Takıyye Kavramı Üzerine Kıraat ve Tefsir Bağlamında Bir İnceleme (El-i Sünnet ve Şîa Özelinde)

An Examination of the Concept of Taqiyya in the Context of Qirāʾāt and Tafsīr (With Particular Reference to Sunnī and Shīʿī Traditions)
Author:

Number of pages:
5457-5497
Language:
İngilizce
Year-Number:
2026-Volume 21 Issue 3

Abstract

Kur’ân kırâatleri, vahyin lafzî aktarım biçimlerini yansıtan önemli bir ilim dalı olmasının yanı sıra, tefsir, fıkıh, Arap dili ve kelâm gibi İslâmî ilimlerle yakın ilişki içerisinde gelişmiştir. Kırâat farklılıkları çoğu zaman lafzî çeşitlilik kapsamında değerlendirilmiş olsa da, bazı durumlarda ayetlerin anlam alanını genişleterek mezhebî ve itikadî tartışmalara zemin hazırlamıştır. Bu sebeple kırâat ilmi, yalnızca fonetik ve rivayet merkezli bir disiplin olarak değil; aynı zamanda Kur’ân’ın anlaşılması ve yorumlanması sürecinde etkili olan ilmî bir alan olarak değerlendirilmiştir. Özellikle kelâmî ve itikadî meselelerle ilişkili ayetlerde ortaya çıkan kıraat vecihleri, mezheplerin ilgili ayetleri yorumlama biçimleri üzerinde etkili olmuş; ilâhî adalet, va‘d-va‘îd, imamet ve takıyye gibi konuların farklı şekillerde ele alınmasına katkı sağlamıştır. Bu bağlamda kıraat farklılıkları, yalnızca dilsel varyantlar olarak değil, aynı zamanda mezhebî düşüncenin şekillenmesinde etkili olan yorum unsurları olarak dikkat çekmektedir. Bu çalışma, Âl-i İmrân sûresi 3/28. ayette yer alan “إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً” ifadesini kırâat ve mezhebî yorum ilişkisi bağlamında incelemektedir. Çalışmada öncelikle “تُقَاةً” lafzının klasik kırâat literatüründeki yeri ele alınmış, ardından bazı rivayetlerde geçen “تَقِيَّةً” şeklindeki okuyuşun mahiyeti değerlendirilmiştir. Ayrıca Ehl-i Sünnet ve Şîi müfessirlerin ilgili ayete yaklaşımları karşılaştırmalı olarak incelenmiş; özellikle “takıyye” kavramının söz konusu ayet ve kırâat rivayetleriyle ilişkilendirilme biçimi üzerinde durulmuştur. Böylece kıraat farklılıklarının, kelâmî ve mezhebî yorum gelenekleri içerisindeki işlevi ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Keywords

Abstract

Qur'anic recitations, in addition to being an important branch of knowledge reflecting the literal transmission of revelation, have developed in close relation to Islamic sciences such as exegesis, jurisprudence, Arabic language, and theology. Although differences in recitation have often been considered within the scope of literal variation, in some cases they have broadened the semantic field of the verses, paving the way for sectarian and doctrinal debates. For this reason, the science of recitation has been considered not only a phonetic and narrative-centered discipline, but also a scholarly field that influences the process of understanding and interpreting the Qur'an. In particular, the different ways of recitation that emerge in verses related to theological and doctrinal issues have influenced how different schools of thought interpret these verses; contributing to the different approaches to issues such as divine justice, promise and threat, imamate, and taqiyya. In this context, differences in recitation are noteworthy not only as linguistic variants but also as interpretive elements that influence the shaping of sectarian thought. This study examines the phrase “إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً” in verse 3:28 of Surah Al-Imran within the context of the relationship between recitation and sectarian interpretation. The study first addresses the place of the word “تُقَاةً” in classical recitation literature, and then evaluates the nature of the reading as “تَقِيَّةً” found in some narrations. Furthermore, the approaches of Sunni and Shia commentators to the verse are examined comparatively; in particular, the way in which the concept of “taqiyya” is related to this verse and recitation narrations is discussed. Thus, an attempt has been made to reveal the function of differences in recitation within theological and sectarian interpretive traditions.

Keywords

Keywords: Qur'an, Recitation, Taqiyya, Shia, Sunni.

Structured Abstract

Background

The science of Qur’anic qirāʾāt occupies a central position within the Islamic scholarly tradition as a discipline concerned with the preservation and transmission of the various authentic forms of Qur’anic recitation. Throughout Islamic history, qirāʾāt have not only served as a means of safeguarding the textual integrity of the Qur’an but have also played a significant role in shaping exegetical, theological, linguistic, and legal discussions.

The influence of qirāʾāt extends beyond the boundaries of philology and recitation. In many cases, variant readings have functioned as interpretive tools through which scholars articulated theological positions and defended doctrinal viewpoints. Consequently, the relationship between qirāʾāt and sectarian interpretation represents an important area of inquiry for understanding the intellectual history of Islam. The impact of qirāʾāt becomes particularly visible in verses associated with theological issues such as divine justice, al-waʿd wa’l-waʿīd, imamate, and taqiyya. Within these discussions, variant readings have often been employed to support competing interpretations and to strengthen sectarian arguments.

Among such issues, the concept of taqiyya occupies a distinctive place due to its prominence in Shiʿi theology and its comparatively limited doctrinal role within Sunni thought. The phrase إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً in Āl ʿImrān 3:28 has long been associated with discussions of taqiyya, and certain reports mentioning the form تَقِيَّةً have further intensified exegetical and theological debates surrounding the verse. This situation makes the verse a particularly suitable case study for examining the interaction between qirāʾāt, tafsīr, and sectarian interpretation.

Purpose of the Study

This study aims to investigate the relationship between qirāʾāt and sectarian interpretation through an examination of Āl ʿImrān 3:28 and its connection to the concept of taqiyya. More specifically, the article seeks to determine the status of the reading تُقَاةً within the classical qirāʾāt tradition and to evaluate the nature of the reported variant تَقِيَّةً found in some narrations and exegetical sources.

