Abstract

Son yıllarda OECD ülkelerinde mali yerelleşme, kamu hizmetlerinin sunumunda etkinliği ve şeffaflığı artırmayı amaçlayan önemli bir kurumsal dönüşüm süreci olarak karşımıza çıkmaktadır. Harcama yapma ve gelir toplama yetkilerinin merkezi yönetimden yerel yönetimlere devredilmesi, vatandaşların kamu hizmetlerine ilişkin tercihlerini daha doğru biçimde yansıtabilmekte, hesap verebilirliği güçlendirebilmekte ve vergi uyumunu artırabilmektedir. Söz konusu kanallar aracılığıyla mali yerelleşmenin kayıt dışı ekonomik faaliyetlerin azaltılmasına katkı sağlaması beklenmektedir. Bununla birlikte, yerel düzeyde kurumsal kapasitenin yetersiz olduğu durumlarda mali yetkilerin devri, verimsiz harcamalara, denetim zafiyetlerine ve böylece kayıt dışı faaliyetlerin artmasına da yol açabilmektedir. Bu nedenle mali yerelleşmenin kayıt dışı ekonomi üzerindeki etkisi teorik ve ampirik açıdan tartışmalı bir konu olmayı sürdürmektedir. Bu çalışmanın amacı, mali yerelleşmenin kayıt dışı ekonomi üzerindeki etkisini OECD ülkeleri örneğinde incelemektir. Bu doğrultuda, 31 OECD ülkesine ait 2000–2020 dönemi verileri kullanılmış ve analizler dinamik panel veri yöntemlerinden Sistem-Genelleştirilmiş Momentler Metodu (Sistem-GMM) ile gerçekleştirilmiştir. Böylece olası endojenlik sorunlarının kontrol edilmesi amaçlanmıştır. Elde edilen bulgular, hem harcama yerelleşmesinin hem de gelir yerelleşmesinin kayıt dışı ekonomiyi istatistiksel olarak anlamlı biçimde azalttığını göstermektedir. Sonuçlar, mali yerelleşmenin kayıt dışı ekonomi ile mücadelede etkili bir politika aracı olabileceğine işaret etmektedir. Bu yönüyle çalışma, mali yerelleşme ve kayıt dışı ekonomi ilişkisine yönelik literatüre OECD ülkelerinden güncel ampirik kanıtlar sunmaktadır.

Abstract

In recent years, fiscal decentralization has emerged as a significant institutional transformation in OECD countries, aiming to enhance the efficiency and transparency of public service delivery. The transfer of expenditure and revenue-raising powers from central governments to subnational authorities may better reflect citizens’ preferences regarding public services, strengthen accountability, and improve tax compliance. Through these channels, fiscal decentralization is expected to contribute to the reduction of informal economic activities. However, in cases where local institutional capacity is inadequate, the devolution of fiscal authority may also lead to inefficient public spending, weaker oversight mechanisms, and a larger shadow economy. Therefore, the impact of fiscal decentralization on the shadow economy remains a theoretically and empirically contested issue. The aim of this study is to examine the effect of fiscal decentralization on the shadow economy in OECD countries. The effect of fiscal decentralization on the shadow economy is examined using the System Generalized Method of Moments (System-GMM) for 31 OECD countries over the period 2000–2020. The empirical findings indicate that both expenditure decentralization and revenue decentralization are statistically significant in reducing the size of the shadow economy. The results suggest that fiscal decentralization may serve as an effective policy instrument in combating informality. In this respect, the study provides contemporary empirical evidence from OECD countries and contributes to the growing literature on the relationship between fiscal decentralization and the shadow economy.

Structured Abstract

The primary aim of this study is to empirically examine the effect of fiscal decentralization on the shadow economy in OECD countries. Digitalization, globalization, changes in labor markets, the spread of new forms of employment, and economic crises have altered the nature and scale of shadow activities. These developments have raised questions about the effectiveness of traditional policies based only on stricter controls and higher penalties. Therefore, in addition to economic factors, it is necessary to examine the institutional structures that affect tax compliance, trust in government, the efficiency of public services, and the accountability of public officials. Accordingly, this study analyzes the expenditure and revenue dimensions of fiscal decentralization separately, includes the dynamic structure of the shadow economy in the model, and controls for potential endogeneity among the variables. In this way, the study aims to provide recent empirical evidence for OECD countries.

The study is based on dynamic panel data analysis. The dataset consists of annual data for 31 OECD countries over the period 2000–2020. A total of 488 country–year observations are used in the analysis. OECD countries were selected because they provide regular, comparable, and relatively high–quality data on public finance, subnational government expenditures, subnational government revenues, and institutional indicators. In particular, the ability to compare the expenditure and revenue shares of subnational governments consistently across countries was a key factor in the sample selection.

The dependent variable is the share of shadow production in official GDP. Data on the shadow economy were obtained from the estimates of Elgin et al. (2021), available in the World Bank Shadow Economy Database. The dataset is based on a dynamic general equilibrium model that divides the economy into formal and informal sectors. Fiscal decentralization is measured by two indicators. Expenditure decentralization is the share of subnational government expenditure in total government expenditure, while revenue decentralization is the share of subnational government revenue in total government revenue. These data were obtained from the OECD database. Per capita income, population growth, and government quality were included as control variables. Data on per capita income and population growth were obtained from the World Bank, while government quality data were obtained from the ICRG database. All variables were used in logarithmic form.

Because the shadow economy depends on its past values, the model includes the one–period lag of the dependent variable. However, including a lagged dependent variable in a dynamic panel model may create correlation with the error term and cause fixed–effects and ordinary least squares estimators to produce biased and inconsistent results. Therefore, the analysis applies the System Generalized Method of Moments (System–GMM) developed by Blundell and Bond (1998). This method jointly estimates the first–difference and level equations and addresses endogeneity by using appropriate lagged values as instruments. The analysis uses the two–step robust System–GMM estimator and applies the Windmeijer (2005) correction to the standard errors.

The lagged shadow economy variable is endogenous because of the dynamic structure of the model. Revenue decentralization is also endogenous due to potential reverse causality and is instrumented using GMM–style instruments. Expenditure decentralization, per capita income, population growth, and government quality are assumed to be exogenous because short–term changes in the shadow economy are unlikely to affect them contemporaneously. To prevent instrument proliferation, the instrument matrix is collapsed, and GMM–style instruments are limited to the second lag. The model includes 12 instruments.

The findings show that the shadow economy is highly persistent across OECD countries. The coefficient of its one–period lag is estimated at 0.7142 and is statistically significant at the 1% level (p = 0.000). Accordingly, a 1% increase in the shadow economy in the previous period raises its current level by approximately 0.71%. This result indicates that shadow activities do not arise only from temporary economic fluctuations but may develop into a persistent and self–reinforcing structure over time. Shadow production, informal employment, tax non–compliance, and established economic behavior may therefore cause shadow activities in one period to continue in subsequent periods.

Expenditure decentralization has a negative and statistically significant effect on the shadow economy. A 1% increase in the share of subnational government expenditure in total government expenditure reduces the shadow economy by approximately 0.027%. Revenue decentralization also has a negative and statistically significant effect. A 1% increase in the share of subnational government revenue in total government revenue reduces the shadow economy by approximately 0.026%.

Among the control variables, per capita income has a negative and statistically significant effect on the shadow economy. A 1% increase in per capita income reduces the shadow economy by approximately 0.17%. By contrast, a 1% increase in population growth raises the shadow economy by approximately 0.004%. The coefficient of government quality is negative but statistically insignificant.

The main contribution of this study is to examine fiscal decentralization through both expenditure and revenue dimensions and to show that both forms reduce the shadow economy. This finding differs from studies reporting that only one dimension of fiscal decentralization has a significant effect or that fiscal decentralization has no significant effect on the shadow economy. In this respect, the study provides recent and methodologically strong empirical evidence from OECD countries on the relationship between fiscal decentralization and the shadow economy.

