Abstract

Çalışmada Türkiye’de emeklilik sisteminin tarihsel dönüşümü ve güncel reform tartışmaları sosyal piyasa ekonomisi yaklaşımı çerçevesinde ele alınarak değerlendirilmektedir. Makalenin temel motivasyonu emeklilik sisteminin yalnızca mali sürdürülebilirlik bakımından değil, aynı zamanda gelir yeterliliği, kuşaklararası adalet, kapsayıcılık ve kurumsal öngörülebilirlik bakımından da bütüncül biçimde ele alınarak değerlendirilmesidir. Çalışmada klasik sosyal sigorta kuramı, ordoliberal sosyal piyasa ekonomisi literatürü, karşılaştırmalı emeklilik reformu çalışmaları ile Türkiye’ye odaklanan akademik yayınlar birlikte ele alınmaktadır. Makalede yapılan incelemede 1999 ve 2008 reformlarının, sistemin parametrik ve kurumsal mimarisini dönüştürdüğünü; ancak kayıt dışılık, düşük aylık yeterliliği, toplumsal cinsiyet eşitsizliği, demografik yaşlanma ve erken emeklilik baskıları nedeniyle reformların kalıcı bir denge üretemediğini bizlere göstermektedir. Çalışmada, kamusal zorunlu emekliliğin asgari güvence işlevini koruyan; buna karşılık tamamlayıcı tasarruf araçlarını teşvik eden çok katmanlı bir yapının, sosyal piyasa ekonomisinin rekabet, sorumluluk ve sosyal denge ilkeleriyle daha uyumlu olduğu ileri sürülmektedir. Sonuç olarak makalede, Türkiye’de emeklilik reformunun yalnızca yaş ve prim parametrelerine indirgenemeyeceği; istihdam rejimi, ücret yapısı, bakım emeği ve kurumların güvenilirliği ile ele alınması gerektiği savunulmaktadır. Çalışma, Almanya ve İtalya gibi Kıta Avrupası ülkelerinin emeklilik deneyimleriyle karşılaştırmalı bir okuma yaparak; kural temelli mali disiplin ile sosyal yeterlilik arasındaki gerilimin yalnızca Türkiye’ye özgü olmadığını, ancak Türkiye’de kayıt dışılığın yüksekliği, kadın istihdamının düşüklüğü ve kurumsal öngörülebilirliğin zayıflığı nedeniyle daha sert hissedildiğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda makalede, uzun ve kesintisiz katkı süreleri için şeffaf aktüeryal katsayılara dayanan, kayıt dışılığı azaltıcı emek piyasası tedbirleriyle birlikte tasarlanmış kural temelli sınırlı bir esneklik modelinin, sosyal piyasa ekonomisinin sorumluluk ve sosyal denge ilkeleri arasında bir köprü kurabileceği tartışmaya açılmaktadır.

Abstract

This article reassesses the historical transformation and current reform debates of the pension system in Türkiye through the lens of the social market economy. Its main objective is to examine the pension system not only in terms of fiscal sustainability but also regarding benefit adequacy, intergenerational justice, inclusiveness, and institutional predictability. The study brings together the literature on classical social insurance theory and ordoliberal social market economy, sociological ordoliberalism with comparative pension reforms and academic studies focused on Türkiye. The review shows that the 1999 and 2008 reforms substantially changed the parametric and institutional architecture of the system; however, they did not generate a stable equilibrium because of persistent informality, inadequate pensions, gender inequality, demographic ageing, and renewed pressures for early retirement. The article argues that a multi-pillar architecture that preserves the minimum protection function of the public mandatory scheme while encouraging complementary savings is more consistent with the principles of competition, responsibility, and social balance embedded in the social market economy tradition. It concludes that pension reform in Türkiye cannot be reduced to age and contribution parameters alone and should be addressed together with the employment regime, wage structure, care work, and institutional credibility. Drawing on a comparative reading of pension reforms in continental European countries (particularly Germany and Italy) the study highlights that the tension between rule-based fiscal discipline and social adequacy is not unique to Türkiye but is felt more acutely there because of high informality, low female labour-force participation, and weak institutional predictability. On this basis, the article opens to discussion a rule-based and limited form of flexibility for insured persons with long and uninterrupted contribution histories, designed through transparent actuarial coefficients and accompanied by labour market measures that reduce informality, as a possible bridge between the responsibility principle and the social balance principle of the social market economy.

Structured Abstract:

Aim

The article argues that the pension system in Türkiye should be evaluated not only in terms of fiscal sustainability but also with respect to benefit adequacy, intergenerational justice, inclusiveness and institutional predictability. The study addresses the question of how a coherent reform architecture can be constructed in a context shaped by persistent informality, low female labour-force participation, fragmented careers, demographic ageing and recurrent political pressures for early retirement. The aim is to show that pension reform cannot be reduced to age and contribution parameters alone, and to propose an alternative analytical framework grounded in ordoliberal social market economy principles that treats responsibility, social balance and institutional predictability as jointly binding criteria for reform design.

Method

The article relies on a qualitative, multi-source analytical approach that integrates the classical literature on social insurance (Beveridge, Aaron, Diamond, Barr and Diamond) with the ordoliberal tradition of the Freiburg School (Eucken, Böhm, Miksch), the sociological ordoliberalism of Röpke and Rüstow, and the social market economy synthesis of Müller-Armack. This combined perspective treats pension policy as the intersection of three principles: responsibility (a meaningful link between contributions and benefits), social balance (a corrective for structural disadvantage in the labour market) and institutional predictability (rule-based stability of pension parameters). It combines a critical reading of this literature with a comparative review of pension reforms in selected European countries (especially Germany and Italy) and a structured assessment of the Turkish reform trajectory since the 1990s. Quantitative observations are drawn from secondary sources, including OECD Pensions at a Glance 2025 and OECD Economic Surveys: Türkiye 2025, as well as peer-reviewed empirical studies on the Turkish individual pension system, intergenerational solidarity, informal employment and the gendered pension gap. Comparative pension studies (Bonoli, Myles and Pierson, Ebbinghaus, Hinrichs, Holzmann and Palmer, Whitehouse, Lee and Mason, Frericks, Knijn and Maier) and the Turkish-focused literature (Elveren, Değer, Eryıldırım, Yorgun, Aslan and Karadeniz, Meral, Şengül, Nal and Gül Yücel) are used to translate this normative framework into empirically informed reform criteria. The method does not generate primary data; rather, it synthesises existing evidence within a normative-institutional framework derived from the social market economy tradition.

Findings

The analysis shows that the 1999 and 2008 reforms substantially altered the parametric and institutional architecture of the Turkish pension system but did not produce a stable equilibrium. The 1999 reform represented a first step towards rule-based parametric rationalisation, while the 2008 reform achieved norm unification through the establishment of the Social Security Institution. Yet both reforms left unresolved tensions in adequacy, gender equity, informality and institutional credibility. Comparative evidence from Germany indicates that rule-based fiscal discipline can secure long-run sustainability but tends to compress replacement rates, requiring strong complementary pillars. Italy demonstrates the opposite tension: a notional defined contribution architecture has been repeatedly softened by political exceptions, which inflate transition costs and weaken intergenerational equity. Türkiye, with normal retirement ages of 49 for women and 52 for men in 2024, is identified by OECD data as a clear outlier in retirement-age regulation, while exhibiting comparatively high net replacement rates for the average and high earners (around 94 per cent and 105 per cent respectively for full-career workers). Combined with low female employment, weak formalisation and very limited public spending on early childhood education and care (around 0.3 per cent of GDP, well below the OECD average of 0.8 per cent), this configuration produces an institutional design problem rather than a simple parametric one. Empirical findings from Şahin, Rittersberger-Tılıç and Elveren on the gendered structure of the individual pension system, from Aslan and Karadeniz on intergenerational reactions to early retirement and from Şengül and Nal and Gül Yücel on the macro-fiscal pressures of demographic ageing converge in showing that the system reproduces, rather than corrects, labour-market inequalities. From a social market economy perspective, this outcome is consistent with violations of Eucken’s principle of stable economic policy and Vanberg’s rule-based policy framework, and with the absence of Müller-Armack’s irenic synthesis between responsibility and social balance.