The study further aims to analyze how Sunni and Shiʿi exegetes interpreted the verse and to identify the extent to which reported readings influenced their understanding of taqiyya. By doing so, the article intends to demonstrate that qirāʾāt are not merely textual or linguistic phenomena but also important interpretive resources that contribute to the construction of theological and sectarian discourses.

Research Problem

The primary research problem addressed in this study concerns the role of qirāʾāt in shaping sectarian interpretations of Qur’anic verses. Although the phrase إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً is generally accepted in the canonical qirāʾāt tradition, some reports mention the alternative form تَقِيَّةً, which appears to establish a more explicit connection between the verse and the doctrine of taqiyya. This raises several important questions.

First, what is the status of the reported reading تَقِيَّةً within the qirāʾāt tradition? Second, how have Sunni and Shiʿi exegetes utilized this reading, whether as a canonical recitation, a linguistic explanation, or an exegetical report? Third, to what extent have qirāʾāt and reported variants contributed to the formation of differing theological interpretations regarding taqiyya? Finally, how does the case of Āl ʿImrān 3:28 illustrate the broader relationship between textual variation and sectarian exegesis in Islamic intellectual history?

Addressing these questions contributes to a better understanding of the interpretive function of qirāʾāt and their role in the development of Islamic theological thought.

Methodology

This study employs a qualitative and comparative research methodology based on the analysis of classical qirāʾāt and tafsīr literature. The investigation begins with an examination of the canonical reading تُقَاةً in order to establish its status within the recognized qirāʾāt tradition. Major qirāʾāt sources are consulted to determine whether the reported form تَقِيَّةً was accepted as an authentic reading or treated as a non-canonical variant.

The study subsequently analyzes reports related to the alternative form and evaluates their place within the broader framework of Qur’anic recitation literature. In the comparative phase of the research, representative Sunni and Shiʿi tafsīr works are examined in order to identify similarities and differences in the interpretation of Āl ʿImrān 3:28. The analysis focuses on how each tradition understood the verse, how they treated the reported reading تَقِيَّةً, and how they integrated these materials into broader discussions concerning taqiyya. Through this approach, the study seeks to reveal the interplay between qirāʾāt, theology, and sectarian identity.

Findings

The findings indicate that the reading تُقَاةً constitutes the accepted and authoritative form within the canonical qirāʾāt tradition. Classical qirāʾāt scholars consistently recognized this reading as part of the transmitted recitational corpus and did not accord canonical status to the alternative form تَقِيَّةً. Therefore, from the perspective of qirāʾāt scholarship, the latter cannot be regarded as an established canonical reading.

Nevertheless, the study reveals that the reported variant تَقِيَّةً acquired considerable interpretive significance despite its non-canonical status. Its linguistic proximity to the concept of taqiyya facilitated the development of theological discussions concerning the legitimacy and scope of religious concealment. As a result, the variant became an important reference point in certain exegetical traditions.

Shiʿi exegetes, by contrast, often approached the verse within a broader doctrinal context in which taqiyya occupied a central position. In many cases, the reported form تَقِيَّةً was cited as supportive evidence for the theological legitimacy of taqiyya. Although Shiʿi scholars did not necessarily treat this form as a canonical qirāʾa, they frequently utilized it as an interpretive resource that reinforced existing doctrinal understandings.

Conclusion

The study concludes that qirāʾāt play a role extending far beyond the preservation and transmission of Qur’anic recitation. They also serve as important interpretive instruments capable of influencing theological reasoning and sectarian discourse. The example of Āl ʿImrān 3:28 illustrates how a reported reading, even when lacking canonical status, may become a significant element in the development of doctrinal interpretations.

The findings further demonstrate that the relationship between qirāʾāt and tafsīr cannot be reduced to purely linguistic considerations. Rather, qirāʾāt participate in the construction of meaning and contribute to the formation of competing theological perspectives.

 

Keywords: Qur’an, Qirāʾāt, Tafsīr, Taqiyya, Sunni Exegesis, Shiʿi Exegesis.

Yapılandırılmış Öz

Arka Plan

Kıraat ilmi, Kur’an’ın farklı sahih okuyuş biçimlerinin korunması ve aktarılmasıyla ilgilenen bir disiplin olarak İslam ilim geleneğinde merkezî bir konuma sahiptir. İslam tarihi boyunca kıraatler, yalnızca Kur’an’ın metin bütünlüğünü korumanın bir aracı olmakla kalmamış; tefsir, kelam, dil ve fıkıh alanlarındaki tartışmaların şekillenmesinde de önemli bir rol oynamıştır.

Kıraatlerin etkisi, filoloji ve tilavet alanlarının sınırlarını aşmaktadır. Farklı okuyuşlar, birçok durumda âlimlerin kelamî görüşlerini ortaya koydukları ve itikadî yaklaşımlarını savundukları yorum araçları olarak işlev görmüştür. Bu nedenle kıraatler ile mezhebî yorum arasındaki ilişki, İslam düşünce tarihinin anlaşılması bakımından önemli bir araştırma alanını oluşturmaktadır. Kıraatlerin etkisi; ilahî adalet, va‘d ve vaîd, imamet ve takıyye gibi kelamî meselelerle ilişkili ayetlerde özellikle belirginleşmektedir. Bu tartışmalarda farklı okuyuşlar, çoğu zaman birbirinden farklı yorumları desteklemek ve mezhebî delillendirmeleri güçlendirmek amacıyla kullanılmıştır.

Bu meseleler arasında takıyye kavramı, Şiî kelamındaki belirgin konumu ve Sünnî düşüncede nispeten sınırlı bir itikadî işleve sahip olması nedeniyle ayrı bir yer tutmaktadır. Âl-i İmrân suresinin 28. ayetindeki “إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً” ifadesi, öteden beri takıyye tartışmalarıyla ilişkilendirilmiş; “تَقِيَّةً” biçimindeki okuyuşa yer veren bazı rivayetler ise ayet etrafındaki tefsir ve kelam tartışmalarını daha da yoğunlaştırmıştır. Bu durum, söz konusu ayeti kıraat, tefsir ve mezhebî yorum arasındaki etkileşimi incelemek için özellikle elverişli bir örnek hâline getirmektedir.