In conclusion, the findings show that policies based only on stronger tax audits, higher penalties, and direct measures against shadow activities may not be sufficient to reduce the shadow economy. Strategies to reduce the shadow economy should also include institutional measures that strengthen voluntary tax compliance, trust in public authorities, and the benefits taxpayers receive from public services. In this context, it is important to increase the revenue autonomy of subnational governments, improve the balance between expenditure responsibilities and revenue sources, make local budget processes more transparent, and strengthen accountability at the local level.

Yapılandırılmış Özet

Bu çalışmanın temel amacı, mali yerelleşmenin kayıt dışı ekonomi üzerindeki etkisini OECD ülkeleri örneğinde ampirik olarak analiz etmektir. Dijitalleşme, küreselleşme, işgücü piyasalarındaki dönüşüm, yeni çalışma biçimlerinin yaygınlaşması ve ekonomik krizler, kayıt dışı faaliyetlerin niteliğini ve kapsamını değiştirmiştir. Bu gelişmeler, kayıt dışı ekonomiyle mücadelede yalnızca denetim mekanizmalarına ve cezaların artırılmasına dayanan geleneksel politikaların yeterliliğini tartışmalı hâle getirmiştir. Bu nedenle kayıt dışı faaliyetleri belirleyen ekonomik faktörlerin yanında vergi uyumunu, devlete duyulan güveni, kamu hizmetlerinin etkinliğini ve yöneticilerin hesap verebilirliğini etkileyen kurumsal yapıların da incelenmesi gerekmektedir. Bu doğrultuda çalışma, mali yerelleşmeyi harcama ve gelir boyutları itibarıyla ayrı ayrı ele almakta, kayıt dışı ekonominin dinamik yapısını modele dâhil etmekte ve değişkenler arasındaki olası endojenlik problemini kontrol etmektedir. Böylece, OECD ülkeleri için güncel ampirik kanıtlar sunulmasına katkı sağlanması amaçlanmaktadır.

Çalışma, dinamik panel veri analizine dayanmaktadır. Veri seti, 31 OECD ülkesinin 2000–2020 dönemine ait yıllık verilerinden oluşmaktadır. Analizde, toplam 488 ülke–yıl gözlemi kullanılmıştır. OECD ülkelerinin örneklem olarak seçilmesinin temel nedeni, bu ülkelerin kamu maliyesi, alt yönetim harcamaları, alt yönetim gelirleri ve kurumsal göstergeler bakımından düzenli, karşılaştırılabilir ve görece yüksek kaliteli veriler sunmasıdır. Özellikle yerel yönetimlerin harcama ve gelir paylarının ülkeler arasında tutarlı biçimde karşılaştırılabilmesi, örneklem seçiminde belirleyici olmuştur.

Modelin bağımlı değişkeni, kayıt dışı üretimin resmî gayrisafi yurt içi hâsıla içerisindeki payıdır. Kayıt dışı ekonomiye ilişkin veriler, Elgin vd. (2021) ile oluşturulan ve Dünya Bankası Kayıt Dışı Ekonomi Veri Tabanı üzerinden sunulan tahminlerden elde edilmiştir. Söz konusu veri seti, ekonomiyi resmî ve gayriresmî olmak üzere iki sektörlü bir yapı içerisinde ele alan dinamik genel denge modeline dayanmaktadır. Mali yerelleşmenin ölçülmesinde iki ayrı gösterge kullanılmıştır. Harcama yerelleşmesi, yerel yönetim harcamalarının toplam kamu harcamaları içerisindeki payını; gelir yerelleşmesi ise yerel yönetim gelirlerinin toplam kamu gelirleri içerisindeki payını ifade etmektedir. Harcama ve gelir yerelleşmesine ilişkin veriler OECD veri tabanından elde edilmiştir. Modelde ayrıca kişi başına gelir, nüfus artışı ve hükümet kalitesi kontrol değişkenleri olarak kullanılmıştır. Kişi başına gelir ve nüfus artışı verileri Dünya Bankası’ndan, hükümet kalitesi göstergesi ise ICRG veri tabanından sağlanmıştır. Analizde yer alan tüm değişkenler logaritmik formda kullanılmıştır.

Kayıt dışı ekonominin geçmiş dönem değerlerinden etkilenmesi nedeniyle bağımlı değişkenin bir dönem gecikmeli değeri modele açıklayıcı değişken olarak eklenmiştir. Ancak gecikmeli bağımlı değişkenin dinamik panel veri modelinde yer alması, bu değişken ile hata terimi arasında korelasyon oluşmasına neden olmakta ve geleneksel sabit etkiler veya en küçük kareler tahmincilerinin yanlı ve tutarsız sonuçlar üretmesine yol açabilmektedir. Bu nedenlerden ötürü modelin tahmininde Blundell ve Bond (1998) ile ortaya koyulan Sistem Genelleştirilmiş Momentler Metodu (Sistem–GMM) kullanılmıştır. Sistem–GMM yaklaşımı, modelin hem birinci fark hem de düzey denklemlerini birlikte tahmin etmekte ve değişkenlerin uygun gecikmeli değerlerini araç olarak kullanarak endojenlik problemini kontrol etmektedir. Tahminler iki aşamalı dirençli Sistem–GMM yöntemiyle gerçekleştirilmiş ve standart hatalar Windmeijer (2005) düzeltmesi kullanılarak dirençli hâle getirilmiştir.

Modelde kayıt dışı ekonominin gecikmeli değeri dinamik panel modellerinin doğası gereği içsel değişken olarak kabul edilmiştir. Gelir yerelleşmesi değişkeni ise kayıt dışı ekonomiyle arasındaki olası ters nedensellik probleminden dolayı içsel olarak tanımlanmış ve GMM tipi araç değişkenlerle tahmin edilmiştir. Harcama yerelleşmesi, kişi başına gelir, nüfus artışı ve hükümet kalitesi değişkenleri, kayıt dışı ekonomide ortaya çıkan kısa dönemli değişimlerden eşanlı olarak etkilenmeyecekleri varsayımıyla dışsal kabul edilmiştir. Aşırı araç değişken kullanımından kaynaklanabilecek sapmaları önlemek amacıyla araç matrisi daraltılmış ve GMM tipi araç değişkenler ikinci gecikmeyle sınırlandırılmıştır. Bu düzenlemeler sonucunda modelde toplam 12 araç değişken kullanılmıştır.

Analiz bulguları, kayıt dışı ekonominin OECD ülkelerinde güçlü bir süreklilik gösterdiğini ortaya koymaktadır. Kayıt dışı ekonominin bir dönem gecikmeli değerine ait katsayı 0.7142 olarak tahmin edilmiş ve bu katsayı %1 düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p=0.000). Buna göre geçmiş dönemde kayıt dışı ekonomide meydana gelen %1’lik artış, cari dönemdeki kayıt dışı ekonomi düzeyini yaklaşık %0.71 artırmaktadır. Bu sonuç, kayıt dışı ekonomik faaliyetlerin geçici ekonomik dalgalanmalardan ibaret olmadığını ve kayıt dışılığın zaman içerisinde kendi kendini besleyen kalıcı bir yapıya dönüşebildiğini göstermektedir. Kayıt dışı üretim ilişkileri, kayıt dışı istihdam biçimleri, vergi uyumsuzluğu ve ekonomik birimlerin yerleşik davranışları, bir dönemde ortaya çıkan kayıt dışılığın sonraki dönemlerde de devam etmesine yol açabilmektedir.

Harcama yerelleşmesinin kayıt dışı ekonomi üzerindeki etkisi negatif ve istatistiksel olarak anlamlıdır. Buna göre yerel yönetim harcamalarının toplam kamu harcamaları içerisindeki payında meydana gelen %1’lik artış, kayıt dışı ekonomiyi yaklaşık %0.027 oranında azaltmaktadır. Gelir yerelleşmesinin kayıt dışı ekonomi üzerindeki etkisi de negatif ve istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Yerel yönetim gelirlerinin toplam kamu gelirleri içerisindeki payında meydana gelen %1’lik artış, kayıt dışı ekonomiyi yaklaşık %0.026 oranında azaltmaktadır. Kontrol değişkenleri incelendiğinde, kişi başına gelirin kayıt dışı ekonomi üzerindeki etkisinin negatif ve istatistiksel olarak anlamlı olduğu görülmektedir. Buna göre kişi başına gelirde meydana gelen %1’lik artış, kayıt dışı ekonomiyi yaklaşık %0.17 oranında azaltmaktadır. Nüfus artışında meydana gelen %1’lik artış kayıt dışı ekonomiyi yaklaşık %0.004 oranında artırmaktadır. Öte yandan, hükümet kalitesine ait katsayı negatif olarak tahmin edilmekle birlikte istatistiksel olarak anlamlı değildir.