Conclusion

The article proposes a three-pillar pension architecture compatible with the social market economy tradition. The first pillar is a strong public mandatory scheme that preserves a robust minimum protection function and a credible link between contributions and benefits. The second pillar is a transparent, low-cost and broadly accessible complementary funded scheme that supplements—rather than replaces—the public pillar. The third pillar consists of targeted compensation mechanisms for care work, interrupted careers and low-income groups, including pension credits for caregiving periods and minimum pension guarantees. Within this architecture, a rule-based and limited form of flexibility for insured persons with long and uninterrupted contribution histories may be envisaged, if it is implemented through transparent actuarial coefficients, explicit cost calculations, life-expectancy-aligned transition rules and active labour-market policies that reduce informality. Such a model can build a defensible bridge between the responsibility principle and the social balance principle without turning early retirement into a politically expandable promise. The study concludes that pension reform in Türkiye should be approached as a question of institutional design rather than parameter adjustment alone, and should be coordinated with employment policy, wage structure, gender equality measures, care infrastructure and the credibility of long-term institutional commitments. Future research is encouraged to combine quantitative actuarial modelling with comparative institutional analysis to test the robustness of multi-pillar designs under different macroeconomic and demographic scenarios.

Yapılandırılmış Özet

Amaç

Bu makale, Türkiye’de emeklilik sisteminin yalnızca mali sürdürülebilirlik açısından değil; aynı zamanda aylık yeterliliği, kuşaklararası adalet, kapsayıcılık ve kurumsal öngörülebilirlik açısından da değerlendirilmesi gerektiğini savunmaktadır. Çalışma, kalıcı kayıt dışılık, düşük kadın işgücüne katılımı, kesintili kariyerler, demografik yaşlanma ve erken emekliliğe yönelik yinelenen siyasal baskıların şekillendirdiği bir bağlamda tutarlı bir reform mimarisinin nasıl kurulabileceği sorusunu ele almaktadır. Amaç, emeklilik reformunun yalnızca yaş ve prim parametrelerine indirgenemeyeceğini göstermek; sorumluluk, sosyal denge ve kurumsal öngörülebilirlik ilkelerini birlikte bağlayıcı ölçütler olarak bütünleştiren, ordoliberal sosyal piyasa ekonomisi temelli alternatif bir analitik çerçeve önermektir.

Yöntem

Makale, klasik sosyal sigorta kuramı (Beveridge, Aaron, Diamond, Barr ve Diamond) ile Freiburg Okulu’nun ordoliberal geleneğini (Eucken, Böhm, Miksch), Röpke ve Rüstow’un sosyolojik ordoliberalizmini ve Müller-Armack’ın sosyal piyasa ekonomisi sentezini bütünleştiren niteliksel, çok kaynaklı bir analitik yaklaşıma dayanmaktadır. Bu bileşik bakış açısı emeklilik politikasını üç ilkenin kesişimi olarak ele alır: sorumluluk (katkı ile hak arasında anlamlı bir bağ), sosyal denge (emek piyasasındaki yapısal dezavantajı telafi eden bir düzeltme) ve kurumsal öngörülebilirlik (emeklilik parametrelerinin kural temelli istikrarı). Yöntem, bu literatürün eleştirel bir okumasını, seçili Avrupa ülkelerindeki (özellikle Almanya ve İtalya) emeklilik reformlarının karşılaştırmalı incelemesini ve Türkiye’nin 1990’lardan bugüne uzanan reform güzergâhının yapılandırılmış değerlendirmesini bir araya getirir. Nicel gözlemler, başta OECD Pensions at a Glance 2025 ve OECD Economic Surveys: Türkiye 2025 olmak üzere ikincil kaynaklardan ve Türkiye’deki bireysel emeklilik sistemi, kuşaklararası dayanışma, enformel istihdam ve cinsiyete dayalı emeklilik açığı üzerine hakemli ampirik çalışmalardan derlenmiştir. Yöntem birincil veri üretmez; bunun yerine mevcut kanıtları sosyal piyasa ekonomisi geleneğinden türetilen normatif-kurumsal bir çerçeve içinde sentezler.

Bulgular

Analiz, 1999 ve 2008 reformlarının Türk emeklilik sisteminin parametrik ve kurumsal mimarisini önemli ölçüde değiştirdiğini; ancak kalıcı bir denge üretmediğini göstermektedir. 1999 reformu kural temelli parametrik rasyonalizasyona doğru ilk adımı temsil ederken, 2008 reformu Sosyal Güvenlik Kurumu’nun kurulmasıyla norm birliğini sağlamıştır. Bununla birlikte her iki reform da yeterlilik, cinsiyet eşitliği, kayıt dışılık ve kurumsal güvenilirlik bakımından çözülmemiş gerilimler bırakmıştır. Almanya’dan elde edilen karşılaştırmalı kanıtlar, kural temelli mali disiplinin uzun vadeli sürdürülebilirliği güvence altına alabildiğini; fakat ikame oranlarını sıkıştırma eğiliminde olduğunu, bu nedenle güçlü tamamlayıcı katmanlar gerektirdiğini göstermektedir. İtalya ise tam tersi bir gerilimi sergilemektedir: nosyonel tanımlı katkı mimarisi, geçiş maliyetlerini artıran ve kuşaklararası eşitliği zayıflatan siyasal istisnalarla defalarca yumuşatılmıştır. 2024 itibarıyla kadınlarda 49, erkeklerde 52 olan normal emeklilik yaşlarıyla Türkiye, OECD verilerine göre emeklilik yaşı düzenlemesinde açık bir istisna olarak tanımlanmakta; buna karşılık tam kariyerli ortalama ücretli çalışan için yaklaşık %94, ortalamanın iki katı kazanan çalışan için ise yaklaşık %105 düzeyinde görece yüksek net ikame oranları sergilemektedir. Düşük kadın istihdamı, zayıf formelleşme ve erken çocukluk eğitimi ile bakımına ayrılan kamu kaynağının (GSYH’nin yaklaşık %0,3’ü, OECD ortalaması %0,8’in oldukça altında) çok sınırlı kalmasıyla birleştiğinde, bu yapılanma basit bir parametrik sorundan çok bir kurumsal tasarım sorunu ortaya çıkarmaktadır. Şahin, Rittersberger-Tılıç ve Elveren’in bireysel emeklilik sisteminin cinsiyete dayalı yapısına ilişkin, Aslan ve Karadeniz’in erken emekliliğe yönelik kuşaklararası tepkilere ilişkin, Şengül ile Nal ve Gül Yücel’in ise demografik yaşlanmanın makro-mali baskılarına ilişkin ampirik bulguları, sistemin emek piyasası eşitsizliklerini düzeltmek yerine yeniden ürettiğini göstermede birleşmektedir. Sosyal piyasa ekonomisi perspektifinden bu sonuç, Eucken’in iktisat politikasının istikrarı ilkesinin ve Vanberg’in kural temelli politika çerçevesinin ihlal edilmesiyle; aynı zamanda Müller-Armack’ın sorumluluk ile sosyal denge arasındaki irenik sentezinin yokluğuyla tutarlıdır.

