيا تكنولوجيا الطائرات بدون طيار من إسرائيل وألغت بيع صواريخ S-300 إلى إيران تحت ضغط من الولايات المتحدة وإسرائيل. ورمزت الزيارة الثانية التي قام بها بوتين إلى إسرائيل في عام 2012 إلى ذروة هذا التقارب.

أدى التدخل الروسي المباشر في الحرب الأهلية السورية في سبتمبر 2015 إلى وجود جيوش البلدين على ساحة المعركة نفسها. وتم إدارة المخاطر الناجمة عن ذلك من خلال «آلية تجنب التضارب» التي أُنشئت بين البلدين. ووضع غزو روسيا لأوكرانيا في فبراير 2022 إسرائيل أمام معضلة صعبة. فبينما أدان حلفاؤها الغربيون روسيا وفرضوا عقوبات عليها، اتبعت إسرائيل سياسة حذرة قائمة على الحياد، وامتنعت عن فرض عقوبات على روسيا أو إرسال مساعدات عسكرية إلى أوكرانيا. وكان السبب الرئيسي لذلك هو تمكنها من الحفاظ على حريتها العملياتية في سوريا بفضل آلية التنسيق التي أُنشئت مع روسيا. وفي أعقاب هجمات حماس في 7 أكتوبر 2023، أدى الموقف الروسي المؤيد للفلسطينيين إلى دخول العلاقات الثنائية في فترة جديدة من التوتر. ورغم أن استضافة مسؤولي حماس وإيران في موسكو في أكتوبر 2023، إلى جانب استخدام روسيا لغة قاسية في انتقاد إسرائيل خلال التصويتات في الأمم المتحدة، قد تسببت في توتر العلاقات، إلا أنها لم تقطعها تمامًا. فقد احتفظ التعاون في قطاع الطاقة، على وجه الخصوص، بأهميته. وتخلص الدراسة إلى أن العلاقات الروسية-الإسرائيلية قد تطورت من المعارضة الأيديولوجية التي سادت في الحقبة السوفيتية إلى نهج «السياسة الواقعية» الذي يركز اليوم على المصالح الوطنية. إن حقيقة أن روسيا تحافظ على التنسيق الأمني مع إسرائيل على أعلى مستوى، بينما تحافظ في الوقت نفسه على شراكات استراتيجية مع منافسي إسرائيل الإقليميين — إيران وسوريا (خلال عهد الأسد) — تُظهر أن السياسة الخارجية الروسية قد تخلصت من العاطفية الأيديولوجية وتركز على المصالح العقلانية.

Résumé structuré:

Cette étude analyse la transformation structurelle et pragmatique de la politique de la Fédération de Russie à l’égard d’Israël à la suite de la dissolution de l’Union soviétique. Dans le système international marqué par les clivages idéologiques de la Guerre froide, les relations entre l’URSS et Israël suivaient une trajectoire idéologique découlant de leur appartenance à des blocs opposés. Cependant, avec la dissolution de l’URSS, la Fédération de Russie, en tant que successeur légal de celle-ci, a adopté une approche pragmatique axée sur la realpolitik dans sa politique étrangère.

L’objectif principal de cette étude est de montrer comment Moscou est passée du modèle de polarisation idéologique des relations bilatérales, propre à l’époque de la Guerre froide, à une diplomatie pragmatique qui privilégie les intérêts nationaux et les équilibres régionaux. Cette étude repose sur deux hypothèses clés : premièrement, que la Fédération de Russie construit ses relations avec Israël non pas sur la base d’antagonismes idéologiques, mais sur des intérêts pragmatiques et rationnels ; et deuxièmement, que les relations de sécurité établies par la Russie avec Israël n’entravent pas les partenariats stratégiques de Moscou avec le monde arabe et ses rivaux régionaux, mais sont au contraire utilisées comme un instrument d’une « politique d’équilibre des pouvoirs ».

La « Realpolitik », utilisée comme concept explicatif dans cette étude, est une approche qui désigne une « politique réaliste » ou une « politique pragmatique », signifiant que les États agissent en matière de politique étrangère non pas sur la base d’idéaux, mais en fonction de l’équilibre des pouvoirs, des intérêts nationaux et des conditions du moment. Alors que le réalisme fournit un cadre théorique, la « Realpolitik » propose des recommandations pratiques sur la manière dont le comportement des États devrait être façonné. Dans la perspective de la realpolitik, la normativité n’est pas considérée comme contraignante ; une évaluation réaliste des conditions actuelles est primordiale.