Çalışmanın literatüre temel katkısı, mali yerelleşmenin harcama ve gelir boyutları ile birlikte ele alarak iki yerelleşme türünün de kayıt dışı ekonomi üzerinde azaltıcı bir etkiye sahip olduğunu ortaya koymasıdır. Bu sonuç, yalnızca tek bir yerelleşme ölçütünün kayıt dışı ekonomi üzerinde etkili olduğunu veya mali yerelleşmenin anlamlı bir etkisinin bulunmadığını ileri süren çalışmalardan farklılaşmaktadır. Bu yönüyle çalışma, mali yerelleşme ve kayıt dışı ekonomi ilişkisine yönelik literatüre OECD ülkelerinden güncel ve yöntemsel açıdan güçlü ampirik kanıtlar sunmaktadır.

Sonuç olarak, bulgular kayıt dışı ekonomiyle mücadelede yalnızca vergi denetimlerinin artırılmasına, cezaların ağırlaştırılmasına ve kayıt dışı faaliyetlerin doğrudan engellenmesine dayanan politikaların yeterli olmayabileceğini göstermektedir. Kayıt dışı ekonomiyle mücadele stratejilerinin vergi mükelleflerinin gönüllü uyumunu, kamu otoritelerine duyduğu güveni ve kamu hizmetlerinden elde ettiği faydayı artıran kurumsal düzenlemelerle desteklenmesi gerekmektedir. Bu kapsamda yerel yönetimlerin gelir özerkliğinin güçlendirilmesi, harcama sorumlulukları ile gelir kaynakları arasındaki uyumun sağlanması, yerel bütçe süreçlerinin şeffaflaştırılması ve yerel düzeyde hesap verebilirlik mekanizmalarının geliştirilmesi önem taşımaktadır.

ملخص منظم

يتمثل الهدف الرئيسي لهذه الدراسة في إجراء دراسة تجريبية لتأثير اللامركزية المالية على الاقتصاد الموازي في دول منظمة التعاون الاقتصادي والتنمية (OECD). فقد أدت الرقمنة والعولمة والتغيرات في أسواق العمل وانتشار أشكال جديدة من العمالة، فضلاً عن الأزمات الاقتصادية، إلى تغيير طبيعة الأنشطة الموازية وحجمها. وأثارت هذه التطورات تساؤلات حول فعالية السياسات التقليدية التي تعتمد فقط على تشديد الرقابة وفرض عقوبات أشد. لذلك، وبالإضافة إلى العوامل الاقتصادية، من الضروري دراسة الهياكل المؤسسية التي تؤثر على الامتثال الضريبي، والثقة في الحكومة، وكفاءة الخدمات العامة، ومساءلة المسؤولين العموميين. وبناءً على ذلك، تحلل هذه الدراسة أبعاد الإنفاق والإيرادات في اللامركزية المالية بشكل منفصل، وتدمج البنية الديناميكية للاقتصاد الموازي في النموذج، وتراعي احتمال وجود ارتباط داخلي بين المتغيرات. وبهذه الطريقة، تهدف الدراسة إلى تقديم أدلة تجريبية حديثة لدول منظمة التعاون الاقتصادي والتنمية (OECD).

وتستند الدراسة إلى تحليل بيانات الألواح الديناميكية. وتتألف مجموعة البيانات من بيانات سنوية لـ 31 دولة من دول منظمة التعاون الاقتصادي والتنمية (OECD) خلال الفترة 2000–2020. وقد استُخدم في التحليل ما مجموعه 488 ملاحظة على مستوى البلد والسنة. وقد تم اختيار دول منظمة التعاون الاقتصادي والتنمية (OECD) لأنها توفر بيانات منتظمة وقابلة للمقارنة وذات جودة عالية نسبيًا بشأن المالية العامة، ونفقات الحكومات دون الوطنية، وإيرادات الحكومات دون الوطنية، والمؤشرات المؤسسية. وعلى وجه الخصوص، كانت القدرة على مقارنة حصص الإنفاق والإيرادات للحكومات دون الوطنية بشكل متسق عبر الدول عاملاً رئيسياً في اختيار العينة.

المتغير التابع هو حصة الإنتاج في الاقتصاد الموازي من الناتج المحلي الإجمالي الرسمي. تم الحصول على البيانات المتعلقة بالاقتصاد الموازي من تقديرات إلجين وآخرون (2021)، المتوفرة في قاعدة بيانات الاقتصاد الموازي التابعة للبنك الدولي. تستند مجموعة البيانات إلى نموذج توازن عام ديناميكي يقسم الاقتصاد إلى قطاعين: رسمي وغير رسمي. يُقاس اللامركزية المالية بمؤشرين. اللامركزية في الإنفاق هي حصة إنفاق الحكومات دون الوطنية من إجمالي الإنفاق الحكومي، في حين أن اللامركزية في الإيرادات هي حصة إيرادات الحكومات دون الوطنية من إجمالي الإيرادات الحكومية. وقد تم الحصول على هذه البيانات من قاعدة بيانات منظمة التعاون الاقتصادي والتنمية (OECD). وأُدرج الدخل الفردي، والنمو السكاني، وجودة الحكومة كمتغيرات تحكم. تم الحصول على البيانات المتعلقة بالدخل الفردي والنمو السكاني من البنك الدولي، في حين تم الحصول على البيانات المتعلقة بجودة الحكومة من قاعدة بيانات ICRG. وقد استُخدمت جميع المتغيرات في صيغة لوغاريتمية.

ونظرًا لأن الاقتصاد الموازي يعتمد على قيمه السابقة، فإن النموذج يتضمن تأخرًا لفترة واحدة للمتغير التابع. ومع ذلك، فإن إدراج متغير تابع متأخر في نموذج لوحة ديناميكي قد يؤدي إلى حدوث ارتباط مع مصطلح الخطأ، ويؤدي إلى أن تُنتج مُقدِّرات التأثيرات الثابتة ومُقدِّرات المربعات الصغرى العادية نتائج متحيزة وغير متسقة. لذلك، يطبق التحليل «طريقة اللحظات المعممة للنظام» (System–GMM) التي طورها بلوندل وبوند (1998). وتقوم هذه الطريقة بتقدير معادلات الفرق الأول والمستوى بشكل مشترك، وتعالج مسألة الداخليّة باستخدام القيم المتأخرة المناسبة كأدوات. ويستخدم التحليل مُقدّر System–GMM القوي ذي الخطوتين، ويطبق تصحيح ويندماير (2005) على الأخطاء المعيارية.

يُعد متغير الاقتصاد الظل المتأخر متغيرًا داخليًا بسبب البنية الديناميكية للنموذج. كما تُعد لامركزية الإيرادات متغيرًا داخليًا أيضًا بسبب احتمال وجود علاقة سببية عكسية، ويتم قياسها باستخدام أدوات على غرار GMM. ويُفترض أن لامركزية الإنفاق، والدخل الفردي، والنمو السكاني، وجودة الحكومة هي متغيرات خارجية، حيث من غير المرجح أن تؤثر عليها التغيرات قصيرة الأجل في الاقتصاد الظل في الوقت نفسه. ولمنع تكاثر الأدوات، تم دمج مصفوفة الأدوات، واقتصرت الأدوات من نمط GMM على التأخر الثاني. يتضمن النموذج 12 أداة.