Sonuç

Makale, sosyal piyasa ekonomisi geleneğiyle uyumlu üç katmanlı bir emeklilik mimarisi önermektedir. Birinci katman, güçlü bir asgari koruma işlevini ve katkı ile hak arasında güvenilir bir bağı koruyan güçlü bir kamusal zorunlu sistemdir. İkinci katman, kamusal katmanın yerini almak yerine onu tamamlayan; şeffaf, düşük maliyetli ve geniş erişilebilirliğe sahip bir tamamlayıcı fonlu sistemdir. Üçüncü katman ise bakım emeği, kesintili kariyerler ve düşük gelir grupları için, bakım dönemleri için emeklilik kredileri ve asgari emeklilik garantileri dahil olmak üzere hedefli telafi mekanizmalarından oluşur. Bu mimari içinde; şeffaf aktüeryal katsayılar, açık maliyet hesaplamaları, yaşam beklentisiyle uyumlu geçiş kuralları ve kayıt dışılığı azaltan aktif emek piyasası politikalarıyla uygulanması koşuluyla, uzun ve kesintisiz katkı geçmişine sahip sigortalılar için kural temelli ve sınırlı bir esneklik biçimi öngörülebilir. Böyle bir model, erken emekliliği siyaseten genişleyebilir bir vaade dönüştürmeden sorumluluk ilkesi ile sosyal denge ilkesi arasında savunulabilir bir köprü kurabilir. Çalışma, Türkiye’de emeklilik reformunun yalnızca parametre ayarlamasından ibaret değil, bir kurumsal tasarım meselesi olarak ele alınması; istihdam politikası, ücret yapısı, toplumsal cinsiyet eşitliği tedbirleri, bakım altyapısı ve uzun vadeli kurumsal taahhütlerin güvenilirliğiyle eşgüdümlü olarak yürütülmesi gerektiği sonucuna varmaktadır. Gelecekteki araştırmaların, farklı makroekonomik ve demografik senaryolar altında çok katmanlı tasarımların sağlamlığını sınamak amacıyla nicel aktüeryal modellemeyi karşılaştırmalı kurumsal analizle birleştirmesi önerilmektedir. Bu yönüyle çalışma, Türkiye’deki emeklilik reformu tartışmasına hem kavramsal bir değerlendirme çerçevesi hem de somut parametrelerle tartışılabilir bir tasarım gündemi kazandırmayı; böylece akademik literatür ile politika yapım süreci arasında köprü kurmayı amaçlamaktadır. Önerilen kural temelli sınırlı esneklik modeli, bu köprünün üzerinde yükselen ve sınanmaya açık bir ilk tasarım taslağı olarak değerlendirilmelidir.

ملخص منظم

الهدف

تدفع هذه المقالة بأن نظام المعاشات التقاعدية في تركيا ينبغي تقييمه ليس فقط من منظور الاستدامة المالية، بل أيضًا من حيث كفاية المزايا، والعدالة بين الأجيال، والشمولية، والقدرة على التنبؤ المؤسسي. تتناول الدراسة مسألة كيفية بناء هيكل إصلاحي متماسك في سياق يتسم باستمرار الاقتصاد غير الرسمي، وانخفاض مشاركة النساء في القوى العاملة، وتجزئة المسارات المهنية، والشيخوخة السكانية، والضغوط السياسية المتكررة من أجل التقاعد المبكر. والهدف هو إظهار أن إصلاح نظام المعاشات التقاعدية لا يمكن اختزاله في معايير العمر والاشتراكات وحدها، واقتراح إطار تحليلي بديل يستند إلى مبادئ اقتصاد السوق الاجتماعي الأوردوليبيرالي التي تعامل المسؤولية، والتوازن الاجتماعي، والقدرة المؤسسية على التنبؤ كمعايير ملزمة مجتمعة لتصميم الإصلاح.

المنهج

تعتمد هذه المقالة على نهج تحليلي نوعي متعدد المصادر يدمج الأدبيات الكلاسيكية حول التأمين الاجتماعي (بيفيريدج، آرون، دايموند، بار، ودايموند) مع التقاليد الأوردوليبيرالية لمدرسة فرايبورغ (أيوكن، بوم، ميكش)، والأوردوليبيرالية السوسيولوجية لروبكي وروستو، والتوليف الخاص باقتصاد السوق الاجتماعي لمولر-أرماك. تتعامل هذه المنظور المركب مع سياسة المعاشات التقاعدية باعتبارها نقطة تقاطع بين ثلاثة مبادئ: المسؤولية (رابط ذو مغزى بين الاشتراكات والمزايا)، والتوازن الاجتماعي (تدبير تصحيحي للتفاوت الهيكلي في سوق العمل)، والقدرة على التنبؤ المؤسسي (استقرار معايير المعاشات التقاعدية القائم على القواعد). ويجمع هذا النهج بين قراءة نقدية لهذه الأدبيات ومراجعة مقارنة لإصلاحات المعاشات التقاعدية في بلدان أوروبية مختارة (خاصة ألمانيا وإيطاليا)، وتقييم منظم لمسار الإصلاح التركي منذ التسعينيات. وقد استُخلصت الملاحظات الكمية من مصادر ثانوية، بما في ذلك تقرير منظمة التعاون والتنمية في الميدان الاقتصادي «لمحة عامة عن المعاشات التقاعدية 2025» (OECD Pensions at a Glance 2025) و«الدراسات الاقتصادية لمنظمة التعاون والتنمية في الميدان الاقتصادي: تركيا 2025» (OECD Economic Surveys: Türkiye 2025)، بالإضافة إلى دراسات تجريبية خضعت لمراجعة الأقران حول نظام المعاشات التقاعدية الفردية التركي، والتضامن بين الأجيال، والعمالة غير الرسمية، والفجوة في المعاشات التقاعدية بين الجنسين. وتُستخدم الدراسات المقارنة في مجال المعاشات التقاعدية (بونولي، مايلز وبييرسون؛ إيبينغهاوس؛ هينريشس، هولزمان وبالمر؛ وايتهاوس، لي وماسون؛ فريريكس؛ كنيين وماير) والأدبيات التي تركز على تركيا (إلفيرين، ديغر، إرييلديريم، يورغون، أصلان وكارادينيز؛ ميرال، شينغول، نال وغول يوسيل) لترجمة هذا الإطار المعياري إلى معايير إصلاح مستندة إلى الأدلة التجريبية. ولا تنتج هذه المنهجية بيانات أولية؛ بل تعمل على توليف الأدلة الموجودة ضمن إطار معياري-مؤسسي مستمد من تقاليد اقتصاد السوق الاجتماعي.

النتائج

يُظهر التحليل أن إصلاحي عامي 1999 و2008 غيّرا بشكل جوهري البنية المعلمية والمؤسسية لنظام المعاشات التقاعدية التركي، لكنهما لم يحققا توازنًا مستقرًا. ومثّل إصلاح عام 1999 خطوة أولى نحو الترشيد المعلمي القائم على القواعد، في حين حقق إصلاح عام 2008 توحيد المعايير من خلال إنشاء مؤسسة الضمان الاجتماعي. ومع ذلك، تركت الإصلاحات كلاهما توترات دون حل فيما يتعلق بالكفاية، والمساواة بين الجنسين، والقطاع غير الرسمي، ومصداقية المؤسسات. تشير الأدلة المقارنة من ألمانيا إلى أن الانضباط المالي القائم على القواعد يمكن أن يضمن الاستدامة على المدى الطويل، لكنه يميل إلى تقليص معدلات الاستبدال، مما يتطلب ركائز تكميلية قوية. وتُظهر إيطاليا التوتر المعاكس: فقد تم تخفيف هيكل المساهمات المحددة الاسمية مرارًا وتكرارًا بسبب الاستثناءات السياسية، مما يؤدي إلى تضخم تكاليف الانتقال وإضعاف العدالة بين الأجيال. وتُعتبر تركيا، التي يبلغ فيها سن التقاعد العادي 49 عاماً للنساء و52 عاماً للرجال في عام 2024، وفقاً لبيانات منظمة التعاون والتنمية في الميدان الاقتصادي (OECD)، حالة شاذة واضحة في تنظيم سن التقاعد، في حين تُظهر معدلات استبدال صافية مرتفعة نسبياً للمتقاضين متوسطي وعاليي الدخل (حوالي 94 في المائة و105 في المائة على التوالي للعاملين طوال حياتهم المهنية). وبالاقتران مع انخفاض معدلات توظيف النساء، وضعف إضفاء الطابع الرسمي على العمل، والإنفاق العام المحدود للغاية على التعليم والرعاية في مرحلة الطفولة المبكرة (حوالي 0.3 في المائة من الناتج المحلي الإجمالي، وهو أقل بكثير من متوسط منظمة التعاون الاقتصادي والتنمية البالغ 0.8 في المائة)، فإن هذا الوضع يخلق مشكلة في التصميم المؤسسي بدلاً من أن تكون مجرد مشكلة معلمات بسيطة. تتفق النتائج التجريبية التي توصل إليها شاهين وريترسبيرغر-تيليتش وإلفيرين بشأن البنية الجنسانية لنظام المعاشات الفردي، وأسlan وكارادينيز بشأن ردود الفعل بين الأجيال تجاه التقاعد المبكر، وشنغول ونال وغول يوسيل بشأن الضغوط المالية الكلية الناجمة عن الشيخوخة السكانية، في إظهار أن النظام يعيد إنتاج التفاوتات في سوق العمل بدلاً من تصحيحها. من منظور اقتصاد السوق الاجتماعي، تتوافق هذه النتيجة مع انتهاكات مبدأ أوكن للسياسة الاقتصادية المستقرة وإطار السياسة القائم على القواعد الذي وضعه فانبرغ، ومع غياب التوليف الهادئ الذي طرحه مولر-أرماك بين المسؤولية والتوازن الاجتماعي.