La politique de l’URSS à l’égard d’Israël a suivi une trajectoire complexe dès sa création ; elle fut le premier État à reconnaître Israël de jure le 18 mai 1948. Derrière ce soutien se cachaient des raisons idéologiques et stratégiques, telles que la volonté de briser l’influence britannique dans la région, de limiter l’influence américaine et l’espoir de voir émerger un État juif à tendance socialiste. Cependant, le ralliement d’Israël au bloc occidental, contrairement aux attentes, a entraîné une détérioration rapide des relations. Les relations diplomatiques ont été rompues en 1953, et lors de la crise de Suez de 1956 et de la guerre des Six Jours de 1967, l’URSS s’est rangée du côté des États arabes. Les liens étroits établis avec l’Organisation de libération de la Palestine dans les années 1970 ont renforcé la position idéologique de l’URSS. Le processus de normalisation entamé sous l’ère Gorbatchev a abouti au rétablissement des relations diplomatiques en octobre 1991.

Avec la dissolution de l’URSS, la Russie a commencé à mener une politique étrangère pro-occidentale, pragmatique et axée sur les intérêts économiques. Au cours de cette période, Israël n’était plus considéré comme une « pierre angulaire de l’impérialisme » ; il était au contraire perçu comme un pays avec lequel il fallait développer une coopération. Les deux parties avaient de solides motivations pour améliorer leurs relations : pour la Russie, Israël était un partenaire commercial important, et les Israéliens d’origine soviétique constituaient un pont naturel entre les deux pays. Pour Israël, les Juifs émigrant de Russie représentaient une source significative de population.

Avec l’arrivée au pouvoir de Vladimir Poutine en 2000, la politique étrangère russe a adopté une structure plus centralisée et pragmatique. La Russie s’est alors engagée dans un délicat exercice d’équilibre au Moyen-Orient, entretenant des relations tant avec Israël qu’avec les pays musulmans. En 2005, Poutine est devenu le premier dirigeant russe à se rendre en Israël. En 2006, la Russie a adopté une position divergeant de celle de l’Occident en établissant des relations diplomatiques avec le Hamas. Le début des années 2010 a marqué un apogée dans les relations bilatérales : la Russie a acheté à Israël de la technologie de drones et a annulé la vente de S-300 à l’Iran sous la pression des États-Unis et d’Israël. La deuxième visite de Poutine en Israël en 2012 a symbolisé le point culminant de ce rapprochement.

L’intervention directe de la Russie dans la guerre civile syrienne en septembre 2015 a conduit les armées des deux pays à se retrouver sur le même champ de bataille. Le risque qui en a découlé a été géré grâce à un « mécanisme de déconfliction » mis en place entre les deux pays. L’invasion de l’Ukraine par la Russie en février 2022 a placé Israël face à un dilemme difficile. Alors que ses alliés occidentaux condamnaient la Russie et imposaient des sanctions, Israël a mené une politique prudente de neutralité, s’abstenant d’imposer des sanctions à la Russie ou d’envoyer une aide militaire à l’Ukraine. La raison principale en était qu’il pouvait ainsi préserver sa liberté d’action en Syrie grâce au mécanisme de coordination mis en place avec la Russie. À la suite des attaques du Hamas du 7 octobre 2023, la position pro-palestinienne de la Russie a marqué le début d’une nouvelle période de refroidissement dans les relations bilatérales. Bien que l’accueil de responsables du Hamas et de l’Iran à Moscou en octobre 2023, ainsi que les propos virulents de la Russie critiquant Israël lors des votes à l’ONU, aient tendu les relations, cela ne les a pas rompues pour autant. La coopération dans le secteur énergétique, en particulier, a conservé toute son importance. L’étude conclut que les relations russo-israéliennes sont passées de l’opposition idéologique de l’ère soviétique à une approche de realpolitik centrée aujourd’hui sur les intérêts nationaux. Le fait que la Russie maintienne une coordination en matière de sécurité avec Israël au plus haut niveau tout en entretenant simultanément des partenariats stratégiques avec les rivaux régionaux d’Israël — l’Iran et la Syrie (à l’époque d’Assad) — démontre que la politique étrangère russe s’est affranchie de toute sentimentalité idéologique et se concentre sur des intérêts rationnels.