Araştırmanın Amacı

Bu çalışma, Âl-i İmrân suresinin 28. ayetini ve bu ayetin takıyye kavramıyla bağlantısını inceleyerek kıraatler ile mezhebî yorum arasındaki ilişkiyi araştırmayı amaçlamaktadır. Daha özel olarak makale, “تُقَاةً” okuyuşunun klasik kıraat geleneğindeki konumunu belirlemeyi ve bazı rivayetler ile tefsir kaynaklarında yer alan “تَقِيَّةً” şeklindeki farklı okuyuşun mahiyetini değerlendirmeyi hedeflemektedir.

Çalışma ayrıca Sünnî ve Şiî müfessirlerin ayeti nasıl yorumladıklarını çözümlemeyi ve nakledilen okuyuşların onların takıyye anlayışlarını ne ölçüde etkilediğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Böylece kıraatlerin yalnızca metinsel veya dilsel olgular olmadığını, aynı zamanda kelamî ve mezhebî söylemlerin inşasına katkıda bulunan önemli yorum kaynakları niteliği taşıdığını göstermeyi hedeflemektedir.

Araştırma Problemi

Bu çalışmanın temel araştırma problemi, Kur’an ayetlerine ilişkin mezhebî yorumların şekillenmesinde kıraatlerin üstlendiği rolle ilgilidir. “إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً” ifadesi sahih kıraat geleneğinde genel kabul görmekle birlikte, bazı rivayetlerde ayet ile takıyye öğretisi arasında daha açık bir bağlantı kurduğu görülen “تَقِيَّةً” biçimindeki alternatif okuyuşa yer verilmektedir. Bu durum, bazı önemli soruları gündeme getirmektedir.

İlk olarak, “تَقِيَّةً” şeklinde nakledilen okuyuşun kıraat geleneğindeki konumu nedir? İkinci olarak, Sünnî ve Şiî müfessirler bu okuyuşu sahih bir kıraat, dilsel bir açıklama veya tefsir rivayeti olarak nasıl kullanmışlardır? Üçüncü olarak, kıraatler ve nakledilen farklı okuyuşlar, takıyyeye ilişkin farklı kelamî yorumların oluşumuna ne ölçüde katkıda bulunmuştur? Son olarak, Âl-i İmrân suresinin 28. ayeti örneği, İslam düşünce tarihinde metinsel farklılıklar ile mezhebî tefsir arasındaki daha geniş ilişkiyi nasıl ortaya koymaktadır?

Bu soruların ele alınması, kıraatlerin yorumlayıcı işlevinin ve İslam kelam düşüncesinin gelişimindeki rolünün daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.

Yöntem

Bu çalışmada, klasik kıraat ve tefsir literatürünün analizine dayanan nitel ve karşılaştırmalı bir araştırma yöntemi benimsenmiştir. İncelemeye, “تُقَاةً” okuyuşunun kabul görmüş kıraat geleneğindeki konumunu belirlemek amacıyla bu sahih okuyuşun ele alınmasıyla başlanmıştır. “تَقِيَّةً” şeklinde nakledilen biçimin sahih bir kıraat olarak kabul edilip edilmediğini veya sahih kıraatler dışında kalan bir okuyuş olarak değerlendirilip değerlendirilmediğini belirlemek için temel kıraat kaynaklarına başvurulmuştur.

Ardından alternatif okuyuşla ilgili rivayetler analiz edilmiş ve bunların kıraat literatürünün genel çerçevesi içindeki yeri değerlendirilmiştir. Araştırmanın karşılaştırmalı aşamasında, Âl-i İmrân suresinin 28. ayetinin yorumlanmasındaki benzerlik ve farklılıkları belirlemek üzere Sünnî ve Şiî tefsir geleneklerini temsil eden eserler incelenmiştir. Analizde her iki geleneğin ayeti nasıl anladığına, “تَقِيَّةً” şeklinde nakledilen okuyuşu nasıl değerlendirdiğine ve bu malzemeyi takıyyeye ilişkin daha geniş tartışmalara nasıl dâhil ettiğine odaklanılmıştır. Bu yaklaşımla kıraat, kelam ve mezhebî kimlik arasındaki etkileşimin ortaya konulması amaçlanmıştır.

Bulgular

Bulgular, “تُقَاةً” okuyuşunun sahih kıraat geleneğinde kabul edilen ve muteber sayılan biçim olduğunu göstermektedir. Klasik kıraat âlimleri, bu okuyuşu nakledilen kıraat birikiminin bir parçası olarak kabul etmiş ve “تَقِيَّةً” şeklindeki alternatif biçme sahih kıraat statüsü tanımamışlardır. Dolayısıyla kıraat ilmi açısından ikinci biçimin yerleşik ve sahih bir okuyuş olarak değerlendirilmesi mümkün değildir.

Bununla birlikte çalışma, “تَقِيَّةً” şeklinde nakledilen farklı okuyuşun sahih kıraatler arasında yer almamasına rağmen yorum bakımından kayda değer bir önem kazandığını ortaya koymaktadır. Bu okuyuşun takıyye kavramıyla dilsel yakınlığı, dinî inancın gizlenmesinin meşruiyeti ve kapsamına ilişkin kelamî tartışmaların gelişmesini kolaylaştırmıştır. Böylece söz konusu okuyuş, bazı tefsir geleneklerinde önemli bir başvuru noktası hâline gelmiştir.

Şiî müfessirler ise ayeti çoğu zaman takıyyenin merkezî bir konuma sahip olduğu daha geniş bir itikadî bağlamda ele almışlardır. Birçok durumda “تَقِيَّةً” şeklinde nakledilen okuyuş, takıyyenin itikadî meşruiyetini destekleyen bir delil olarak zikredilmiştir. Şiî âlimler bu biçimi her durumda sahih bir kıraat olarak değerlendirmemiş olsalar da mevcut itikadî anlayışları pekiştiren bir yorum kaynağı olarak sıklıkla kullanmışlardır.

Sonuç

Çalışma, kıraatlerin Kur’an tilavetinin korunması ve aktarılmasının çok ötesine uzanan bir rol üstlendiği sonucuna ulaşmaktadır. Kıraatler aynı zamanda kelamî akıl yürütmeyi ve mezhebî söylemi etkileyebilen önemli yorum araçları olarak işlev görmektedir. Âl-i İmrân suresinin 28. ayeti örneği, nakledilen bir okuyuşun sahih kıraat statüsüne sahip olmasa bile itikadî yorumların gelişiminde nasıl önemli bir unsur hâline gelebildiğini göstermektedir.