الخلاصة

تقترح هذه المقالة هيكلاً للمعاشات التقاعدية قائمًا على ثلاث ركائز يتوافق مع تقاليد اقتصاد السوق الاجتماعي. الركيزة الأولى هي نظام عام إلزامي قوي يحافظ على وظيفة حماية دنيا قوية ورابط موثوق بين الاشتراكات والمزايا. الركيزة الثانية هي نظام تمويلي تكميلي شفاف ومنخفض التكلفة ومتاح على نطاق واسع، يكمل — بدلاً من أن يحل محل — الركيزة العامة. أما الركيزة الثالثة فتتألف من آليات تعويض موجهة لأعمال الرعاية، وحالات انقطاع المسار الوظيفي، والفئات ذات الدخل المنخفض، بما في ذلك أرصدة التقاعد لفترات تقديم الرعاية وضمانات الحد الأدنى للمعاشات التقاعدية. وفي إطار هذه البنية، يمكن تصور شكل محدود من المرونة يستند إلى قواعد للمؤمن عليهم الذين لديهم سجلات اشتراكات طويلة ومتواصلة، شريطة أن يتم تنفيذه من خلال معاملات اكتوارية شفافة، وحسابات تكلفة واضحة، وقواعد انتقالية متوافقة مع متوسط العمر المتوقع، وسياسات نشطة لسوق العمل تقلل من العمل غير الرسمي. ويمكن لمثل هذا النموذج أن يبني جسراً يمكن الدفاع عنه بين مبدأ المسؤولية ومبدأ التوازن الاجتماعي دون تحويل التقاعد المبكر إلى وعد قابل للتوسع سياسياً. وتخلص الدراسة إلى أن إصلاح نظام المعاشات التقاعدية في تركيا ينبغي التعامل معه باعتباره مسألة تصميم مؤسسي وليس مجرد تعديل للمعايير فحسب، وينبغي تنسيقه مع سياسة التوظيف، وهيكل الأجور، وتدابير المساواة بين الجنسين، والبنية التحتية للرعاية، ومصداقية الالتزامات المؤسسية طويلة الأجل. ويُشجع إجراء أبحاث مستقبلية تجمع بين النمذجة الاكتوارية الكمية والتحليل المؤسسي المقارن لاختبار متانة التصاميم متعددة الركائز في ظل سيناريوهات اقتصادية كلية وديموغرافية مختلفة.

Résumé structuré

Objectıf

Cet article soutient que le système de retraite en Turquie doit être évalué non seulement sous l’angle de la viabilité budgétaire, mais également au regard de l’adéquation des prestations, de la justice intergénérationnelle, de l’inclusivité et de la prévisibilité institutionnelle. L’étude aborde la question de savoir comment mettre en place une architecture de réforme cohérente dans un contexte marqué par une économie informelle persistante, une faible participation des femmes au marché du travail, des parcours professionnels fragmentés, le vieillissement démographique et des pressions politiques récurrentes en faveur de la retraite anticipée. L’objectif est de montrer que la réforme des retraites ne peut se réduire aux seuls paramètres d’âge et de cotisation, et de proposer un cadre analytique alternatif fondé sur les principes ordolibéraux de l’économie sociale de marché, qui considère la responsabilité, l’équilibre social et la prévisibilité institutionnelle comme des critères conjointement contraignants pour la conception de la réforme.

Méthode

Cet article s’appuie sur une approche analytique qualitative et multisource qui intègre la littérature classique sur l’assurance sociale (Beveridge, Aaron, Diamond, Barr et Diamond) à la tradition ordolibérale de l’École de Fribourg (Eucken, Böhm, Miksch), à l’ordolibéralisme sociologique de Röpke et Rüstow, ainsi qu’à la synthèse de l’économie sociale de marché de Müller-Armack. Cette perspective combinée considère la politique des retraites comme le point de convergence de trois principes : la responsabilité (un lien significatif entre cotisations et prestations), l’équilibre social (une mesure corrective des désavantages structurels sur le marché du travail) et la prévisibilité institutionnelle (stabilité des paramètres de retraite fondée sur des règles). Elle associe une lecture critique de cette littérature à un examen comparatif des réformes des retraites dans certains pays européens (notamment l’Allemagne et l’Italie) et à une évaluation structurée de la trajectoire de la réforme turque depuis les années 1990. Les observations quantitatives sont tirées de sources secondaires, notamment le rapport de l’OCDE « Pensions at a Glance 2025 » et les « Études économiques de l’OCDE : Turquie 2025 », ainsi que d’études empiriques évaluées par des pairs portant sur le système de retraite individuel turc, la solidarité intergénérationnelle, l’emploi informel et l’écart de retraite entre les sexes. Des études comparatives sur les retraites (Bonoli, Myles et Pierson ; Ebbinghaus ; Hinrichs, Holzmann et Palmer ; Whitehouse, Lee et Mason ; Frericks ; Knijn et Maier) et la littérature consacrée à la Turquie (Elveren, Değer, Eryıldırım, Yorgun, Aslan et Karadeniz ; Meral, Şengül, Nal et Gül Yücel) sont utilisées pour traduire ce cadre normatif en critères de réforme fondés sur des données empiriques. La méthode ne génère pas de données primaires ; elle synthétise plutôt les données existantes au sein d’un cadre normatif et institutionnel issu de la tradition de l’économie sociale de marché.

Résultats

L’analyse montre que les réformes de 1999 et 2008 ont considérablement modifié l’architecture paramétrique et institutionnelle du système de retraite turc, sans pour autant aboutir à un équilibre stable. La réforme de 1999 a constitué une première étape vers une rationalisation paramétrique fondée sur des règles, tandis que celle de 2008 a permis d’unifier les normes grâce à la création de l’Institut de sécurité sociale. Pourtant, ces deux réformes ont laissé en suspens des tensions en matière d’adéquation des prestations, d’égalité entre les sexes, d’économie informelle et de crédibilité institutionnelle. Des données comparatives provenant d’Allemagne indiquent qu’une discipline budgétaire fondée sur des règles peut garantir la viabilité à long terme, mais tend à réduire les taux de remplacement, ce qui nécessite des piliers complémentaires solides. L’Italie illustre la tension inverse : une architecture théorique à cotisations définies a été assouplie à plusieurs reprises par des exceptions politiques, ce qui gonfle les coûts de transition et affaiblit l’équité intergénérationnelle. La Turquie, où l’âge normal de départ à la retraite sera de 49 ans pour les femmes et de 52 ans pour les hommes en 2024, est identifiée par les données de l’OCDE comme un cas clairement atypique en matière de réglementation de l’âge de la retraite, tout en affichant des taux de remplacement nets relativement élevés pour les salariés à revenus moyens et élevés (respectivement environ 94 % et 105 % pour les travailleurs ayant effectué une carrière complète). Combinée à un faible taux d’emploi des femmes, à une faible formalisation du marché du travail et à des dépenses publiques très limitées en matière d’éducation et d’accueil de la petite enfance (environ 0,3 % du PIB, bien en deçà de la moyenne de l’OCDE de 0,8 %), cette configuration soulève un problème de conception institutionnelle plutôt qu’un simple problème paramétrique. Les résultats empiriques de Şahin, Rittersberger-Tılıç et Elveren sur la structure genrée du système de retraite individuel, ceux d’Aslan et Karadeniz sur les réactions intergénérationnelles face à la retraite anticipée, ainsi que ceux de Şengül, Nal et Gül Yücel sur les pressions macro-budgétaires liées au vieillissement démographique convergent pour montrer que le système reproduit, plutôt qu’il ne corrige, les inégalités sur le marché du travail. Du point de vue de l’économie sociale de marché, ce résultat est compatible avec des violations du principe d’Eucken relatif à une politique économique stable et du cadre politique fondé sur des règles de Vanberg, ainsi qu’avec l’absence de la synthèse irénique de Müller-Armack entre responsabilité et équilibre social.