Resumen estructurado:

Este estudio analiza la transformación estructural y pragmática de la política de la Federación Rusa hacia Israel tras la disolución de la Unión Soviética. En el sistema internacional definido por las divisiones ideológicas durante la Guerra Fría, las relaciones entre la URSS e Israel siguieron una trayectoria ideológica como consecuencia de sus posiciones en bloques opuestos. Sin embargo, con la disolución de la URSS, la Federación Rusa, como su sucesora legal, ha adoptado un enfoque pragmático centrado en la realpolitik en su política exterior.

El objetivo principal de este estudio es demostrar cómo Moscú ha pasado del modelo de polarización ideológica en las relaciones bilaterales, propio de la era de la Guerra Fría, a una diplomacia pragmática que da prioridad a los intereses nacionales y a los equilibrios regionales. El estudio se basa en dos hipótesis clave: en primer lugar, que la Federación Rusa construye sus relaciones con Israel no sobre la base de antagonismos ideológicos, sino de intereses pragmáticos y racionales; y, en segundo lugar, que la relación de seguridad establecida por Rusia con Israel no obstaculiza las alianzas estratégicas de Moscú con el mundo árabe y sus rivales regionales, sino que, por el contrario, se utiliza como instrumento de una «política de equilibrio de poder».

La «Realpolitik», utilizada como concepto explicativo en este estudio, es un enfoque que denota «política realista» o «política pragmática», lo que significa que los Estados actúan en política exterior no basándose en ideales, sino de acuerdo con el equilibrio de poder, los intereses nacionales y las condiciones imperantes. Mientras que el realismo proporciona un marco teórico, la «Realpolitik» ofrece recomendaciones prácticas sobre cómo debe configurarse el comportamiento de los Estados. Desde la perspectiva de la realpolitik, la normatividad no se considera vinculante; lo primordial es una evaluación realista de las condiciones actuales.

La política de la URSS hacia Israel siguió una trayectoria compleja desde sus inicios; se convirtió en el primer Estado en reconocer a Israel de jure el 18 de mayo de 1948. Detrás de este apoyo se escondían razones ideológicas y estratégicas, como romper la influencia británica en la región, limitar la influencia estadounidense y la expectativa de un Estado judío de tendencia socialista. Sin embargo, la alineación de Israel con el bloque occidental, contrariamente a lo esperado, provocó un rápido deterioro de las relaciones. Las relaciones diplomáticas se rompieron en 1953 y, durante la crisis de Suez de 1956 y la Guerra de los Seis Días de 1967, la URSS se alineó con los Estados árabes. Los estrechos vínculos establecidos con la Organización para la Liberación de Palestina en la década de 1970 reforzaron la postura ideológica de la URSS. El proceso de normalización que comenzó durante la era de Gorbachov culminó con el restablecimiento de las relaciones diplomáticas en octubre de 1991.

Con la disolución de la URSS, Rusia comenzó a aplicar una política exterior prooccidental, pragmática y centrada en los intereses económicos. Durante este período, Israel ya no se consideraba una «piedra angular del imperialismo», sino que se percibía como un país con el que debía desarrollarse la cooperación. Ambas partes tenían fuertes motivos para mejorar las relaciones: para Rusia, Israel era un importante socio comercial, y los israelíes de origen soviético servían de puente natural entre ambos países. Para Israel, los judíos que emigraban de Rusia representaban una importante fuente de población.

Con la llegada al poder de Vladímir Putin en 2000, la política exterior rusa adoptó una estructura más centralizada y pragmática. Rusia comenzó a llevar a cabo un delicado ejercicio de equilibrio en Oriente Medio, manteniendo relaciones tanto con Israel como con los países musulmanes. En 2005, Putin se convirtió en el primer líder ruso en visitar Israel. En 2006, Rusia adoptó una postura divergente de la de Occidente al establecer relaciones diplomáticas con Hamás. A principios de la década de 2010 se alcanzó un punto álgido en las relaciones bilaterales: Rusia adquirió tecnología de vehículos aéreos no tripulados de Israel y canceló la venta de misiles S-300 a Irán bajo la presión de EE. UU. e Israel. La segunda visita de Putin a Israel en 2012 simbolizó el punto álgido de este acercamiento.