Bulgular ayrıca kıraatler ile tefsir arasındaki ilişkinin yalnızca dilsel değerlendirmelere indirgenemeyeceğini ortaya koymaktadır. Kıraatler, anlamın inşasına katılmakta ve birbiriyle rekabet eden kelamî yaklaşımların oluşumuna katkıda bulunmaktadır.

 

Anahtar Kelimeler: Kur’an, kıraat, tefsir, takıyye, Sünnî tefsir, Şiî tefsir.

ملخص منظم

الخلفية

يحتل علم قراءات القرآن مكانة مركزية ضمن التقاليد العلمية الإسلامية باعتباره تخصصًا يهتم بالحفاظ على الأشكال الصحيحة المتنوعة لتلاوة القرآن ونقلها. على مدار التاريخ الإسلامي، لم تقتصر وظيفة القراءات على كونها وسيلة لحماية سلامة نص القرآن فحسب، بل لعبت أيضًا دورًا مهمًا في تشكيل المناقشات التفسيرية واللاهوتية واللغوية والفقهية.

يمتد تأثير القراءات إلى ما وراء حدود علم اللغة والتلاوة. ففي كثير من الحالات، كانت القراءات المختلفة بمثابة أدوات تفسيرية استخدمها العلماء للتعبير عن مواقفهم اللاهوتية والدفاع عن وجهات نظرهم العقائدية. وبالتالي، فإن العلاقة بين القراءات والتفسير المذهبي تمثل مجالًا مهمًا من مجالات البحث لفهم التاريخ الفكري للإسلام. ويصبح تأثير القراءات واضحًا بشكل خاص في الآيات المرتبطة بالقضايا اللاهوتية مثل العدالة الإلهية، والوعد والوعيد، والإمامة، والتقوى. وفي إطار هذه المناقشات، غالبًا ما استُخدمت القراءات المختلفة لدعم التفسيرات المتنافسة وتعزيز الحجج المذهبية.

ومن بين هذه القضايا، يحتل مفهوم «التقوى» مكانة مميزة بسبب بروزه في اللاهوت الشيعي ودوره العقائدي المحدود نسبياً في الفكر السني. لطالما ارتبطت العبارة «إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً» في سورة آل عمران 3:28 بمناقشات حول التقية، كما أن بعض الروايات التي تذكر صيغة «تَقِيَّةً» قد زادت من حدة الجدل التفسيري واللاهوتي الدائر حول هذه الآية. ويجعل هذا الوضع الآية حالة دراسية مناسبة بشكل خاص لدراسة التفاعل بين القراءات والتفسير والتأويل الطائفي.

الغرض من الدراسة

تهدف هذه الدراسة إلى استكشاف العلاقة بين القراءات والتأويل الطائفي من خلال دراسة سورة آل عمران 3:28 وعلاقتها بمفهوم التقية. وبشكل أكثر تحديدًا، تسعى هذه المقالة إلى تحديد مكانة القراءة «تُقَاةً» ضمن تقليد القراءات الكلاسيكي، وتقييم طبيعة الصيغة المختلفة «تَقِيَّةً» الواردة في بعض الروايات والمصادر التفسيرية.

كما تهدف الدراسة إلى تحليل كيفية تفسير المفسرين السنة والشيعة لهذه الآية، وتحديد مدى تأثير القراءات المروية على فهمهم لمفهوم التقية. وبذلك، يهدف المقال إلى إثبات أن القراءات ليست مجرد ظواهر نصية أو لغوية، بل هي أيضًا موارد تفسيرية مهمة تساهم في بناء الخطابات اللاهوتية والطائفية.

مشكلة البحث

تتعلق مشكلة البحث الأساسية التي تتناولها هذه الدراسة بدور القراءات في تشكيل التفسيرات الطائفية لآيات القرآن الكريم. على الرغم من أن العبارة «إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً» مقبولة عمومًا في تقليد القراءات المعيارية، فإن بعض الروايات تشير إلى الصيغة البديلة «تَقِيَّةً»، والتي يبدو أنها تقيم صلة أكثر وضوحًا بين الآية وعقيدة التقية. وهذا يثير عدة أسئلة مهمة.

أولاً، ما هو وضع القراءة المروية «تَقِيَّةً» ضمن تقاليد القراءات؟ ثانياً، كيف استخدم المفسرون السنة والشيعة هذه القراءة، سواء كقراءة معتمدة، أو تفسير لغوي، أو رواية تفسيرية؟ ثالثاً، إلى أي مدى ساهمت القراءات والاختلافات المروية في تشكيل التفسيرات اللاهوتية المتباينة بشأن التقية؟ وأخيرًا، كيف توضح حالة سورة آل عمران 3:28 العلاقة الأوسع بين الاختلاف النصي والتفسير الطائفي في تاريخ الفكر الإسلامي؟

إن معالجة هذه الأسئلة تساهم في فهم أفضل للوظيفة التفسيرية للقراءات ودورها في تطور الفكر اللاهوتي الإسلامي.

المنهجية

تستخدم هذه الدراسة منهجية بحثية نوعية ومقارنة تستند إلى تحليل القراءات الكلاسيكية وأدبيات التفسير. يبدأ البحث بفحص القراءة المعيارية «تُقَاةً» من أجل تحديد مكانتها ضمن تقليد القراءات المعترف به. ويتم الرجوع إلى المصادر الرئيسية للقراءات لتحديد ما إذا كانت الصيغة المروية «تَقِيَّةً» قد قُبلت كقراءة أصيلة أم عُوملت كصيغة غير معتمدة.

ثم تقوم الدراسة بعد ذلك بتحليل الروايات المتعلقة بالصيغة البديلة وتقييم مكانها ضمن الإطار الأوسع لأدب تلاوة القرآن. وفي المرحلة المقارنة من البحث، يتم فحص أعمال تفسير سنية وشيعية تمثيلية بهدف تحديد أوجه التشابه والاختلاف في تفسير سورة آل عمران 3:28. ويركز التحليل على كيفية فهم كل تيار للآية، وكيفية تعامله مع القراءة المروية «تَقِيَّةً»، وكيفية دمج هذه المواد في مناقشات أوسع نطاقًا تتعلق بالتقية. من خلال هذا النهج، تسعى الدراسة إلى الكشف عن التفاعل بين القراءات، وعلم اللاهوت، والهوية المذهبية.