Conclusion

Cet article propose une architecture de retraite à trois piliers compatible avec la tradition de l’économie sociale de marché. Le premier pilier est un régime public obligatoire solide qui préserve une fonction de protection minimale robuste et un lien crédible entre cotisations et prestations. Le deuxième pilier est un régime complémentaire par capitalisation, transparent, peu coûteux et largement accessible, qui complète — plutôt que de remplacer — le pilier public. Le troisième pilier consiste en des mécanismes de compensation ciblés pour les tâches de soins, les interruptions de carrière et les groupes à faibles revenus, y compris des crédits de retraite pour les périodes consacrées aux soins et des garanties de retraite minimale. Dans le cadre de cette architecture, une forme de flexibilité limitée et fondée sur des règles pourrait être envisagée pour les assurés présentant un historique de cotisations long et ininterrompu, à condition qu’elle soit mise en œuvre au moyen de coefficients actuariels transparents, de calculs de coûts explicites, de règles de transition alignées sur l’espérance de vie et de politiques actives du marché du travail visant à réduire le travail informel. Un tel modèle peut établir un compromis défendable entre le principe de responsabilité et celui de l’équilibre social, sans transformer la retraite anticipée en une promesse politiquement extensible. L’étude conclut que la réforme des retraites en Turquie doit être abordée comme une question de conception institutionnelle plutôt que comme un simple ajustement de paramètres, et qu’elle doit être coordonnée avec la politique de l’emploi, la structure salariale, les mesures en faveur de l’égalité entre les sexes, les infrastructures de prise en charge et la crédibilité des engagements institutionnels à long terme. Les recherches futures sont encouragées à combiner la modélisation actuarielle quantitative avec l’analyse institutionnelle comparative afin de tester la robustesse des modèles à piliers multiples dans différents scénarios macroéconomiques et démographiques.

Resumen estructurado

Objetıvo

El artículo sostiene que el sistema de pensiones de Turquía debe evaluarse no solo en términos de sostenibilidad fiscal, sino también en lo que respecta a la adecuación de las prestaciones, la justicia intergeneracional, la inclusividad y la previsibilidad institucional. El estudio aborda la cuestión de cómo se puede construir una arquitectura de reforma coherente en un contexto marcado por la informalidad persistente, la baja participación femenina en la población activa, las trayectorias profesionales fragmentadas, el envejecimiento demográfico y las presiones políticas recurrentes a favor de la jubilación anticipada. El objetivo es demostrar que la reforma de las pensiones no puede reducirse únicamente a parámetros de edad y cotización, y proponer un marco analítico alternativo basado en los principios ordoliberales de la economía social de mercado, que considere la responsabilidad, el equilibrio social y la previsibilidad institucional como criterios conjuntamente vinculantes para el diseño de la reforma.

Método

El artículo se basa en un enfoque analítico cualitativo y de múltiples fuentes que integra la literatura clásica sobre la seguridad social (Beveridge, Aaron, Diamond, Barr y Diamond) con la tradición ordoliberal de la Escuela de Friburgo (Eucken, Böhm, Miksch), el ordoliberalismo sociológico de Röpke y Rüstow, y la síntesis de la economía social de mercado de Müller-Armack. Esta perspectiva combinada aborda la política de pensiones como la intersección de tres principios: la responsabilidad (un vínculo significativo entre cotizaciones y prestaciones), el equilibrio social (un mecanismo corrector de las desventajas estructurales en el mercado laboral) y la previsibilidad institucional (estabilidad basada en normas de los parámetros de las pensiones). Combina una lectura crítica de esta bibliografía con un análisis comparativo de las reformas de las pensiones en determinados países europeos (especialmente Alemania e Italia) y una evaluación estructurada de la trayectoria de la reforma turca desde la década de 1990. Las observaciones cuantitativas se extraen de fuentes secundarias, entre las que se incluyen «Pensions at a Glance 2025» de la OCDE y los «Estudios económicos de la OCDE: Turquía 2025», así como de estudios empíricos revisados por pares sobre el sistema de pensiones individual turco, la solidaridad intergeneracional, el empleo informal y la brecha de pensiones de género. Se utilizan estudios comparativos sobre pensiones (Bonoli, Myles y Pierson; Ebbinghaus; Hinrichs, Holzmann y Palmer; Whitehouse, Lee y Mason; Frericks; Knijn y Maier) y la bibliografía centrada en Turquía (Elveren, Değer, Eryıldırım, Yorgun, Aslan y Karadeniz; Meral, Şengül, Nal y Gül Yücel) se utilizan para traducir este marco normativo en criterios de reforma basados en datos empíricos. El método no genera datos primarios, sino que sintetiza la evidencia existente dentro de un marco normativo-institucional derivado de la tradición de la economía social de mercado.

Conclusıones

El análisis muestra que las reformas de 1999 y 2008 modificaron sustancialmente la arquitectura paramétrica e institucional del sistema de pensiones turco, pero no lograron establecer un equilibrio estable. La reforma de 1999 supuso un primer paso hacia la racionalización paramétrica basada en normas, mientras que la reforma de 2008 logró la unificación normativa mediante la creación del Instituto de la Seguridad Social. Sin embargo, ambas reformas dejaron sin resolver tensiones en materia de adecuación, igualdad de género, economía informal y credibilidad institucional. Los datos comparativos de Alemania indican que la disciplina fiscal basada en normas puede garantizar la sostenibilidad a largo plazo, pero tiende a reducir las tasas de sustitución, lo que requiere pilares complementarios sólidos. Italia muestra la tensión opuesta: una arquitectura teórica de contribución definida se ha visto repetidamente suavizada por excepciones políticas, lo que infla los costes de transición y debilita la equidad intergeneracional. Turquía, con edades normales de jubilación de 49 años para las mujeres y 52 para los hombres en 2024, es identificada por los datos de la OCDE como un claro caso atípico en la regulación de la edad de jubilación, al tiempo que presenta tasas de sustitución netas comparativamente elevadas para las personas con ingresos medios y altos (alrededor del 94 % y el 105 %, respectivamente, para los trabajadores con una carrera profesional completa). Si a esto se le suma la baja tasa de empleo femenino, la escasa formalización laboral y un gasto público muy limitado en educación y cuidados de la primera infancia (alrededor del 0,3 % del PIB, muy por debajo de la media de la OCDE, que es del 0,8 %), esta configuración plantea un problema de diseño institucional más que un simple problema paramétrico. Los resultados empíricos de Şahin, Rittersberger-Tılıç y Elveren sobre la estructura de género del sistema de pensiones individual, de Aslan y Karadeniz sobre las reacciones intergeneracionales ante la jubilación anticipada y de Şengül, Nal y Gül Yücel sobre las presiones macrofiscales del envejecimiento demográfico coinciden en demostrar que el sistema reproduce, en lugar de corregir, las desigualdades del mercado laboral. Desde la perspectiva de la economía social de mercado, este resultado es coherente con las violaciones del principio de Eucken sobre una política económica estable y del marco de políticas basado en normas de Vanberg, así como con la ausencia de la síntesis irénica de Müller-Armack entre responsabilidad y equilibrio social.