La intervención directa de Rusia en la guerra civil siria en septiembre de 2015 llevó a que los ejércitos de ambos países se encontraran en el mismo campo de batalla. El riesgo resultante se gestionó mediante un «mecanismo de prevención de conflictos» establecido entre ambos países. La invasión de Ucrania por parte de Rusia en febrero de 2022 dejó a Israel ante un difícil dilema. Mientras sus aliados occidentales condenaban a Rusia e imponían sanciones, Israel siguió una política cautelosa de neutralidad, absteniéndose de imponer sanciones a Rusia o de enviar ayuda militar a Ucrania. La razón principal fue que pudo mantener su libertad de acción en Siria gracias al mecanismo de coordinación establecido con Rusia. Tras los ataques de Hamás del 7 de octubre de 2023, la postura pro-palestina de Rusia marcó el inicio de un nuevo período de enfriamiento en las relaciones bilaterales. Aunque la acogida de responsables de Hamás e Irán en Moscú en octubre de 2023, junto con el uso por parte de Rusia de un lenguaje duro en sus críticas a Israel en las votaciones de la ONU, tensó las relaciones, no las rompió por completo. La cooperación en el sector energético, en particular, conservó su importancia. El estudio concluye que las relaciones entre Rusia e Israel han evolucionado desde la oposición ideológica de la era soviética hasta un enfoque de realpolitik centrado en los intereses nacionales en la actualidad. El hecho de que Rusia mantenga la coordinación en materia de seguridad con Israel al más alto nivel, al tiempo que mantiene alianzas estratégicas con los rivales regionales de Israel —Irán y Siria (durante la era de Assad)—, demuestra que la política exterior rusa ha dejado atrás el sentimentalismo ideológico y se centra en los intereses racionales.

结构化摘要

本研究分析了苏联解体后俄罗斯联邦对以色列政策的结构性与务实性转变。在冷战时期由意识形态分歧所定义的国际体系中，由于苏联与以色列分属对立阵营，两国关系遵循着意识形态化的发展轨迹。然而，随着苏联解体，作为其法律继承人的俄罗斯联邦在其外交政策中采取了以现实政治为核心的务实方针。

本研究的主要目标是阐明莫斯科如何从冷战时期双边关系中的意识形态两极化模式，转向优先考虑国家利益和地区平衡的务实外交。本研究基于两个关键假设：第一，俄罗斯联邦与以色列的关系并非建立在意识形态对立的基础上，而是基于务实和理性的利益；第二，俄罗斯与以色列建立的安全关系不会阻碍莫斯科与阿拉伯世界及地区竞争对手的战略伙伴关系，反而被用作“均势政策”的工具。

本研究中作为解释性概念使用的“现实政治”（Realpolitik），是一种指代“现实主义政策”或“务实政治”的方法论，意指国家在外交政策中的行为并非基于理想，而是依据力量平衡、国家利益和当前形势。虽然现实主义提供了理论框架，但“现实政治”则就国家行为应如何塑造提供了实践性建议。从现实政治的视角来看，规范性并不被视为具有约束力；对当前形势的现实评估才是首要的。

苏联对以色列的政策自其成立之初便经历了复杂的演变；1948年5月18日，苏联成为第一个在法律上承认以色列的国家。这种支持背后存在意识形态和战略原因，例如打破英国在该地区的影响力、限制美国的影响力，以及对一个倾向社会主义的犹太国家的期待。然而，以色列与西方阵营结盟的做法出乎意料，导致两国关系急剧恶化。1953年，两国断绝了外交关系；在1956年的苏伊士运河危机和1967年的六日战争期间，苏联均站在阿拉伯国家一边。20世纪70年代与巴勒斯坦解放组织建立的密切关系，进一步巩固了苏联的意识形态立场。始于戈尔巴乔夫时代的正常化进程最终于1991年10月促成了两国外交关系的恢复。