النتائج

تشير النتائج إلى أن القراءة «تُقَاةً» تشكل الصيغة المقبولة والموثوقة ضمن تقليد القراءات المعياري. وقد اعترف علماء القراءات الكلاسيكيون باستمرار بهذه القراءة كجزء من مجموعة التلاوات المتوارثة، ولم يمنحوا الصيغة البديلة «تَقِيَّةً» مكانةً معتمدةً. ولذلك، من منظور علم القراءات، لا يمكن اعتبار هذه الأخيرة قراءةً معتمدةً راسخةً.

ومع ذلك، تكشف الدراسة أن الصيغة المختلفة المُروية «تَقِيَّةً» اكتسبت أهمية تفسيرية كبيرة على الرغم من عدم اعتمادها. وقد سهّل قربها اللغوي من مفهوم «التقية» تطور المناقشات اللاهوتية المتعلقة بشرعية ونطاق الإخفاء الديني. ونتيجة لذلك، أصبحت هذه الصيغة المرجعية نقطة مرجعية مهمة في بعض التقاليد التفسيرية.

وعلى النقيض من ذلك، غالبًا ما تناول المفسرون الشيعة الآية في سياق عقائدي أوسع احتلت فيه «التقية» مكانة مركزية. وفي حالات عديدة، تم الاستشهاد بالصيغة المذكورة «تَقِيَّةً» كدليل داعم لشرعية «التقية» من الناحية اللاهوتية. وعلى الرغم من أن علماء الشيعة لم يعاملوا هذه الصيغة بالضرورة كقراءة نصية، إلا أنهم استخدموها في كثير من الأحيان كمورد تفسيري يعزز الفهم العقائدي السائد.

الخلاصة

تخلص الدراسة إلى أن القراءات تلعب دورًا يتجاوز بكثير الحفاظ على تلاوة القرآن ونقلها. فهي تُعد أيضًا أدوات تفسيرية مهمة قادرة على التأثير في الاستدلال اللاهوتي والخطاب الطائفي. ويوضح مثال آل عمران 3:28 كيف يمكن لقراءة مروية، حتى وإن كانت تفتقر إلى الصفة المعيارية، أن تصبح عنصرًا مهمًا في تطور التفسيرات العقائدية.

وتُظهر النتائج كذلك أن العلاقة بين القراءات والتفسير لا يمكن اختزالها إلى اعتبارات لغوية بحتة. بل إن القراءات تشارك في بناء المعنى وتساهم في تشكيل وجهات نظر لاهوتية متنافسة.

الكلمات المفتاحية: القرآن، القراءات، التفسير، التقية، التفسير السني، التفسير الشيعي

Résumé structuré

Contexte

La science des qirāʾāt coraniques occupe une place centrale au sein de la tradition savante islamique en tant que discipline chargée de la préservation et de la transmission des différentes formes authentiques de récitation coranique. Tout au long de l’histoire de l’islam, les qirāʾāt ont non seulement servi à préserver l’intégrité textuelle du Coran, mais ont également joué un rôle significatif dans l’élaboration des débats exégétiques, théologiques, linguistiques et juridiques.

L’influence des qirāʾāt s’étend au-delà des frontières de la philologie et de la récitation. Dans de nombreux cas, les variantes de lecture ont servi d’outils d’interprétation grâce auxquels les savants ont articulé des positions théologiques et défendu des points de vue doctrinaux. Par conséquent, la relation entre les qirāʾāt et l’interprétation sectaire constitue un domaine de recherche important pour comprendre l’histoire intellectuelle de l’islam. L’impact des qirāʾāt devient particulièrement visible dans les versets associés à des questions théologiques telles que la justice divine, al-waʿd wa’l-waʿīd, l’imamat et la taqiyya. Dans le cadre de ces débats, les variantes de lecture ont souvent été utilisées pour étayer des interprétations concurrentes et renforcer des arguments sectaires.

Parmi ces questions, le concept de taqiyya occupe une place particulière en raison de son importance dans la théologie chiite et de son rôle doctrinal relativement limité au sein de la pensée sunnite. L’expression « إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً » dans Āl ʿImrān 3:28 est depuis longtemps associée aux discussions sur la taqiyya, et certains récits mentionnant la forme « تَقِيَّةً » ont encore intensifié les débats exégétiques et théologiques autour de ce verset. Cette situation fait de ce verset un cas d’étude particulièrement approprié pour examiner l’interaction entre les qirāʾāt, le tafsīr et l’interprétation sectaire.

Objectif de l’étude

Cette étude vise à examiner la relation entre les qirāʾāt et l’interprétation sectaire à travers l’analyse d’Āl ʿImrān 3:28 et son lien avec le concept de taqiyya. Plus précisément, cet article cherche à déterminer le statut de la lecture « تُقَاةً » au sein de la tradition classique des qirāʾāt et à évaluer la nature de la variante rapportée « تَقِيَّةً » que l’on trouve dans certaines transmissions et sources exégétiques.

L’étude vise en outre à analyser la manière dont les exégètes sunnites et chiites ont interprété ce verset et à identifier dans quelle mesure les lectures rapportées ont influencé leur compréhension de la taqiyya. Ce faisant, l’article entend démontrer que les qirāʾāt ne sont pas seulement des phénomènes textuels ou linguistiques, mais aussi d’importantes ressources interprétatives qui contribuent à la construction des discours théologiques et sectaires.

Problématique de recherche

La principale problématique abordée dans cette étude concerne le rôle des qirāʾāt dans la formation des interprétations sectaires des versets coraniques. Bien que l’expression « إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً » soit généralement acceptée dans la tradition canonique des qirāʾāt, certains rapports mentionnent la forme alternative « تَقِيَّةً », qui semble établir un lien plus explicite entre le verset et la doctrine de la taqiyya. Cela soulève plusieurs questions importantes.