Conclusión

El artículo propone una arquitectura de pensiones de tres pilares compatible con la tradición de la economía social de mercado. El primer pilar es un régimen público obligatorio sólido que preserve una función de protección mínima robusta y un vínculo creíble entre cotizaciones y prestaciones. El segundo pilar es un régimen complementario de capitalización, transparente, de bajo coste y ampliamente accesible, que complemente —en lugar de sustituir— al pilar público. El tercer pilar consiste en mecanismos de compensación específicos para el trabajo de cuidados, las trayectorias profesionales interrumpidas y los grupos de bajos ingresos, incluyendo créditos de pensión por períodos de cuidados y garantías de pensión mínima. Dentro de esta arquitectura, podría preverse una forma de flexibilidad limitada y basada en normas para los asegurados con historiales de cotización largos e ininterrumpidos, siempre que se aplique mediante coeficientes actuariales transparentes, cálculos de costes explícitos, normas de transición alineadas con la esperanza de vida y políticas activas del mercado laboral que reduzcan la informalidad. Dicho modelo puede tender un puente defendible entre el principio de responsabilidad y el principio de equilibrio social sin convertir la jubilación anticipada en una promesa políticamente ampliable. El estudio concluye que la reforma de las pensiones en Turquía debe abordarse como una cuestión de diseño institucional, más que como un mero ajuste de parámetros, y debe coordinarse con la política de empleo, la estructura salarial, las medidas de igualdad de género, la infraestructura de cuidados y la credibilidad de los compromisos institucionales a largo plazo. Se anima a que las futuras investigaciones combinen la modelización actuarial cuantitativa con el análisis institucional comparativo para poner a prueba la solidez de los diseños multipilares en diferentes escenarios macroeconómicos y demográficos.

结构化摘要

目的

本文认为，评估土耳其养老金制度时，不仅应从财政可持续性角度出发，还应考虑福利充足性、代际公平、包容性以及制度可预测性。本研究探讨了在持续存在的非正规就业、女性劳动力参与率低、职业生涯断裂、人口老龄化以及要求提前退休的政治压力反复出现等背景下，如何构建一个连贯的改革框架。其目的是表明，养老金改革不能仅归结为年龄和缴费参数，并提出一种基于秩序自由主义社会市场经济原则的替代性分析框架，该框架将责任、社会平衡和制度可预测性视为改革设计中共同约束的标准。

方法

本文采用定性、多来源的分析方法，将社会保险的经典文献（贝弗里奇、亚伦、戴蒙德、巴尔和戴蒙德）与弗莱堡学派的秩序自由主义传统（欧肯、博姆、米克施）、罗普克和吕斯托的社会学秩序自由主义，以及穆勒-阿马克的社会市场经济综合理论相结合。这种综合视角将养老金政策视为三项原则的交汇点：责任（缴费与福利之间的实质性联系）、社会平衡（对劳动力市场结构性不利状况的矫正）以及制度可预测性（养老金参数基于规则的稳定性）。该研究将对上述文献的批判性解读，与对部分欧洲国家（尤其是德国和意大利）养老金改革的比较审查，以及对土耳其自1990年代以来改革轨迹的结构化评估相结合。定量观察数据来源于二手资料，包括经合组织《2025年养老金概览》和《2025年土耳其经济调查》，以及关于土耳其个人养老金体系、代际团结、非正规就业和性别养老金差距的同行评审实证研究。通过比较养老金研究（Bonoli、Myles和Pierson；Ebbinghaus；Hinrichs、Holzmann和Palmer；Whitehouse、Lee和Mason；Frericks；Knijn和Maier）以及聚焦土耳其的文献（Elveren；Değer；Eryıldırım；Yorgun；Aslan和Karadeniz；Meral；Şengül； 纳尔和居尔·尤塞尔）被用于将这一规范性框架转化为基于实证的改革标准。该方法并非生成原始数据，而是基于源自社会市场经济传统的规范-制度框架，对现有证据进行综合分析。

研究结果

分析表明，1999年和2008年的改革虽然大幅改变了土耳其养老金体系的参数和制度架构，但并未形成稳定的均衡状态。1999年的改革是迈向基于规则的参数合理化的第一步，而2008年的改革则通过设立社会保障机构实现了规范统一。然而，这两次改革均未解决在养老金充足性、性别公平、非正规就业及制度公信力方面存在的矛盾。来自德国的比较证据表明，基于规则的财政纪律虽能确保长期可持续性，但往往会压缩替代率，因此需要强有力的补充支柱。意大利则展现出相反的矛盾：名义上的固定缴费架构屡次因政治特例而遭到削弱，这推高了过渡成本并削弱了代际公平。根据经合组织（OECD）数据，土耳其在退休年龄规定方面是一个明显的特例——2024年该国女性正常退休年龄为49岁，男性为52岁——但其平均收入和高收入群体的净替代率相对较高（对于工作生涯完整的劳动者，分别约为94%和105%）。加之女性就业率低、正规就业率薄弱，以及早期儿童教育和保育方面的公共支出极为有限（约占GDP的0.3%，远低于经合组织的0.8%平均水平），这种结构导致的问题是制度设计层面的，而非简单的参数问题。关于个人养老金体系性别结构的实证研究（由Şahin、Rittersberger-Tılıç和Elveren完成）、关于提前退休引发的代际反应的研究（由Aslan和Karadeniz完成），以及关于人口老龄化带来的宏观财政压力的研究（由Şengül、Nal和Gül Yücel完成），这些实证发现均指向同一结论：该体系非但未能纠正劳动力市场的不平等，反而在不断强化这种不平等。从社会市场经济的视角来看，这一结果既违反了欧肯（Eucken）的稳定经济政策原则和范贝格（Vanberg）的基于规则的政策框架，也缺乏穆勒-阿马克（Müller-Armack）所倡导的责任与社会平衡之间的“和解性综合”。

结论

本文提出了一种符合社会市场经济传统的“三支柱”养老金架构。第一支柱是一个强大的公共强制性计划，它保持着坚实的最低保障功能，并在缴费与福利之间建立了可信的联系。第二支柱是一个透明、低成本且广泛可及的补充性基金计划，该计划是对公共支柱的补充——而非替代。第三支柱由针对护理工作、职业中断和低收入群体的有针对性的补偿机制组成，包括护理期间的养老金积分和最低养老金保障。在此架构下，若通过透明的精算系数、明确的成本核算、与预期寿命相适应的过渡规则以及旨在减少非正规就业的积极劳动力市场政策来实施，可为缴费记录长期且连续的参保人设想一种基于规则且有限度的灵活性。这种模式可以在责任原则与社会平衡原则之间架起一座站得住脚的桥梁，同时避免将提前退休变成一种在政治上可无限扩张的承诺。本研究得出结论：土耳其的养老金改革应被视为制度设计问题，而非单纯的参数调整，且应与就业政策、工资结构、性别平等措施、照护基础设施以及长期制度承诺的可信度相协调。鼓励未来研究将定量精算建模与比较制度分析相结合，以检验多支柱设计在不同宏观经济和人口情景下的稳健性。

Структурированное резюме

Цель

В статье утверждается, что пенсионную систему Турции следует оценивать не только с точки зрения финансовой устойчивости, но и с учетом адекватности выплат, межпоколенческой справедливости, инклюзивности и институциональной предсказуемости. В исследовании рассматривается вопрос о том, как можно построить целостную архитектуру реформы в условиях, характеризующихся устойчивой неформальностью занятости, низким уровнем участия женщин в рабочей силе, фрагментированностью трудовой карьеры, старением населения и периодическим политическим давлением в пользу досрочного выхода на пенсию. Цель состоит в том, чтобы показать, что пенсионная реформа не может сводиться исключительно к параметрам возраста и размера взносов, а также предложить альтернативную аналитическую основу, основанную на принципах ордолиберальной социальной рыночной экономики, в которой ответственность, социальный баланс и институциональная предсказуемость рассматриваются как совместно обязательные критерии при разработке реформы.