随着苏联解体，俄罗斯开始推行亲西方、务实且以经济利益为重点的外交政策。在此期间，以色列不再被视为“帝国主义的基石”，而是被视为应与其开展合作的国家。双方在改善关系方面都有强烈的动机：对俄罗斯而言，以色列是一个重要的贸易伙伴，而苏联出身的以色列人则充当了两国之间的天然桥梁；对以色列而言，从俄罗斯移民而来的犹太人则是一个重要的人口来源。

随着弗拉基米尔·普京于2000年掌权，俄罗斯外交政策采取了更加集中化和务实的架构。俄罗斯开始在中东地区进行微妙的平衡，同时维持与以色列和穆斯林国家的关系。2005年，普京成为首位访问以色列的俄罗斯领导人。2006年，俄罗斯与哈马斯建立外交关系，其立场与西方国家背道而驰。2010年代初期，两国关系达到顶峰：俄罗斯从以色列购入无人机技术，并在美国和以色列的压力下取消了向伊朗出售S-300防空系统的计划。2012年普京对以色列的第二次访问标志着两国关系缓和的顶峰。

2015年9月，俄罗斯直接介入叙利亚内战，导致两国军队出现在同一战场上。双方通过建立“冲突化解机制”来管控由此产生的风险。2022年2月，俄罗斯入侵乌克兰，使以色列陷入艰难的两难境地。当其西方盟友谴责俄罗斯并实施制裁时，以色列则采取了谨慎的中立政策，既未对俄罗斯实施制裁，也未向乌克兰提供军事援助。主要原因在于，得益于与俄罗斯建立的协调机制，以色列得以在叙利亚保持行动自由。2023年10月7日哈马斯发动袭击后，俄罗斯支持巴勒斯坦的立场使双边关系进入了一个新的冷淡期。尽管2023年10月莫斯科接待哈马斯和伊朗官员，以及俄罗斯在联合国投票中使用严厉措辞批评以色列，使两国关系趋于紧张，但并未完全断绝。特别是能源领域的合作依然保持着重要地位。该研究得出结论：俄以关系已从苏联时期的意识形态对立，演变为当今以国家利益为中心的现实政治模式。俄罗斯一方面与以色列保持最高层级的安全协调，另一方面又与以色列的地区对手——伊朗和叙利亚（阿萨德执政时期）——维持战略伙伴关系，这一事实表明，俄罗斯的外交政策已摒弃意识形态上的感性，转而聚焦于理性利益。

Структурированное резюме

В данном исследовании анализируются структурные и прагматические изменения в политике Российской Федерации в отношении Израиля после распада Советского Союза. В международной системе, определявшейся идеологическими противостояниями в период «холодной войны», отношения между СССР и Израилем развивались по идеологической траектории вследствие их принадлежности к противостоящим блокам. Однако после распада СССР Российская Федерация, как его правопреемник, перешла к прагматическому подходу, основанному на принципах «реальной политики», в своей внешней политике.

Основная цель данного исследования — продемонстрировать, как Москва перешла от модели идеологической поляризации в двусторонних отношениях, характерной для эпохи холодной войны, к прагматичной дипломатии, в которой приоритет отдается национальным интересам и региональному балансу сил. Исследование основано на двух ключевых гипотезах: во-первых, что Российская Федерация выстраивает свои отношения с Израилем не на основе идеологических противоречий, а исходя из прагматических и рациональных интересов; и, во-вторых, что отношения в сфере безопасности, установленные Россией с Израилем, не препятствуют стратегическому партнерству Москвы с арабским миром и региональными соперниками, а, напротив, используются в качестве инструмента «политики баланса сил».

«Реалполитика», используемая в данном исследовании в качестве объяснительного понятия, представляет собой подход, обозначающий «реалистическую политику» или «прагматическую политику», подразумевающий, что государства действуют во внешней политике не на основе идеалов, а в соответствии с балансом сил, национальными интересами и сложившимися условиями. В то время как реализм обеспечивает теоретическую основу, «реалполитика» предлагает практические рекомендации относительно того, как должно формироваться поведение государства. С точки зрения «реалполитики» нормативность не считается обязательной; первостепенное значение имеет реалистичная оценка текущих условий.