تُظهر النتائج أن الاقتصاد الموازي يتميز بدرجة عالية من الثبات عبر دول منظمة التعاون الاقتصادي والتنمية (OECD). ويُقدَّر معامل تأخره لفترة واحدة بـ 0.7142، وهو ذو دلالة إحصائية عند مستوى 1% (p = 0.000). وبناءً على ذلك، فإن زيادة الاقتصاد الموازي بنسبة 1% في الفترة السابقة ترفع مستواه الحالي بنحو 0.71%. وتشير هذه النتيجة إلى أن الأنشطة الموازية لا تنشأ فقط عن التقلبات الاقتصادية المؤقتة، بل قد تتطور إلى هيكل مستمر ومتعزز ذاتيًا بمرور الوقت. وبالتالي، فإن الإنتاج الموازي، والعمالة غير الرسمية، وعدم الامتثال الضريبي، والسلوك الاقتصادي الراسخ قد تتسبب في استمرار الأنشطة الموازية في فترة ما خلال الفترات اللاحقة.

وللامركزية في الإنفاق تأثير سلبي وذو دلالة إحصائية على الاقتصاد الموازي. فزيادة حصة إنفاق الحكومات المحلية من إجمالي الإنفاق الحكومي بنسبة 1% تقلل من حجم الاقتصاد الموازي بنحو 0.027%. كما أن لامركزية الإيرادات لها تأثير سلبي وذو دلالة إحصائية. فزيادة حصة إيرادات الحكومات المحلية من إجمالي الإيرادات الحكومية بنسبة 1% تقلل من حجم الاقتصاد الموازي بنحو 0.026%.

ومن بين المتغيرات الضابطة، يؤثر الدخل الفردي تأثيرًا سلبيًا وذو دلالة إحصائية على الاقتصاد الموازي. فزيادة الدخل الفردي بنسبة 1% تؤدي إلى انخفاض الاقتصاد الموازي بنسبة 0.17% تقريبًا. وعلى النقيض من ذلك، تؤدي زيادة معدل النمو السكاني بنسبة 1% إلى ارتفاع الاقتصاد الموازي بنسبة 0.004% تقريبًا. أما معامل جودة الحكومة فهو سالب ولكنه غير ذي دلالة إحصائية.

وتتمثل المساهمة الرئيسية لهذه الدراسة في دراسة اللامركزية المالية من خلال بُعدي الإنفاق والإيرادات على حد سواء، وإثبات أن كلا الشكلين يقللان من الاقتصاد الموازي. وتختلف هذه النتيجة عن الدراسات التي أفادت بأن بُعدًا واحدًا فقط من أبعاد اللامركزية المالية له تأثير ذو دلالة إحصائية، أو أن اللامركزية المالية ليس لها تأثير ذو دلالة إحصائية على الاقتصاد الموازي. وفي هذا الصدد، تقدم الدراسة أدلة تجريبية حديثة وقوية من الناحية المنهجية من دول منظمة التعاون الاقتصادي والتنمية (OECD) حول العلاقة بين اللامركزية المالية والاقتصاد الموازي.

وختاماً، تُظهر النتائج أن السياسات التي تعتمد فقط على تشديد عمليات التدقيق الضريبي، وزيادة العقوبات، واتخاذ تدابير مباشرة ضد الأنشطة غير الرسمية قد لا تكون كافية للحد من الاقتصاد غير الرسمي. وينبغي أن تشمل استراتيجيات الحد من الاقتصاد الموازي أيضًا تدابير مؤسسية تعزز الامتثال الضريبي الطوعي، والثقة في السلطات العامة، والمنافع التي يحصل عليها دافعو الضرائب من الخدمات العامة. وفي هذا السياق، من المهم زيادة استقلالية الإيرادات للحكومات دون الوطنية، وتحسين التوازن بين مسؤوليات الإنفاق ومصادر الإيرادات، وزيادة شفافية عمليات الميزانية المحلية، وتعزيز المساءلة على المستوى المحلي.

Résumé structuré

L'objectif principal de cette étude est d'examiner de manière empirique l'effet de la décentralisation fiscale sur l'économie souterraine dans les pays de l'OCDE. La numérisation, la mondialisation, les mutations des marchés du travail, la généralisation de nouvelles formes d'emploi et les crises économiques ont modifié la nature et l'ampleur des activités souterraines. Ces évolutions ont remis en question l'efficacité des politiques traditionnelles reposant uniquement sur un renforcement des contrôles et une augmentation des sanctions. Par conséquent, outre les facteurs économiques, il est nécessaire d’examiner les structures institutionnelles qui influent sur l’observance fiscale, la confiance dans les pouvoirs publics, l’efficacité des services publics et la responsabilité des fonctionnaires. Ainsi, cette étude analyse séparément les dimensions « dépenses » et « recettes » de la décentralisation fiscale, intègre la structure dynamique de l’économie souterraine dans le modèle et contrôle l’endogénéité potentielle entre les variables. De cette manière, l’étude vise à fournir des données empiriques récentes pour les pays de l’OCDE.

L’étude repose sur une analyse dynamique de données de panel. L’ensemble de données comprend des données annuelles pour 31 pays de l’OCDE sur la période 2000-2020. Au total, 488 observations pays-année sont utilisées dans l’analyse. Les pays de l’OCDE ont été sélectionnés car ils fournissent des données régulières, comparables et de qualité relativement élevée sur les finances publiques, les dépenses des collectivités territoriales, les recettes des collectivités territoriales et les indicateurs institutionnels. En particulier, la possibilité de comparer de manière cohérente, d’un pays à l’autre, les parts des dépenses et des recettes des collectivités territoriales a constitué un facteur clé dans la sélection de l’échantillon.

La variable dépendante est la part de la production de l’économie souterraine dans le PIB officiel. Les données relatives à l’économie souterraine ont été obtenues à partir des estimations d’Elgin et al. (2021), disponibles dans la base de données de la Banque mondiale sur l’économie souterraine. L’ensemble de données repose sur un modèle d’équilibre général dynamique qui divise l’économie en secteurs formel et informel. La décentralisation budgétaire est mesurée à l’aide de deux indicateurs. La décentralisation des dépenses correspond à la part des dépenses des collectivités territoriales dans les dépenses publiques totales, tandis que la décentralisation des recettes correspond à la part des recettes des collectivités territoriales dans les recettes publiques totales. Ces données proviennent de la base de données de l’OCDE. Le revenu par habitant, la croissance démographique et la qualité de la gouvernance ont été inclus comme variables de contrôle. Les données relatives au revenu par habitant et à la croissance démographique proviennent de la Banque mondiale, tandis que celles concernant la qualité de la gouvernance proviennent de la base de données de l’ICRG. Toutes les variables ont été utilisées sous forme logarithmique.

L’économie souterraine dépendant de ses valeurs passées, le modèle inclut le décalage d’une période de la variable dépendante. Cependant, l’inclusion d’une variable dépendante décalée dans un modèle de panel dynamique peut créer une corrélation avec le terme d’erreur et entraîner des résultats biaisés et incohérents pour les estimateurs à effets fixes et par les moindres carrés ordinaires. Par conséquent, l’analyse applique la méthode des moments généralisée au système (System-GMM) développée par Blundell et Bond (1998). Cette méthode estime conjointement les équations de première différence et de niveau et traite l’endogénéité en utilisant des valeurs décalées appropriées comme instruments. L’analyse utilise l’estimateur System-GMM robuste en deux étapes et applique la correction de Windmeijer (2005) aux erreurs-types.

La variable décalée de l’économie souterraine est endogène en raison de la structure dynamique du modèle. La décentralisation des recettes est également endogène en raison d’une causalité inverse potentielle et est instrumentée à l’aide d’instruments de type GMM. La décentralisation des dépenses, le revenu par habitant, la croissance démographique et la qualité de la gouvernance sont supposés exogènes, car les variations à court terme de l’économie souterraine sont peu susceptibles de les affecter simultanément. Afin d’éviter une prolifération des instruments, la matrice d’instruments est réduite et les instruments de type GMM sont limités au deuxième décalage. Le modèle comprend 12 instruments.