Метод

Статья основана на качественном аналитическом подходе, использующем многочисленные источники, который объединяет классическую литературу по социальному страхованию (Беверидж, Аарон, Даймонд, Барр и Даймонд) с ордолиберальной традицией Фрайбургской школы (Эукен, Бём, Микш), социологическим ордолиберализмом Рёпке и Рюстова, а также синтезом социальной рыночной экономики Мюллера-Армака. Эта комплексная перспектива рассматривает пенсионную политику как пересечение трех принципов: ответственности (значимая связь между взносами и выплатами), социального баланса (корректирующий механизм для устранения структурного неравенства на рынке труда) и институциональной предсказуемости (основанная на правилах стабильность пенсионных параметров). Она сочетает критическое прочтение данной литературы с сравнительным обзором пенсионных реформ в отдельных европейских странах (особенно в Германии и Италии) и структурированной оценкой динамики реформ в Турции с 1990-х годов. Количественные данные взяты из вторичных источников, включая публикации ОЭСР «Пенсии с первого взгляда — 2025» и «Экономические обзоры ОЭСР: Турция — 2025», а также рецензируемые эмпирические исследования, посвящённые индивидуальной пенсионной системе Турции, межпоколенческой солидарности, неформальной занятости и гендерному разрыву в пенсионном обеспечении. Для преобразования этой нормативной рамки в эмпирически обоснованные критерии реформы используются сравнительные исследования в области пенсионного обеспечения (Боноли, Майлз и Пирсон; Эббингхаус; Хинрихс, Хольцманн и Палмер; Уайтхаус, Ли и Мейсон; Фрерикс; Кнаййн и Майер) и литература, посвященная Турции (Эльверен, Дегер, Эрылдырым, Йоргун, Аслан и Карадениз; Мерал, Шенгюль, Нал и Гюль Юджел) используются для преобразования этой нормативной основы в эмпирически обоснованные критерии реформы. Данный метод не предполагает сбора первичных данных; он скорее синтезирует имеющиеся данные в рамках нормативно-институциональной модели, вытекающей из традиций социальной рыночной экономики.

Результаты

Анализ показывает, что реформы 1999 и 2008 годов существенно изменили параметрическую и институциональную архитектуру турецкой пенсионной системы, но не привели к установлению стабильного равновесия. Реформа 1999 года стала первым шагом на пути к рационализации параметров на основе правил, в то время как реформа 2008 года обеспечила унификацию норм посредством создания Управления социального обеспечения. Тем не менее обе реформы оставили нерешенными противоречия в вопросах адекватности выплат, гендерного равенства, неформальной занятости и институционального доверия. Сравнительные данные по Германии указывают на то, что основанная на правилах бюджетная дисциплина может обеспечить долгосрочную устойчивость, но, как правило, приводит к снижению коэффициентов замещения, что требует наличия сильных дополнительных опор. Италия демонстрирует противоположное противоречие: система с условными фиксированными взносами неоднократно смягчалась за счет политических исключений, что приводит к увеличению затрат на переход и ослаблению межпоколенческого равенства. Турция, где в 2024 году нормальный пенсионный возраст составит 49 лет для женщин и 52 года для мужчин, по данным ОЭСР считается явным исключением в регулировании пенсионного возраста, при этом демонстрируя сравнительно высокие чистые коэффициенты замещения для работников со средним и высоким уровнем дохода (около 94% и 105% соответственно для работников, проработавших всю карьеру). В сочетании с низким уровнем занятости женщин, слабой формализацией рынка труда и крайне ограниченными государственными расходами на дошкольное образование и уход за детьми (около 0,3 % ВВП, что значительно ниже среднего показателя по ОЭСР, составляющего 0,8 %), такая конфигурация создает проблему институционального характера, а не просто проблему параметров. Эмпирические данные Шахина, Риттерсбергер-Тилич и Элверена о гендерной структуре индивидуальной пенсионной системы, Аслана и Карадениза о межпоколенческих реакциях на досрочный выход на пенсию, а также Шенгуля, Нала и Гюль Юджел о макрофискальном давлении, связанном с демографическим старением, сходятся в том, что система воспроизводит, а не устраняет неравенства на рынке труда. С точки зрения социальной рыночной экономики этот результат согласуется с нарушениями принципа стабильной экономической политики Эукена и основанной на правилах концепции политики Ванберга, а также с отсутствием «иренического синтеза» Мюллера-Армака между ответственностью и социальным балансом.

Заключение

В статье предлагается пенсионная архитектура, состоящая из трёх столпов и совместимая с традициями социальной рыночной экономики. Первый уровень представляет собой сильную обязательную государственную систему, которая обеспечивает надежную функцию минимальной защиты и достоверную связь между взносами и выплатами. Второй уровень — это прозрачная, недорогая и широко доступная дополнительная накопительная система, которая дополняет, а не заменяет государственный уровень. Третий уровень состоит из целевых механизмов компенсации за работу по уходу, перерывы в трудовой деятельности и для групп с низким доходом, включая пенсионные кредиты за периоды ухода и гарантии минимальной пенсии. В рамках этой архитектуры можно предусмотреть основанную на правилах и ограниченную форму гибкости для застрахованных лиц с длительным и непрерывным стажем уплаты взносов, если она будет реализована посредством прозрачных актуарных коэффициентов, четких расчетов затрат, правил перехода, согласованных с ожидаемой продолжительностью жизни, а также активной политики на рынке труда, направленной на сокращение неформальной занятости. Такая модель может стать обоснованным мостом между принципом ответственности и принципом социального баланса, не превращая досрочный выход на пенсию в политическое обещание, которое можно расширять по усмотрению. В исследовании делается вывод, что к пенсионной реформе в Турции следует подходить как к вопросу институционального проектирования, а не только как к корректировке параметров, и что она должна координироваться с политикой занятости, структурой заработной платы, мерами по обеспечению гендерного равенства, инфраструктурой ухода и надежностью долгосрочных институциональных обязательств. В будущих исследованиях рекомендуется сочетать количественное актуарное моделирование с сравнительным институциональным анализом для проверки устойчивости многоуровневых моделей в различных макроэкономических и демографических сценариях.

संरचित सारांश

उद्देश्य

इस लेख में यह तर्क दिया गया है कि तुर्की में पेंशन प्रणाली का मूल्यांकन न केवल राजकोषीय स्थिरता के संदर्भ में, बल्कि लाभों की पर्याप्तता, अंतर-पीढ़ीय न्याय, समावेशिता और संस्थागत पूर्वानुमान के संबंध में भी किया जाना चाहिए।

यह अध्ययन इस प्रश्न को संबोधित करता है कि निरंतर अनौपचारिकता, महिलाओं की कम श्रम-बल भागीदारी, खंडित करियर, जनसांख्यिकीय वृद्धत्व और समयपूर्व सेवानिवृत्ति के लिए आवर्ती राजनीतिक दबावों से आकारित संदर्भ में एक सुसंगत सुधार संरचना कैसे निर्मित की जा सकती है। उद्देश्य यह दिखाना है कि पेंशन सुधार को केवल आयु और योगदान मापदंडों तक सीमित नहीं किया जा सकता, और ऑर्डोलिबरल सामाजिक बाजार अर्थव्यवस्था सिद्धांतों पर आधारित एक वैकल्पिक विश्लेषणात्मक ढांचा प्रस्तावित करना है जो सुधार डिजाइन के लिए जिम्मेदारी, सामाजिक संतुलन और संस्थागत पूर्वानुमानशीलता को संयुक्त रूप से बाध्यकारी मानदंडों के रूप में मानता है।

विधि

यह लेख एक गुणात्मक, बहु-स्रोत विश्लेषणात्मक दृष्टिकोण पर आधारित है जो सामाजिक बीमा पर शास्त्रीय साहित्य (बेवर्िज, एरन, डायमंड, बैर और डायमंड) को फ्राइबर्ग स्कूल (यूकेन, बोम, मिक्श) की ऑर्डो-लिबरल परंपरा, रोपके और रुस्टो के समाजशास्त्रीय ऑर्डो-लिबरलिज़्म, और मुलर-आर्माक के सामाजिक बाज़ार अर्थव्यवस्था संश्लेषण के साथ एकीकृत करता है।