Политика СССР в отношении Израиля с самого начала развивалась по сложной траектории; 18 мая 1948 года СССР стал первым государством, признавшим Израиль де-юре. За этой поддержкой стояли идеологические и стратегические причины, такие как слом британского влияния в регионе, ограничение влияния США и ожидание появления еврейского государства с социалистической ориентацией. Однако присоединение Израиля к западному блоку, вопреки ожиданиям, привело к стремительному ухудшению отношений. Дипломатические отношения были разорваны в 1953 году, а во время Суэцкого кризиса 1956 года и Шестидневной войны 1967 года СССР встал на сторону арабских государств. Тесные связи, установленные с Организацией освобождения Палестины в 1970-х годах, укрепили идеологическую позицию СССР. Процесс нормализации отношений, начавшийся в эпоху Горбачёва, завершился восстановлением дипломатических отношений в октябре 1991 года.

С распадом СССР Россия стала проводить прозападную, прагматичную и ориентированную на экономические интересы внешнюю политику. В этот период Израиль перестал восприниматься как «краеугольный камень империализма»; напротив, его стали рассматривать как страну, с которой следует развивать сотрудничество. У обеих сторон были веские мотивы для улучшения отношений: для России Израиль был важным торговым партнером, а израильтяне советского происхождения служили естественным мостом между двумя странами. Для Израиля евреи, эмигрировавшие из России, представляли собой значительный источник пополнения населения.

С приходом к власти Владимира Путина в 2000 году внешняя политика России приобрела более централизованный и прагматичный характер. Россия начала проводить деликатный баланс интересов на Ближнем Востоке, поддерживая отношения как с Израилем, так и с мусульманскими странами. В 2005 году Путин стал первым российским лидером, посетившим Израиль. В 2006 году Россия заняла позицию, расходящуюся с позицией Запада, установив дипломатические отношения с ХАМАС. Начало 2010-х годов ознаменовало пик в двусторонних отношениях: Россия приобрела у Израиля технологии беспилотных летательных аппаратов и отменила продажу комплексов С-300 Ирану под давлением США и Израиля. Второй визит Путина в Израиль в 2012 году стал символом кульминации этого сближения.

Прямое вмешательство России в сирийскую гражданскую войну в сентябре 2015 года привело к тому, что армии обеих стран оказались на одном поле боя. Возникший в результате риск удалось сдержать благодаря «механизму предотвращения конфликтов», созданному между двумя странами. Вторжение России в Украину в феврале 2022 года поставило Израиль перед сложной дилеммой. В то время как его западные союзники осудили Россию и ввели санкции, Израиль проводил осторожную политику нейтралитета, воздерживаясь от введения санкций против России или оказания военной помощи Украине. Главной причиной этого было то, что благодаря механизму координации, налаженному с Россией, Израиль смог сохранить свою оперативную свободу в Сирии. После атак ХАМАС 7 октября 2023 года пропалестинская позиция России ознаменовала начало нового периода охлаждения в двусторонних отношениях. Хотя прием в Москве в октябре 2023 года представителей ХАМАС и Ирана, а также использование Россией резких формулировок в критике Израиля при голосовании в ООН привели к напряженности в отношениях, они не были полностью разорваны. В частности, сотрудничество в энергетическом секторе сохранило свою важность. В исследовании делается вывод, что российско-израильские отношения эволюционировали от идеологического противостояния советской эпохи к современному подходу «реальной политики», ориентированному на национальные интересы. Тот факт, что Россия поддерживает координацию в сфере безопасности с Израилем на самом высоком уровне, одновременно сохраняя стратегическое партнерство с региональными соперниками Израиля — Ираном и Сирией (в эпоху Асада) — свидетельствует о том, что российская внешняя политика избавилась от идеологической сентиментальности и сосредоточена на рациональных интересах.

संरचित सारांश

यह अध्ययन सोवियत संघ के विघटन के बाद इज़राइल के प्रति रूसी संघ की नीति में हुए संरचनात्मक और व्यावहारिक परिवर्तन का विश्लेषण करता है। शीत युद्ध के दौरान वैचारिक विभाजनों द्वारा परिभाषित अंतर्राष्ट्रीय प्रणाली में, यूएसएसआर और इज़राइल के बीच संबंध विरोधी गुटों में उनकी स्थिति के परिणामस्वरूप एक वैचारिक पथ का अनुसरण करते थे। हालाँकि, यूएसएसआर के विघटन के साथ, रूसी संघ ने, इसके कानूनी उत्तराधिकारी के रूप में, अपनी विदेश नीति में वास्तविक राजनीति (realpolitik) पर केंद्रित एक व्यावहारिक दृष्टिकोण अपनाया है।