Les résultats montrent que l’économie souterraine est très persistante dans les pays de l’OCDE. Le coefficient de son décalage d’une période est estimé à 0,7142 et est statistiquement significatif au niveau de 1 % (p = 0,000). En conséquence, une augmentation de 1 % de l’économie souterraine au cours de la période précédente entraîne une hausse d’environ 0,71 % de son niveau actuel. Ce résultat indique que les activités souterraines ne résultent pas uniquement de fluctuations économiques temporaires, mais peuvent se transformer au fil du temps en une structure persistante et auto-renforçante. La production souterraine, l’emploi informel, la non-conformité fiscale et les comportements économiques bien ancrés peuvent donc faire en sorte que les activités souterraines d’une période se poursuivent au cours des périodes suivantes.

La décentralisation des dépenses a un effet négatif et statistiquement significatif sur l’économie souterraine. Une augmentation de 1 % de la part des dépenses des collectivités territoriales dans les dépenses publiques totales réduit l’économie souterraine d’environ 0,027 %. La décentralisation des recettes a également un effet négatif et statistiquement significatif. Une augmentation de 1 % de la part des recettes des collectivités territoriales dans les recettes publiques totales réduit l’économie souterraine d’environ 0,026 %.

Parmi les variables de contrôle, le revenu par habitant a un effet négatif et statistiquement significatif sur l’économie souterraine. Une augmentation de 1 % du revenu par habitant réduit l’économie souterraine d’environ 0,17 %. En revanche, une augmentation de 1 % du taux de croissance démographique accroît l’économie souterraine d’environ 0,004 %. Le coefficient relatif à la qualité de la gouvernance est négatif mais statistiquement non significatif.

La principale contribution de cette étude est d’examiner la décentralisation budgétaire tant sous l’angle des dépenses que sous celui des recettes, et de montrer que ces deux dimensions réduisent l’économie souterraine. Ce résultat diffère de celui d’études indiquant que seule une dimension de la décentralisation budgétaire a un effet significatif, ou que la décentralisation budgétaire n’a aucun effet significatif sur l’économie souterraine. À cet égard, l’étude fournit des données empiriques récentes et méthodologiquement solides, issues des pays de l’OCDE, sur la relation entre la décentralisation budgétaire et l’économie souterraine.

En conclusion, les résultats montrent que les politiques reposant uniquement sur un renforcement des contrôles fiscaux, des sanctions plus sévères et des mesures directes contre les activités de l’économie souterraine pourraient ne pas suffire à réduire cette dernière. Les stratégies visant à réduire l’économie souterraine devraient également inclure des mesures institutionnelles renforçant l’adhésion volontaire aux obligations fiscales, la confiance dans les pouvoirs publics et les avantages que les contribuables tirent des services publics. Dans ce contexte, il est important d’accroître l’autonomie budgétaire des collectivités territoriales, d’améliorer l’équilibre entre les responsabilités en matière de dépenses et les sources de recettes, de rendre les processus budgétaires locaux plus transparents et de renforcer la responsabilité au niveau local.

Resumen estructurado

El objetivo principal de este estudio es examinar empíricamente el efecto de la descentralización fiscal sobre la economía sumergida en los países de la OCDE. La digitalización, la globalización, los cambios en los mercados laborales, la proliferación de nuevas formas de empleo y las crisis económicas han alterado la naturaleza y la magnitud de las actividades sumergidas. Estos cambios han puesto en tela de juicio la eficacia de las políticas tradicionales basadas únicamente en controles más estrictos y sanciones más severas. Por lo tanto, además de los factores económicos, es necesario examinar las estructuras institucionales que influyen en el cumplimiento de las obligaciones fiscales, la confianza en el gobierno, la eficiencia de los servicios públicos y la rendición de cuentas de los funcionarios públicos. En consecuencia, este estudio analiza por separado las dimensiones de gasto e ingresos de la descentralización fiscal, incluye la estructura dinámica de la economía sumergida en el modelo y controla la posible endogeneidad entre las variables. De este modo, el estudio pretende aportar evidencia empírica reciente para los países de la OCDE.

El estudio se basa en un análisis dinámico de datos de panel. El conjunto de datos consta de datos anuales de 31 países de la OCDE correspondientes al período 2000-2020. En el análisis se utilizan un total de 488 observaciones de país-año. Se seleccionaron los países de la OCDE porque proporcionan datos regulares, comparables y de calidad relativamente alta sobre las finanzas públicas, el gasto de las administraciones subnacionales, los ingresos de las administraciones subnacionales y los indicadores institucionales. En particular, la capacidad de comparar de forma coherente entre países las cuotas de gasto e ingresos de las administraciones subnacionales fue un factor clave en la selección de la muestra.

La variable dependiente es la cuota de la producción en la economía sumergida respecto al PIB oficial. Los datos sobre la economía sumergida se obtuvieron a partir de las estimaciones de Elgin et al. (2021), disponibles en la Base de Datos sobre la Economía Sumergida del Banco Mundial. El conjunto de datos se basa en un modelo de equilibrio general dinámico que divide la economía en sectores formal e informal. La descentralización fiscal se mide mediante dos indicadores. La descentralización del gasto es la proporción del gasto de los gobiernos subnacionales respecto al gasto público total, mientras que la descentralización de los ingresos es la proporción de los ingresos de los gobiernos subnacionales respecto a los ingresos públicos totales. Estos datos se obtuvieron de la base de datos de la OCDE. Se incluyeron como variables de control la renta per cápita, el crecimiento demográfico y la calidad de la administración pública. Los datos sobre la renta per cápita y el crecimiento demográfico se obtuvieron del Banco Mundial, mientras que los datos sobre la calidad de la administración pública proceden de la base de datos del ICRG. Todas las variables se utilizaron en forma logarítmica.

Dado que la economía sumergida depende de sus valores pasados, el modelo incluye el retraso de un período de la variable dependiente. Sin embargo, la inclusión de una variable dependiente con retraso en un modelo de panel dinámico puede crear correlación con el término de error y provocar que los estimadores de efectos fijos y de mínimos cuadrados ordinarios produzcan resultados sesgados e inconsistentes. Por lo tanto, el análisis aplica el Método Generalizado de Momentos del Sistema (System-GMM) desarrollado por Blundell y Bond (1998). Este método estima conjuntamente las ecuaciones de primera diferencia y de nivel, y aborda la endogeneidad utilizando valores desfasados adecuados como instrumentos. El análisis utiliza el estimador robusto System-GMM de dos pasos y aplica la corrección de Windmeijer (2005) a los errores estándar.

La variable de la economía sumergida con retardo es endógena debido a la estructura dinámica del modelo. La descentralización de los ingresos también es endógena debido a una posible causalidad inversa y se instrumenta utilizando instrumentos de tipo GMM. Se supone que la descentralización del gasto, la renta per cápita, el crecimiento demográfico y la calidad de la administración pública son exógenos, ya que es poco probable que los cambios a corto plazo en la economía sumergida los afecten de forma simultánea. Para evitar la proliferación de instrumentos, se colapsa la matriz de instrumentos y los instrumentos de tipo GMM se limitan al segundo retraso. El modelo incluye 12 instrumentos.

Los resultados muestran que la economía sumergida es muy persistente en los países de la OCDE. El coeficiente de su retraso de un período se estima en 0,7142 y es estadísticamente significativo al nivel del 1 % (p = 0,000). En consecuencia, un aumento del 1 % de la economía sumergida en el período anterior eleva su nivel actual en aproximadamente un 0,71 %. Este resultado indica que las actividades sumergidas no surgen únicamente de fluctuaciones económicas temporales, sino que pueden convertirse, con el tiempo, en una estructura persistente y que se refuerza a sí misma. La producción sumergida, el empleo informal, el incumplimiento fiscal y los comportamientos económicos arraigados pueden, por lo tanto, hacer que las actividades sumergidas de un período continúen en los períodos posteriores.

La descentralización del gasto tiene un efecto negativo y estadísticamente significativo sobre la economía sumergida. Un aumento del 1 % en la proporción del gasto de las administraciones subnacionales respecto al gasto público total reduce la economía sumergida en aproximadamente un 0,027 %. La descentralización de los ingresos también tiene un efecto negativo y estadísticamente significativo. Un aumento del 1 % en la proporción de los ingresos de las administraciones subnacionales respecto a los ingresos públicos totales reduce la economía sumergida en aproximadamente un 0,026 %.