यह संयुक्त दृष्टिकोण पेंशन नीति को तीन सिद्धांतों के संगम के रूप में मानता है: जिम्मेदारी (योगदान और लाभों के बीच एक सार्थक संबंध), सामाजिक संतुलन (श्रम बाजार में संरचनात्मक नुकसान के लिए एक सुधारात्मक उपाय) और संस्थागत पूर्वानुमान (पेंशन मापदंडों की नियम-आधारित स्थिरता)। यह इस साहित्य की एक आलोचनात्मक व्याख्या को चयनित यूरोपीय देशों (विशेष रूप से जर्मनी और इटली) में पेंशन सुधारों की तुलनात्मक समीक्षा और 1990 के दशक से तुर्की के सुधार पथ के एक संरचित मूल्यांकन के साथ जोड़ता है। मात्रात्मक अवलोकन द्वितीयक स्रोतों से लिए गए हैं, जिनमें OECD पेंशन एट अ ग्लैंस 2025 और OECD आर्थिक सर्वेक्षण: तुर्की 2025 शामिल हैं, साथ ही तुर्की की व्यक्तिगत पेंशन प्रणाली, अंतर-पीढ़ीय एकजुटता, अनौपचारिक रोजगार और लिंग-आधारित पेंशन अंतर पर सहकर्मी-समीक्षित अनुभवजन्य अध्ययन भी शामिल हैं। तुलनात्मक पेंशन अध्ययन (बोनोली, माइल्स और पियर्सन, एबिंगहाउस, हिन्‍रिच्स, होल्ज़मैन और पाल्मर, व्हाइटहाउस, ली और मेसन, फ्रेरिक्स, क्नाइन और मायर) और तुर्की-केंद्रित साहित्य (एल्‍वेरेन, डेगर, एरयिल्दि‍रिम, योरगुन, अस्लान और कराडेनिज़, मेरल, शेंगुल, नल और गुल युसेल) का उपयोग इस मानदंडगत ढांचे को अनुभवजन्य रूप से सूचित सुधार मानदंडों में अनुवादित करने के लिए किया जाता है। यह विधि प्राथमिक डेटा उत्पन्न नहीं करती है; बल्कि, यह सामाजिक बाजार अर्थव्यवस्था की परंपरा से व्युत्पन्न एक मानदंडगत-संस्थागत ढांचे के भीतर मौजूदा साक्ष्यों का संश्लेषण करती है।

निष्कर्ष

विश्लेषण से पता चलता है कि 1999 और 2008 के सुधारों ने तुर्की पेंशन प्रणाली की पैरामीट्रिक और संस्थागत संरचना को काफी हद तक बदल दिया, लेकिन एक स्थिर संतुलन स्थापित नहीं कर पाए। 1999 का सुधार नियम-आधारित पैरामीट्रिक तर्कसंगतता की दिशा में पहला कदम था, जबकि 2008 के सुधार ने सामाजिक सुरक्षा संस्थान की स्थापना के माध्यम से मानदंडों के एकीकरण को प्राप्त किया।

फिर भी, दोनों सुधारों ने पर्याप्तता, लैंगिक समानता, अनौपचारिकता और संस्थागत विश्वसनीयता में तनाव को अनसुलझा छोड़ दिया। जर्मनी से तुलनात्मक साक्ष्य बताते हैं कि नियम-आधारित राजकोषीय अनुशासन दीर्घकालिक स्थिरता सुनिश्चित कर सकता है, लेकिन यह प्रतिस्थापन दरों को कम करने की प्रवृत्ति रखता है, जिसके लिए मजबूत पूरक स्तंभों की आवश्यकता होती है। इटली विपरीत तनाव का प्रदर्शन करता है: एक काल्पनिक परिभाषित योगदान संरचना को राजनीतिक अपवादों द्वारा बार-बार नरम किया गया है, जो संक्रमण लागत को बढ़ाते हैं और अंतर-पीढ़ीय समानता को कमजोर करते हैं। तुर्की, जहाँ 2024 में महिलाओं के लिए सामान्य सेवानिवृत्ति आयु 49 और पुरुषों के लिए 52 वर्ष है, को OECD के आंकड़ों द्वारा सेवानिवृत्ति-आयु विनियमन में एक स्पष्ट अपवाद के रूप में पहचाना गया है, जबकि यह औसत और उच्च कमाई करने वालों के लिए तुलनात्मक रूप से उच्च शुद्ध प्रतिस्थापन दरें प्रदर्शित करता है (पूरे करियर के कर्मचारियों के लिए क्रमशः लगभग 94 प्रतिशत और 105 प्रतिशत)।

महिलाओं के कम रोजगार, कमजोर औपचारिकीकरण और प्रारंभिक बाल्यावस्था शिक्षा और देखभाल पर बहुत सीमित सार्वजनिक व्यय (जीडीपी का लगभग 0.3 प्रतिशत, जो ओईसीडी औसत 0.8 प्रतिशत से काफी कम है) के साथ मिलकर, यह विन्यास एक साधारण पैरामीट्रिक समस्या के बजाय एक संस्थागत डिजाइन समस्या पैदा करता है। व्यक्तिगत पेंशन प्रणाली की लैंगिक संरचना पर शाहिन, रिटर्सबर्गर-तिलिच और एलवेरेन के अनुभवजन्य निष्कर्ष, प्रारंभिक सेवानिवृत्ति पर अंतर-पीढ़ीगत प्रतिक्रियाओं पर असलान और कराडेनिज़ के निष्कर्ष, और जनसांख्यिकीय उम्र बढ़ने के मैक्रो-राजकोषीय दबावों पर शेंगुल और नाल और गुल युसेल के निष्कर्ष इस बात को दर्शाने में एकमत हैं कि यह प्रणाली श्रम-बाजार की असमानताओं को सुधारने के बजाय उन्हें पुन: उत्पन्न करती है।

सामाजिक बाज़ार अर्थव्यवस्था के दृष्टिकोण से, यह परिणाम यूकेन के स्थिर आर्थिक नीति के सिद्धांत और वैनबर्ग के नियम-आधारित नीति ढांचे के उल्लंघन, और मुलर-आर्माक की जिम्मेदारी और सामाजिक संतुलन के बीच सौहार्दपूर्ण संश्लेषण की अनुपस्थिति के अनुरूप है।

निष्कर्ष

यह लेख सामाजिक बाज़ार अर्थव्यवस्था की परंपरा के अनुकूल तीन-स्तंभों वाली पेंशन संरचना का प्रस्ताव करता है।

पहला स्तंभ एक मजबूत सार्वजनिक अनिवार्य योजना है जो एक ठोस न्यूनतम सुरक्षा कार्य और योगदानों और लाभों के बीच एक विश्वसनीय संबंध को बनाए रखती है। दूसरा स्तंभ एक पारदर्शी, कम लागत वाली और व्यापक रूप से सुलभ पूरक वित्त पोषित योजना है जो सार्वजनिक स्तंभ की जगह लेने के बजाय उसे पूरक करती है। तीसरा स्तंभ देखभाल कार्य, रुका हुआ करियर और कम आय वाले समूहों के लिए लक्षित मुआवजा तंत्र से बना है, जिसमें देखभाल की अवधियों के लिए पेंशन क्रेडिट और न्यूनतम पेंशन गारंटी शामिल हैं। इस संरचना के भीतर, लंबे और बिना रुकावट वाले योगदान इतिहास वाले बीमित व्यक्तियों के लिए नियम-आधारित और सीमित प्रकार की लचीलेपन की कल्पना की जा सकती है, यदि इसे पारदर्शी एक्चुरियल गुणांकों, स्पष्ट लागत गणनाओं, जीवन-प्रत्याशा-संगत संक्रमण नियमों और सक्रिय श्रम-बाजार नीतियों के माध्यम से लागू किया जाता है जो अनौपचारिकता को कम करती हैं। इस तरह का मॉडल जिम्मेदारी सिद्धांत और सामाजिक संतुलन सिद्धांत के बीच एक बचाव योग्य पुल बना सकता है, बिना समय से पहले सेवानिवृत्ति को एक राजनीतिक रूप से विस्तार योग्य वादे में बदले। अध्ययन का निष्कर्ष है कि तुर्की में पेंशन सुधार को केवल पैरामीटर समायोजन के बजाय संस्थागत डिजाइन के प्रश्न के रूप में देखा जाना चाहिए, और इसे रोजगार नीति, वेतन संरचना, लैंगिक समानता उपायों, देखभाल के बुनियादी ढांचे और दीर्घकालिक संस्थागत प्रतिबद्धताओं की विश्वसनीयता के साथ समन्वित किया जाना चाहिए। भविष्य के शोध को विभिन्न मैक्रोइकॉनॉमिक और जनसांख्यिकीय परिदृश्यों के तहत बहु-स्तंभ डिजाइनों की मजबूती का परीक्षण करने के लिए मात्रात्मक एक्चुरियल मॉडलिंग को तुलनात्मक संस्थागत विश्लेषण के साथ संयोजित करने के लिए प्रोत्साहित किया जाता है।