इस अध्ययन का प्राथमिक उद्देश्य यह प्रदर्शित करना है कि कैसे मास्को ने द्विपक्षीय संबंधों में शीत युद्ध-कालीन वैचारिक ध्रुवीकरण के मॉडल से एक व्यावहारिक कूटनीति की ओर संक्रमण किया है, जो राष्ट्रीय हितों और क्षेत्रीय संतुलन को प्राथमिकता देती है। यह अध्ययन दो प्रमुख परिकल्पनाओं पर आधारित है: पहली, कि रूसी संघ इज़राइल के साथ अपने संबंधों को वैचारिक विरोध के आधार पर नहीं, बल्कि व्यावहारिक और तर्कसंगत हितों के आधार पर बनाता है; और दूसरी, कि रूस द्वारा इज़राइल के साथ स्थापित सुरक्षा संबंध अरब दुनिया और क्षेत्रीय प्रतिद्वंद्वियों के साथ मॉस्को की रणनीतिक साझेदारी में बाधा नहीं डालता है, बल्कि इसके बजाय "शक्ति संतुलन नीति" के एक उपकरण के रूप में उपयोग किया जाता है।

रीयलपोलिटिक, जिसका उपयोग इस अध्ययन में एक व्याख्यात्मक अवधारणा के रूप में किया गया है, एक ऐसा दृष्टिकोण है जो "यथार्थवादी नीति" या "व्यवहारिक राजनीति" को दर्शाता है, जिसका अर्थ है कि राज्य विदेश नीति में आदर्शों के आधार पर नहीं, बल्कि शक्ति संतुलन, राष्ट्रीय हितों और प्रचलित परिस्थितियों के अनुसार कार्य करते हैं। जहाँ यथार्थवाद एक सैद्धांतिक ढांचा प्रदान करता है, वहीं रीयलपोलिटिक इस बारे में व्यावहारिक सिफारिशें देता है कि राज्य का व्यवहार कैसा होना चाहिए।

रीयलपोलिटिक के दृष्टिकोण में, मानदंडों को बाध्यकारी नहीं माना जाता है; वर्तमान परिस्थितियों का यथार्थवादी मूल्यांकन सर्वोपरि है।

सोवियत संघ की इज़राइल के प्रति नीति इसकी शुरुआत से ही एक जटिल पथ पर चली; यह 18 मई 1948 को इज़राइल को डी ज्यूरे मान्यता देने वाला पहला राज्य बना। इस समर्थन के पीछे वैचारिक और रणनीतिक कारण थे, जैसे कि क्षेत्र में ब्रिटिश प्रभाव को तोड़ना, अमेरिकी प्रभाव को सीमित करना, और एक समाजवादी-झुकाव वाले यहूदी राज्य की उम्मीद।

हालांकि, उम्मीदों के विपरीत, पश्चिमी गुट के साथ इज़राइल के गठबंधन ने संबंधों में तेजी से गिरावट ला दी। 1953 में कूटनीतिक संबंध तोड़ दिए गए, और 1956 के सूएज़ संकट और 1967 के छह-दिवसीय युद्ध के दौरान, सोवियत संघ अरब राज्यों के पक्ष में हो गया। 1970 के दशक में फिलिस्तीन लिबरेशन ऑर्गनाइजेशन के साथ स्थापित घनिष्ठ संबंधों ने सोवियत संघ के वैचारिक रुख को और गहरा कर दिया।

गोर्बाचेव युग के दौरान शुरू हुई सामान्यीकरण प्रक्रिया का समापन अक्टूबर 1991 में कूटनीतिक संबंधों की पुनः स्थापना के साथ हुआ।

यूएसएसआर के विघटन के साथ, रूस ने एक ऐसी विदेश नीति अपनाना शुरू कर दिया जो पश्चिमी-समर्थक, व्यावहारिक और आर्थिक हितों पर केंद्रित थी। इस अवधि के दौरान, इज़राइल को अब "साम्राज्यवाद की आधारशिला" के रूप में नहीं देखा गया; बल्कि, इसे एक ऐसे देश के रूप में देखा गया जिसके साथ सहयोग विकसित किया जाना चाहिए।