Entre las variables de control, la renta per cápita tiene un efecto negativo y estadísticamente significativo sobre la economía sumergida. Un aumento del 1 % en la renta per cápita reduce la economía sumergida en aproximadamente un 0,17 %. Por el contrario, un aumento del 1 % en el crecimiento demográfico incrementa la economía sumergida en aproximadamente un 0,004 %. El coeficiente de calidad de la administración pública es negativo, pero estadísticamente insignificante.

La principal contribución de este estudio es examinar la descentralización fiscal tanto desde la dimensión del gasto como desde la de los ingresos, y demostrar que ambas formas reducen la economía sumergida. Este hallazgo difiere de los estudios que indican que solo una dimensión de la descentralización fiscal tiene un efecto significativo o que la descentralización fiscal no tiene ningún efecto significativo sobre la economía sumergida. En este sentido, el estudio aporta evidencia empírica reciente y metodológicamente sólida, procedente de países de la OCDE, sobre la relación entre la descentralización fiscal y la economía sumergida.

En conclusión, los resultados muestran que las políticas basadas únicamente en auditorías fiscales más rigurosas, sanciones más elevadas y medidas directas contra las actividades de la economía sumergida pueden no ser suficientes para reducir la economía sumergida. Las estrategias para reducir la economía sumergida también deberían incluir medidas institucionales que refuercen el cumplimiento tributario voluntario, la confianza en las autoridades públicas y los beneficios que los contribuyentes obtienen de los servicios públicos. En este contexto, es importante aumentar la autonomía fiscal de los gobiernos subnacionales, mejorar el equilibrio entre las responsabilidades de gasto y las fuentes de ingresos, hacer más transparentes los procesos presupuestarios locales y reforzar la rendición de cuentas a nivel local.

结构化摘要

本研究的主要目的是实证考察财政分权对经合组织（OECD）国家影子经济的影响。数字化、全球化、劳动力市场的变化、新型就业形式的普及以及经济危机，都改变了影子经济活动的性质和规模。这些发展使得仅依赖更严格管控和更高处罚的传统政策是否有效这一问题值得商榷。因此，除了经济因素外，有必要考察那些影响纳税遵从度、对政府的信任、公共服务效率以及公职人员问责制的制度结构。据此，本研究分别分析了财政分权的支出和收入维度，将影子经济的动态结构纳入模型，并控制了变量间潜在的内生性。通过这种方式，本研究旨在为经合组织国家提供最新的实证证据。

本研究基于动态面板数据分析。数据集包含2000–2020年期间31个经合组织国家的年度数据。分析共使用了488个国家-年次观测值。选择经合组织国家是因为它们提供了关于公共财政、地方政府支出、地方政府收入以及制度指标的定期、可比且质量相对较高的数据。特别是，能够跨国一致地比较地方政府的支出和收入占比，是样本选择的关键因素。

因变量是影子经济产值占官方GDP的比重。影子经济数据取自Elgin等人（2021）的估算结果，该数据可在世界银行影子经济数据库中获取。该数据集基于一个动态一般均衡模型，该模型将经济划分为正规部门和非正规部门。财政分权通过两个指标进行衡量。支出分权是指地方政府支出占政府总支出的比重，而收入分权则是指地方政府收入占政府总收入的比重。这些数据来自经合组织（OECD）数据库。人均收入、人口增长率和政府质量被纳入为控制变量。人均收入和人口增长率数据来自世界银行，而政府质量数据则来自ICRG数据库。所有变量均采用对数形式。

由于影子经济取决于其历史值，该模型纳入了因变量的单期滞后项。然而，在动态面板模型中纳入滞后因变量可能会与误差项产生相关性，导致固定效应和普通最小二乘法估计量产生有偏且不一致的结果。因此，本研究采用Blundell和Bond（1998）提出的系统广义矩法（System-GMM）。该方法联合估计一阶差分方程和水平方程，并通过使用适当的滞后值作为工具变量来解决内生性问题。分析采用两步式稳健系统广义矩法（System-GMM）估计量，并对标准误差应用Windmeijer（2005）修正法。

由于模型的动态结构，滞后影子经济变量具有内生性。收入下放同样因潜在的反向因果关系而具有内生性，并采用GMM风格的工具变量进行控制。支出下放、人均收入、人口增长和政府质量被假定为外生变量，因为影子经济的短期变化不太可能对其产生同时期影响。为避免工具变量过多，对工具矩阵进行了压缩，并将GMM风格的工具变量限定为第二滞后项。该模型包含12个工具变量。

研究结果表明，在经合组织（OECD）各国中，影子经济具有高度的持续性。其一期滞后系数估计值为0.7142，在1%显著性水平上具有统计显著性（p = 0.000）。因此，上一时期影子经济每增长1%，其当前水平将上升约0.71%。这一结果表明，影子经济活动不仅源于暂时的经济波动，而且可能会随着时间的推移演变为一种持久的、自我强化的结构。因此，影子生产、非正规就业、逃税以及既定的经济行为可能会导致某一时期的影子经济活动在后续时期持续存在。

财政支出下放对影子经济具有负向且在统计上显著的影响。地方政府支出在政府总支出中的比重每增加1%，影子经济规模便减少约0.027%。财政收入下放同样具有负向且在统计上显著的影响。地方政府收入在政府总收入中的比重每增加1%，影子经济规模便减少约0.026%。

在控制变量中，人均收入对影子经济具有负向且在统计上显著的影响。人均收入每增加1%，影子经济规模便减少约0.17%。相比之下，人口增长率每增加1%，影子经济规模则增加约0.004%。政府质量系数为负，但在统计上不显著。

本研究的主要贡献在于同时从支出和收入两个维度考察财政分权，并表明这两种形式均能缩减影子经济。这一发现有别于此前认为财政分权的仅有一个维度具有显著影响，或认为财政分权对影子经济无显著影响的研究。就此而言，本研究提供了来自经合组织（OECD）国家关于财政分权与影子经济之间关系的最新且方法论上严谨的实证证据。

综上所述，研究结果表明，仅依靠加强税务稽查、提高处罚力度以及针对地下经济活动的直接措施等政策，可能不足以缩减地下经济。减少影子经济的策略还应包括制度性措施，以加强纳税人的自愿纳税遵从度、对公共机构的信任，以及纳税人从公共服务中获得的收益。在此背景下，提高地方政府的财政自主权、改善支出责任与财政来源之间的平衡、提高地方预算流程的透明度，以及加强地方层面的问责制，都至关重要。

Структурированное резюме

Основная цель данного исследования заключается в эмпирическом анализе влияния фискальной децентрализации на теневую экономику в странах ОЭСР. Цифровизация, глобализация, изменения на рынках труда, распространение новых форм занятости и экономические кризисы изменили характер и масштабы теневой деятельности. Эти процессы поставили под сомнение эффективность традиционных мер политики, основанных исключительно на ужесточении контроля и повышении штрафных санкций. Поэтому, помимо экономических факторов, необходимо проанализировать институциональные структуры, влияющие на соблюдение налогового законодательства, доверие к правительству, эффективность государственных услуг и подотчетность государственных служащих. Соответственно, в данном исследовании отдельно анализируются расходная и доходная составляющие фискальной децентрализации, в модель включается динамическая структура теневой экономики и учитывается потенциальная эндогенность между переменными. Таким образом, исследование направлено на предоставление актуальных эмпирических данных по странам ОЭСР.

Исследование основано на анализе динамических панельных данных. Набор данных состоит из годовых данных по 31 стране ОЭСР за период 2000–2020 гг. В анализе использовано в общей сложности 488 наблюдений «страна–год». Страны ОЭСР были выбраны, поскольку они предоставляют регулярные, сопоставимые и относительно высококачественные данные о государственных финансах, расходах субнациональных органов власти, доходах субнациональных органов власти и институциональных показателях. В частности, ключевым фактором при отборе выборки стала возможность последовательного сравнения долей расходов и доходов субнациональных органов власти между странами.