Premièrement, quel est le statut de la lecture rapportée « تَقِيَّةً » au sein de la tradition des qirāʾāt ? Deuxièmement, comment les exégètes sunnites et chiites ont-ils utilisé cette lecture, que ce soit en tant que récitation canonique, explication linguistique ou rapport exégétique ? Troisièmement, dans quelle mesure les qirāʾāt et les variantes rapportées ont-elles contribué à la formation d’interprétations théologiques divergentes concernant la taqiyya ? Enfin, en quoi le cas d’Āl ʿImrān 3:28 illustre-t-il la relation plus large entre la variation textuelle et l’exégèse sectaire dans l’histoire intellectuelle islamique ?

Répondre à ces questions permet de mieux comprendre la fonction interprétative des qirāʾāt et leur rôle dans le développement de la pensée théologique islamique.

Méthodologie

Cette étude recourt à une méthodologie de recherche qualitative et comparative fondée sur l’analyse des qirāʾāt classiques et de la littérature du tafsīr. L’enquête commence par un examen de la lecture canonique « تُقَاةً » afin d’établir son statut au sein de la tradition reconnue des qirāʾāt. Les principales sources de qirāʾāt sont consultées afin de déterminer si la forme rapportée « تَقِيَّةً » était acceptée comme une lecture authentique ou considérée comme une variante non canonique.

L’étude analyse ensuite les témoignages relatifs à cette forme alternative et évalue leur place dans le cadre plus large de la littérature sur la récitation coranique. Au cours de la phase comparative de la recherche, des ouvrages de tafsīr sunnites et chiites représentatifs sont examinés afin d’identifier les similitudes et les différences dans l’interprétation d’Āl ʿImrān 3:28. L’analyse se concentre sur la manière dont chaque tradition a compris le verset, sur la façon dont elles ont traité la lecture rapportée « تَقِيَّةً », et sur la manière dont elles ont intégré ces éléments dans des discussions plus larges concernant la taqiyya. Grâce à cette approche, l’étude vise à mettre en lumière l’interaction entre les qirāʾāt, la théologie et l’identité sectaire.

Résultats

Les résultats indiquent que la lecture « تُقَاةً » constitue la forme acceptée et faisant autorité au sein de la tradition canonique des qirāʾāt. Les spécialistes classiques des qirāʾāt ont systématiquement reconnu cette lecture comme faisant partie du corpus de récitation transmis et n’ont pas accordé de statut canonique à la forme alternative « تَقِيَّةً ». Par conséquent, du point de vue de la recherche sur les qirāʾāt, cette dernière ne peut être considérée comme une lecture canonique établie.

Néanmoins, l’étude révèle que la variante rapportée « تَقِيَّةً » a acquis une importance interprétative considérable malgré son statut non canonique. Sa proximité linguistique avec le concept de taqiyya a facilité le développement de discussions théologiques concernant la légitimité et la portée de la dissimulation religieuse. En conséquence, cette variante est devenue un point de référence important dans certaines traditions exégétiques.

Les exégètes chiites, en revanche, abordaient souvent ce verset dans un contexte doctrinal plus large où la taqiyya occupait une place centrale. Dans de nombreux cas, la forme rapportée « تَقِيَّةً » a été citée comme preuve à l’appui de la légitimité théologique de la taqiyya. Bien que les savants chiites n’aient pas nécessairement considéré cette forme comme une qirāʾa canonique, ils l’ont fréquemment utilisée comme ressource interprétative venant renforcer les conceptions doctrinales existantes.

Conclusion

L’étude conclut que les qirāʾāt jouent un rôle qui va bien au-delà de la préservation et de la transmission de la récitation coranique. Elles constituent également d’importants instruments d’interprétation capables d’influencer le raisonnement théologique et le discours sectaire. L’exemple d’Āl ʿImrān 3:28 illustre comment une lecture rapportée, même dépourvue de statut canonique, peut devenir un élément significatif dans le développement des interprétations doctrinales.

Les résultats démontrent en outre que la relation entre les qirāʾāt et le tafsīr ne peut se réduire à de simples considérations linguistiques. Au contraire, les qirāʾāt participent à la construction du sens et contribuent à la formation de perspectives théologiques concurrentes.

 

Mots-clés : Coran, Qirāʾāt, Tafsīr, Taqiyya, exégèse sunnite, exégèse chiite.

Resumen estructurado

Antecedentes

La ciencia de las qirāʾāt coránicas ocupa un lugar central dentro de la tradición académica islámica como disciplina dedicada a la preservación y transmisión de las diversas formas auténticas de recitación coránica. A lo largo de la historia del Islam, las qirāʾāt no solo han servido como medio para salvaguardar la integridad textual del Corán, sino que también han desempeñado un papel significativo en la configuración de los debates exegéticos, teológicos, lingüísticos y jurídicos.

La influencia de las qirāʾāt se extiende más allá de los límites de la filología y la recitación. En muchos casos, las variantes de lectura han funcionado como herramientas interpretativas a través de las cuales los eruditos articulaban posiciones teológicas y defendían puntos de vista doctrinales. En consecuencia, la relación entre las qirāʾāt y la interpretación sectaria constituye un importante ámbito de investigación para comprender la historia intelectual del islam. El impacto de las qirāʾāt se hace especialmente patente en versículos relacionados con cuestiones teológicas como la justicia divina, al-waʿd wa’l-waʿīd, el imamato y la taqiyya. En el marco de estos debates, las lecturas variantes se han empleado a menudo para respaldar interpretaciones contrapuestas y reforzar argumentos sectarios.

Entre estas cuestiones, el concepto de taqiyya ocupa un lugar destacado debido a su importancia en la teología chií y a su papel doctrinal comparativamente limitado dentro del pensamiento suní. La frase «إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً» en Āl ʿImrān 3:28 se ha asociado desde hace tiempo con los debates sobre la taqiyya, y ciertos relatos que mencionan la forma «تَقِيَّةً» han intensificado aún más los debates exegéticos y teológicos en torno al versículo. Esta situación convierte al versículo en un caso de estudio especialmente adecuado para examinar la interacción entre las qirāʾāt, el tafsīr y la interpretación sectaria.