रिश्तों में सुधार के लिए दोनों पक्षों के पास मजबूत प्रेरणाएँ थीं: रूस के लिए, इज़राइल एक महत्वपूर्ण व्यापारिक भागीदार था, और सोवियत मूल के इज़राइलियों ने दोनों देशों के बीच एक प्राकृतिक पुल का काम किया। इज़राइल के लिए, रूस से प्रवास करने वाले यहूदी आबादी का एक महत्वपूर्ण स्रोत थे।

2000 में व्लादिमीर पुतिन के सत्ता में आने के साथ, रूसी विदेश नीति ने एक अधिक केंद्रीकृत और व्यावहारिक संरचना अपनाई। रूस ने मध्य पूर्व में एक नाजुक संतुलन साधना शुरू कर दिया, जिसमें इस्राइल और मुस्लिम दोनों देशों के साथ संबंध बनाए रखना शामिल था। 2005 में, पुतिन इस्राइल का दौरा करने वाले पहले रूसी नेता बने। 2006 में, रूस ने हमास के साथ कूटनीतिक संबंध स्थापित करके पश्चिम से अलग रुख अपनाया। 2010 के दशक की शुरुआत में द्विपक्षीय संबंधों में चरम आया: रूस ने इज़राइल से मानव रहित हवाई वाहन (यूएवी) तकनीक खरीदी और अमेरिका तथा इज़राइल के दबाव में ईरान को एस-300 की बिक्री रद्द कर दी। 2012 में इज़राइल की पुतिन की दूसरी यात्रा इस सुलह के चरम का प्रतीक थी।

सितंबर 2015 में सीरियाई गृह युद्ध में रूस के सीधे हस्तक्षेप के कारण दोनों देशों की सेनाएं एक ही युद्धक्षेत्र में मौजूद थीं। परिणामी जोखिम को दोनों देशों के बीच स्थापित एक "डे-कॉन्फ्लिक्टेशन तंत्र" के माध्यम से प्रबंधित किया गया। फरवरी 2022 में रूस के यूक्रेन पर आक्रमण ने इज़राइल को एक कठिन दुविधा का सामना करने पर मजबूर कर दिया। जहाँ एक ओर इसके पश्चिमी सहयोगियों ने रूस की निंदा की और प्रतिबंध लगाए, वहीं इज़राइल ने तटस्थता की एक सतर्क नीति अपनाई, रूस पर प्रतिबंध लगाने या यूक्रेन को सैन्य सहायता भेजने से परहेज किया। इसका मुख्य कारण यह था कि वह रूस के साथ स्थापित समन्वय तंत्र के कारण सीरिया में अपनी परिचालन स्वतंत्रता बनाए रखने में सक्षम था। 7 अक्टूबर 2023 को हमास के हमलों के बाद, रूस के फिलिस्तीन-समर्थक रुख ने द्विपक्षीय संबंधों में एक नए ठंडक के दौर की शुरुआत की। हालांकि अक्टूबर 2023 में मास्को में हमास और ईरानी अधिकारियों की मेजबानी, संयुक्त राष्ट्र के मतदान में इज़राइल की आलोचना में रूस द्वारा कठोर भाषा के उपयोग के साथ, संबंधों को तनावपूर्ण बना दिया, लेकिन इसने उन्हें पूरी तरह से समाप्त नहीं किया। विशेष रूप से ऊर्जा क्षेत्र में सहयोग ने अपनी महत्वता बनाए रखी। अध्ययन का निष्कर्ष है कि रूस-इज़राइल संबंध सोवियत युग के वैचारिक विरोध से विकसित होकर आज राष्ट्रीय हितों पर केंद्रित एक वास्तविकpolitik (यथार्थpolitik) दृष्टिकोण बन गए हैं।

यह तथ्य कि रूस इज़राइल के साथ उच्चतम स्तर पर सुरक्षा समन्वय बनाए रखता है, और साथ ही इज़राइल के क्षेत्रीय प्रतिद्वंद्वियों — ईरान और सीरिया (असद युग के दौरान) — के साथ रणनीतिक साझेदारी भी बनाए रखता है, यह दर्शाता है कि रूसी विदेश नीति ने वैचारिक भावुकता को त्याग दिया है और यह तर्कसंगत हितों पर केंद्रित है।