Зависимой переменной является доля теневого производства в официальном ВВП. Данные о теневой экономике были получены из оценок Элгина и др. (2021), доступных в базе данных Всемирного банка по теневой экономике. Набор данных основан на динамической модели общего равновесия, которая делит экономику на формальный и неформальный секторы. Фискальная децентрализация измеряется двумя показателями. Децентрализация расходов — это доля расходов субнациональных органов власти в совокупных государственных расходах, а децентрализация доходов — доля доходов субнациональных органов власти в совокупных государственных доходах. Эти данные были получены из базы данных ОЭСР. В качестве контрольных переменных были включены доход на душу населения, прирост населения и качество государственного управления. Данные о доходе на душу населения и приросте населения были получены от Всемирного банка, а данные о качестве государственного управления — из базы данных ICRG. Все переменные использовались в логарифмическом виде.

Поскольку теневая экономика зависит от своих прошлых значений, модель включает однопериодный лаг зависимой переменной. Однако включение лагированной зависимой переменной в динамическую панельную модель может привести к корреляции с членом ошибки и стать причиной того, что оценки с фиксированными эффектами и по методу наименьших квадратов будут давать смещенные и несогласованные результаты. Поэтому в анализе применяется метод обобщенных моментов системы (System-GMM), разработанный Бланделлом и Бондом (1998). Данный метод позволяет совместно оценивать уравнения первой разности и уровня и устраняет эндогенность за счет использования соответствующих отложенных значений в качестве инструментов. В анализе используется двухэтапная робастная оценка System-GMM, а к стандартным ошибкам применяется поправка Виндмейера (2005).

Переменная теневой экономики с лагом является эндогенной из-за динамической структуры модели. Децентрализация доходов также является эндогенной из-за потенциальной обратной причинно-следственной связи и инструментируется с использованием инструментов типа GMM. Децентрализация расходов, доход на душу населения, рост населения и качество государственного управления считаются экзогенными, поскольку краткосрочные изменения в теневой экономике вряд ли могут одновременно повлиять на них. Чтобы избежать чрезмерного увеличения числа инструментов, матрица инструментов сворачивается, а инструменты типа GMM ограничиваются вторым лагом. Модель включает 12 инструментов.

Результаты показывают, что теневая экономика обладает высокой устойчивостью во всех странах ОЭСР. Коэффициент её однопериодного лага оценивается в 0,7142 и является статистически значимым на уровне 1% (p = 0,000). Соответственно, рост теневой экономики на 1 % в предыдущем периоде повышает её текущий уровень примерно на 0,71 %. Этот результат указывает на то, что теневая деятельность возникает не только в результате временных экономических колебаний, но со временем может превратиться в устойчивую и самоусиливающуюся структуру. Таким образом, теневое производство, неформальная занятость, уклонение от уплаты налогов и устоявшееся экономическое поведение могут приводить к тому, что теневая деятельность, наблюдавшаяся в одном периоде, продолжается и в последующие периоды.

Децентрализация расходов оказывает отрицательное и статистически значимое влияние на теневую экономику. Увеличение доли расходов субнациональных органов власти в общегосударственных расходах на 1 % сокращает теневую экономику примерно на 0,027 %. Децентрализация доходов также оказывает отрицательное и статистически значимое влияние. Увеличение доли доходов субнациональных органов власти в общегосударственных доходах на 1 % сокращает теневую экономику примерно на 0,026 %.

Среди контрольных переменных доход на душу населения оказывает отрицательное и статистически значимое влияние на теневую экономику. Увеличение дохода на душу населения на 1 % сокращает теневую экономику примерно на 0,17 %. Напротив, рост численности населения на 1 % увеличивает теневую экономику примерно на 0,004 %. Коэффициент качества государственного управления является отрицательным, но статистически незначимым.

Основной вклад данного исследования заключается в анализе фискальной децентрализации как с точки зрения расходов, так и с точки зрения доходов, а также в демонстрации того, что обе формы способствуют сокращению теневой экономики. Этот вывод отличается от результатов исследований, в которых отмечается, что значимое влияние оказывает лишь один из аспектов фискальной децентрализации или что фискальная децентрализация не оказывает значимого влияния на теневую экономику. В этом отношении исследование предоставляет актуальные и методологически обоснованные эмпирические данные из стран ОЭСР о взаимосвязи между фискальной децентрализацией и теневой экономикой.

В заключение, полученные результаты показывают, что меры, основанные исключительно на ужесточении налоговых проверок, повышении штрафов и прямых мерах против теневой деятельности, могут оказаться недостаточными для сокращения теневой экономики. Стратегии сокращения теневой экономики должны также включать институциональные меры, укрепляющие добровольное соблюдение налогового законодательства, доверие к государственным органам и выгоды, которые налогоплательщики получают от государственных услуг. В этом контексте важно повысить доходную автономию субнациональных органов власти, улучшить баланс между расходными обязательствами и источниками доходов, сделать процессы формирования местных бюджетов более прозрачными и усилить подотчетность на местном уровне.

संरचित सारांश

इस अध्ययन का प्राथमिक उद्देश्य ओईसीडी देशों में छाया अर्थव्यवस्था पर वित्तीय विकेंद्रीकरण के प्रभाव की अनुभवजन्य रूप से जांच करना है। डिजिटलीकरण, वैश्वीकरण, श्रम बाजारों में बदलाव, रोजगार के नए रूपों का प्रसार और आर्थिक संकटों ने छाया गतिविधियों की प्रकृति और पैमाने को बदल दिया है। इन विकासों ने केवल सख्त नियंत्रणों और उच्च दंडों पर आधारित पारंपरिक नीतियों की प्रभावशीलता पर प्रश्न उठाए हैं।

इसलिए, आर्थिक कारकों के अलावा, उन संस्थागत संरचनाओं की जांच करना आवश्यक है जो कर अनुपालन, सरकार में विश्वास, सार्वजनिक सेवाओं की दक्षता और सार्वजनिक अधिकारियों की जवाबदेही को प्रभावित करती हैं। तदनुसार, यह अध्ययन राजकोषीय विकेंद्रीकरण के व्यय और राजस्व आयामों का अलग से विश्लेषण करता है, मॉडल में छाया अर्थव्यवस्था की गतिशील संरचना को शामिल करता है, और चरों के बीच संभावित अंतर्निहितता (endogeneity) के लिए नियंत्रण रखता है। इस प्रकार, यह अध्ययन ओईसीडी देशों के लिए हालिया अनुभवजन्य साक्ष्य प्रदान करने का लक्ष्य रखता है।

यह अध्ययन गतिशील पैनल डेटा विश्लेषण पर आधारित है। डेटासेट में 2000–2020 की अवधि के लिए 31 ओईसीडी देशों के वार्षिक डेटा शामिल हैं। विश्लेषण में कुल 488 देश-वर्ष अवलोकन का उपयोग किया गया है। ओईसीडी देशों को इसलिए चुना गया क्योंकि वे सार्वजनिक वित्त, उप-राष्ट्रीय सरकारी व्यय, उप-राष्ट्रीय सरकारी राजस्व और संस्थागत संकेतकों पर नियमित, तुलनीय और अपेक्षाकृत उच्च गुणवत्ता वाले डेटा प्रदान करते हैं।

विशेष रूप से, देशों के बीच उप-राष्ट्रीय सरकारों के व्यय और राजस्व हिस्सेदारी की लगातार तुलना करने की क्षमता नमूना चयन में एक प्रमुख कारक थी।

निर्भर चर आधिकारिक जीडीपी में छाया उत्पादन का हिस्सा है। छाया अर्थव्यवस्था पर डेटा एलगिन एट अल. (2021) के अनुमानों से प्राप्त किया गया था, जो विश्व बैंक के छाया अर्थव्यवस्था डेटाबेस में उपलब्ध हैं। यह डेटासेट एक गतिशील सामान्य संतुलन मॉडल पर आधारित है जो अर्थव्यवस्था को औपचारिक और अनौपचारिक क्षेत्रों में विभाजित करता है।