Objetivo del estudio

El presente estudio tiene como objetivo investigar la relación entre las qirāʾāt y la interpretación sectaria mediante un análisis de Āl ʿImrān 3:28 y su conexión con el concepto de taqiyya. Más concretamente, el artículo pretende determinar el estatus de la lectura «تُقَاةً» dentro de la tradición clásica de las qirāʾāt y evaluar la naturaleza de la variante «تَقِيَّةً» que aparece en algunas narraciones y fuentes exegéticas.

El estudio pretende además analizar cómo interpretaron el versículo los exégetas suníes y chiítas, e identificar hasta qué punto las lecturas transmitidas influyeron en su comprensión de la taqiyya. De este modo, el artículo pretende demostrar que las qirāʾāt no son meros fenómenos textuales o lingüísticos, sino también importantes recursos interpretativos que contribuyen a la construcción de discursos teológicos y sectarios.

Problema de investigación

El principal problema de investigación que aborda este estudio se refiere al papel de las qirāʾāt en la configuración de las interpretaciones sectarias de los versículos coránicos. Aunque la frase «إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً» goza de aceptación general en la tradición canónica de las qirāʾāt, algunos informes mencionan la forma alternativa «تَقِيَّةً», que parece establecer una conexión más explícita entre el versículo y la doctrina de la taqiyya. Esto plantea varias cuestiones importantes.

En primer lugar, ¿cuál es el estatus de la lectura transmitida «تَقِيَّةً» dentro de la tradición de las qirāʾāt? En segundo lugar, ¿cómo han utilizado esta lectura los exégetas suníes y chiítas, ya sea como recitación canónica, como explicación lingüística o como relato exegético? En tercer lugar, ¿en qué medida han contribuido las qirāʾāt y las variantes transmitidas a la formación de interpretaciones teológicas divergentes sobre la taqiyya? Por último, ¿cómo ilustra el caso de Āl ʿImrān 3:28 la relación más amplia entre la variación textual y la exégesis sectaria en la historia intelectual islámica?

Abordar estas cuestiones contribuye a una mejor comprensión de la función interpretativa de las qirāʾāt y de su papel en el desarrollo del pensamiento teológico islámico.

Metodología

Este estudio emplea una metodología de investigación cualitativa y comparativa basada en el análisis de la literatura clásica sobre qirāʾāt y tafsīr. La investigación comienza con un examen de la lectura canónica «تُقَاةً» con el fin de establecer su estatus dentro de la tradición reconocida de las qirāʾāt. Se consultan las principales fuentes de qirāʾāt para determinar si la forma recogida «تَقِيَّةً» fue aceptada como lectura auténtica o tratada como una variante no canónica.

Posteriormente, el estudio analiza los testimonios relacionados con la forma alternativa y evalúa su lugar dentro del marco más amplio de la literatura sobre la recitación coránica. En la fase comparativa de la investigación, se examinan obras representativas de tafsīr suníes y chiítas con el fin de identificar similitudes y diferencias en la interpretación de Āl ʿImrān 3:28. El análisis se centra en cómo cada tradición entendió el versículo, cómo trataron la lectura transmitida «تَقِيَّةً» y cómo integraron estos materiales en debates más amplios sobre la taqiyya. A través de este enfoque, el estudio pretende revelar la interacción entre las qirāʾāt, la teología y la identidad sectaria.

Resultados

Los resultados indican que la lectura «تُقَاةً» constituye la forma aceptada y autorizada dentro de la tradición canónica de las qirāʾāt. Los estudiosos clásicos de las qirāʾāt reconocieron de forma sistemática esta lectura como parte del corpus recitativo transmitido y no otorgaron estatus canónico a la forma alternativa «تَقِيَّةً». Por lo tanto, desde la perspectiva de los estudios sobre las qirāʾāt, esta última no puede considerarse una lectura canónica establecida.

No obstante, el estudio revela que la variante documentada «تَقِيَّةً» adquirió una importancia interpretativa considerable a pesar de su carácter no canónico. Su proximidad lingüística al concepto de taqiyya facilitó el desarrollo de debates teológicos sobre la legitimidad y el alcance del ocultamiento religioso. Como resultado, la variante se convirtió en un importante punto de referencia en ciertas tradiciones exegéticas.

Los exégetas chiítas, por el contrario, a menudo abordaban el versículo dentro de un contexto doctrinal más amplio en el que la taqiyya ocupaba una posición central. En muchos casos, la forma documentada «تَقِيَّةً» se citaba como prueba que respaldaba la legitimidad teológica de la taqiyya. Aunque los eruditos chiítas no trataban necesariamente esta forma como una qirāʾa canónica, la utilizaban con frecuencia como recurso interpretativo que reforzaba las interpretaciones doctrinales existentes.

Conclusión

El estudio concluye que las qirāʾāt desempeñan un papel que va mucho más allá de la preservación y la transmisión de la recitación coránica. También sirven como importantes instrumentos interpretativos capaces de influir en el razonamiento teológico y el discurso sectario. El ejemplo de Āl ʿImrān 3:28 ilustra cómo una lectura transmitida, incluso cuando carece de estatus canónico, puede convertirse en un elemento significativo en el desarrollo de interpretaciones doctrinales.

Los resultados demuestran además que la relación entre las qirāʾāt y el tafsīr no puede reducirse a consideraciones puramente lingüísticas. Más bien, las qirāʾāt participan en la construcción del significado y contribuyen a la formación de perspectivas teológicas contrapuestas.

 

Palabras clave: Corán, Qirāʾāt, Tafsīr, Taqiyya, exégesis suní, exégesis chií.