वित्तीय विकेंद्रीकरण को दो संकेतकों द्वारा मापा जाता है। व्यय विकेंद्रीकरण कुल सरकारी व्यय में उप-राष्ट्रीय सरकारी व्यय का हिस्सा है, जबकि राजस्व विकेंद्रीकरण कुल सरकारी राजस्व में उप-राष्ट्रीय सरकारी राजस्व का हिस्सा है। यह डेटा OECD डेटाबेस से प्राप्त किया गया था। प्रति व्यक्ति आय, जनसंख्या वृद्धि और सरकारी गुणवत्ता को नियंत्रण चर के रूप में शामिल किया गया था। प्रति व्यक्ति आय और जनसंख्या वृद्धि पर डेटा विश्व बैंक से प्राप्त किया गया था, जबकि सरकारी गुणवत्ता का डेटा ICRG डेटाबेस से प्राप्त किया गया था।

सभी चरों का उपयोग लघुगणकीय रूप में किया गया था।

चूंकि छाया अर्थव्यवस्था इसके पिछले मूल्यों पर निर्भर करती है, इसलिए मॉडल में आश्रित चर का एक-अवधि का लैग (lag) शामिल है। हालाँकि, एक गतिशील पैनल मॉडल में एक लैग वाले आश्रित चर को शामिल करने से त्रुटि पद (error term) के साथ सहसंबंध (correlation) बन सकता है और निश्चित-प्रभाव (fixed-effects) और साधारण न्यूनतम वर्ग अनुमानक (ordinary least squares estimators) पक्षपातपूर्ण और असंगत परिणाम उत्पन्न कर सकते हैं।

इसलिए, विश्लेषण में ब्लंडेल और बॉन्ड (1998) द्वारा विकसित सिस्टम जनरलाइज्ड मेथड ऑफ मोमेंट्स (सिस्टम-जीएमएम) का उपयोग किया गया है। यह विधि संयुक्त रूप से प्रथम-अंतर और स्तर समीकरणों का अनुमान लगाती है और उपयुक्त पिछड़े मूल्यों को उपकरणों के रूप में उपयोग करके अंतर्निहितता (endogeneity) को संबोधित करती है। विश्लेषण में दो-चरणीय मजबूत सिस्टम-जीएमएम अनुमानक का उपयोग किया गया है और मानक त्रुटियों पर विंडमाययर (2005) सुधार लागू किया गया है।

मॉडल की गतिशील संरचना के कारण पिछड़ा हुआ छाया अर्थव्यवस्था चर अंतर्निहित है। संभावित विपरीत कारणता के कारण राजस्व विकेंद्रीकरण भी अंतर्निहित है और इसे GMM-शैली के उपकरणों का उपयोग करके उपकरण के रूप में लिया गया है। व्यय विकेंद्रीकरण, प्रति व्यक्ति आय, जनसंख्या वृद्धि और सरकारी गुणवत्ता को बाह्य माना गया है क्योंकि छाया अर्थव्यवस्था में अल्पकालिक परिवर्तनों के समकालीन रूप से उन पर प्रभाव डालने की संभावना नहीं है।

उपकरणों के प्रसार को रोकने के लिए, उपकरण मैट्रिक्स को संकुचित किया जाता है, और GMM-शैली के उपकरणों को दूसरे लैग तक सीमित किया जाता है। मॉडल में 12 उपकरण शामिल हैं।

निष्कर्ष दर्शाते हैं कि OECD देशों में छाया अर्थव्यवस्था अत्यधिक स्थायी है। इसके एक-अवधि लैग का गुणांक 0.7142 पर अनुमानित है और 1% स्तर (p = 0.000) पर सांख्यिकीय रूप से महत्वपूर्ण है।

तदनुसार, पिछले अवधि में छाया अर्थव्यवस्था में 1% की वृद्धि इसकी वर्तमान स्तर को लगभग 0.71% तक बढ़ा देती है। यह परिणाम इंगित करता है कि छाया गतिविधियाँ केवल अस्थायी आर्थिक उतार-चढ़ाव से उत्पन्न नहीं होती हैं, बल्कि समय के साथ एक स्थायी और आत्म-सुदृढ़ संरचना में विकसित हो सकती हैं। इसलिए, छाया उत्पादन, अनौपचारिक रोजगार, कर अनुपालन न करना, और स्थापित आर्थिक व्यवहार एक अवधि में छाया गतिविधियों को बाद की अवधियों में जारी रखने का कारण बन सकते हैं।

व्यय विकेंद्रीकरण का छाया अर्थव्यवस्था पर नकारात्मक और सांख्यिकीय रूप से महत्वपूर्ण प्रभाव पड़ता है। कुल सरकारी व्यय में उप-राष्ट्रीय सरकारी व्यय के हिस्से में 1% की वृद्धि छाया अर्थव्यवस्था को लगभग 0.027% तक कम कर देती है। राजस्व विकेंद्रीकरण का भी नकारात्मक और सांख्यिकीय रूप से महत्वपूर्ण प्रभाव होता है। कुल सरकारी राजस्व में उप-राष्ट्रीय सरकारी राजस्व के हिस्से में 1% की वृद्धि छाया अर्थव्यवस्था को लगभग 0.026% तक कम कर देती है।

नियंत्रण चरों में, प्रति व्यक्ति आय का छाया अर्थव्यवस्था पर नकारात्मक और सांख्यिकीय रूप से महत्वपूर्ण प्रभाव पड़ता है। प्रति व्यक्ति आय में 1% की वृद्धि छाया अर्थव्यवस्था को लगभग 0.17% तक कम कर देती है। इसके विपरीत, जनसंख्या वृद्धि में 1% की वृद्धि छाया अर्थव्यवस्था को लगभग 0.004% तक बढ़ा देती है। सरकारी गुणवत्ता का गुणांक नकारात्मक है लेकिन सांख्यिकीय रूप से महत्वहीन है।

इस अध्ययन का मुख्य योगदान व्यय और राजस्व दोनों आयामों के माध्यम से राजकोषीय विकेंद्रीकरण की जांच करना और यह दिखाना है कि दोनों रूप छाया अर्थव्यवस्था को कम करते हैं। यह निष्कर्ष उन अध्ययनों से भिन्न है जो यह रिपोर्ट करते हैं कि राजकोषीय विकेंद्रीकरण के केवल एक आयाम का ही महत्वपूर्ण प्रभाव होता है या छाया अर्थव्यवस्था पर राजकोषीय विकेंद्रीकरण का कोई महत्वपूर्ण प्रभाव नहीं होता है। इस संबंध में, यह अध्ययन ओईसीडी देशों से राजकोषीय विकेंद्रीकरण और छाया अर्थव्यवस्था के बीच संबंध पर हालिया और पद्धतिगत रूप से मजबूत अनुभवजन्य साक्ष्य प्रदान करता है।

निष्कर्षतः, निष्कर्ष यह दर्शाते हैं कि केवल मजबूत कर ऑडिट, उच्च दंड, और छाया गतिविधियों के खिलाफ प्रत्यक्ष उपायों पर आधारित नीतियां छाया अर्थव्यवस्था को कम करने के लिए पर्याप्त नहीं हो सकती हैं।

छाया अर्थव्यवस्था को कम करने की रणनीतियों में ऐसे संस्थागत उपाय भी शामिल होने चाहिए जो स्वैच्छिक कर अनुपालन, सार्वजनिक प्राधिकरणों में विश्वास, और करदाताओं को सार्वजनिक सेवाओं से मिलने वाले लाभों को मजबूत करते हैं। इस संदर्भ में, उप-राष्ट्रीय सरकारों की राजस्व स्वायत्तता बढ़ाना, व्यय जिम्मेदारियों और राजस्व स्रोतों के बीच संतुलन में सुधार करना, स्थानीय बजट प्रक्रियाओं को अधिक पारदर्शी बनाना, और स्थानीय स्तर पर जवाबदेही को मजबूत करना महत्वपूर्ण है।