结构化摘要

背景

《古兰经》诵读学(qirāʾāt)作为一门致力于保存和传承《古兰经》各种可靠诵读形式的学科,在伊斯兰学术传统中占据着核心地位。在整个伊斯兰历史中,《古兰经》诵读学不仅作为保障《古兰经》文本完整性的手段,还在塑造经注学、神学、语言学和法学讨论方面发挥了重要作用。

《古兰经》诵读学的影响超越了语言学和诵读的范畴。在许多情况下,不同的诵读变体被用作解释工具,学者们通过这些工具阐述神学立场并捍卫教义观点。因此,读法与教派解释之间的关系,是理解伊斯兰思想史的一个重要研究领域。读法的影响在涉及神学问题的经文中尤为显著,例如神圣正义、al-waʿd wal-waʿīd、伊玛目制和塔基亚。在这些讨论中,读法变体常被用来支持相互对立的解释,并强化教派论点。

这些问题中,塔基的概念占据着独特的位置,这既源于其在什叶派神学中的突出地位,也源于其在逊尼派思想中相对有限的教义作用。《伊姆兰的家属》3:28中的短“إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً”长期以来一直与关于塔基讨论相关联,而某些提及“تَقِيَّةً”这一形式的传述,进一步加剧了围绕该经文的经注学和神学争论。这一情况使得该经文成为考察诵读学qirāʾāt)、经注学tafsīr)与教派解释之间相互作用的特别合适的案例研究。

研究目的

本研究旨在通过对《伊姆兰的家属》章第3节第28节及其与塔基概念的关联进行考察,探究诵读学与教派解释之间的关系。更具体地说,本文旨在确定读法“تُقَاةً”在古典读法传统中的地位,并评估某些传述和经注来源中记载的变体读法“تَقِيَّةً”的性质。

本研究还旨在分析逊尼派和什叶派经注学家如何解读该经文,并确定这些记载的读法在多大程度上影响了他们对塔基的理解。通过上述分析,本文旨在证明读法不仅是文本或语言现象,更是有助于构建神学和教派话语的重要解释资源。

研究问题

本研究主要探讨读法在塑造《古兰经》经文的教派解释中的作用。尽管短语“إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً”在正统的读法传统中普遍被接受,但有些传述提到了另一种形式“تَقِيَّةً”这似乎在该经文与塔基义之间建立了更明确的联系。这引发了几个重要问题。

首先,在《古兰经》诵读传统中,所记载的“تَقِيَّةً”这一读法具有何种地位?其次,逊尼派和什叶派经注学家是如何利用这一读法的,是将其视为规范诵读、语言学解释,还是经注学记载?第三,诵读法及其记载的变体在多大程度上促成了关于塔基的不同神学解释?最后,《伊姆兰的家属》第3章第28节的案例如何阐明伊斯兰思想史上文本变体与教派经注之间的更广泛关系?

讨这些问题有助于更好地理解《古兰经》诵读法(qirāʾāt)的诠释功能及其在伊斯兰神学思想发展中的作用。

研究方法

本研究采用定性与比较研究方法,基于对古典《奇拉亚特》及《塔夫西尔》文献的分析。研究首先考察正统读法“تُقَاةً”,以确立其在公认的《奇拉亚特》传统中的地位。通过查阅主要的《古兰经》诵读法文献,确定所记载的“تَقِيَّةً”这一形式是否被视为正统诵读,抑或被视为非正统的变体。

随后,本研究分析了与该替代形式相关的记载,并评估其在《古兰经》诵读文献更广泛框架中的地位。在研究的比较阶段,本文考察了具有代表性的逊尼派和什叶派《塔夫西尔》(经注)著作,以识别对《伊姆兰的家属》章第3节第28节的解释中的异同。分析重点在于:各学派如何理解该经文,如何对待所记载的读法“تَقِيَّةً”,以及如何将这些材料融入关于塔基taqiyya)的更广泛讨论中。通过这种方法,本研究旨在揭示诵读法、神学与教派身份之间的相互作用。

研究结果

研究结果表明,读法“تُقَاةً”经典诵读法传统中被普遍接受且具有权威性的形式。古典《古兰经》诵读学派学者始终将这一读法视为传承诵读文集的一部分,并未赋予替代读法“تَقِيَّةً”以正典地位。因此,从《古兰经》诵读学派研究的角度来看,后者不能被视为确立的正典读法。

然而,本研究揭示,尽管该变体读法“تَقِيَّةً”不具备正典地位,但仍获得了相当大的解释学意义。它与塔基taqiyya)概念在语言上的接近性,促进了关于宗教隐瞒的合法性和范围的神学讨论。因此,该变体在某些经注传统中成为了一个重要的参照点。

相比之下,什叶派经注学家往往在更广泛的教义语境中解读该经文,而塔基该语境中占据着核心地位。在许多情况下,所记载的读法“تَقِيَّةً”被援引为支持塔基神学合法性的证据。尽管什叶派学者并不一定将此读法视为正统的《古兰经》读法,但他们经常将其作为一种诠释资源,以强化现有的教义理解。

结论

本研究得出结论:读法(qirāʾāt)的作用远不止于《古兰经》诵读的保存与传承。它们还作为重要的诠释工具,能够影响神学推理和教派话语。《伊姆兰的家属》章第3章第28节的例子说明,一种被记载的读法,即使不具备经典地位,也可能成为教义诠释发展中的重要要素。

研究结果进一步表明,读法(qirāʾāt)与经注(tafsīr)之间的关系不能仅归结为纯粹的语言学考量。相反,读法参与了意义的建构,并促成了相互竞争的神学视角的形成。

 

关键词:《古兰经》、读法(Qirāʾāt)、经注(Tafsīr)、塔基亚(Taqiyya)、逊尼派经注学、什叶派经注学.

Структурированное резюме

Введение

Наука о кираатах Корана занимает центральное место в исламской научной традиции как дисциплина, посвящённая сохранению и передаче различных аутентичных форм чтения Корана. На протяжении всей истории ислама кираат не только служили средством обеспечения текстуальной целостности Корана, но и играли значительную роль в формировании экзегетических, теологических, лингвистических и правовых дискуссий.

Влияние кираат выходит за пределы филологии и чтения. Во многих случаях варианты чтения выступали в качестве инструментов толкования, с помощью которых ученые формулировали теологические позиции и отстаивали доктринальные точки зрения. Следовательно, взаимосвязь между кираатами и сектантским толкованием представляет собой важную область исследования для понимания интеллектуальной истории ислама. Влияние кираатов становится особенно заметным в аятах, связанных с теологическими вопросами, такими как божественная справедливость, аль-ва’д ва’ль-ва’ид, имамат и такия. В рамках этих дискуссий варианты чтения часто использовались для поддержки конкурирующих интерпретаций и укрепления сектантских аргументов.

Среди таких вопросов концепция такии занимает особое место ввиду её значимости в шиитской теологии и сравнительно ограниченной доктринальной роли в суннитском учении. Фраза «إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً» в суре «Аль-Имран» 3:28 издавна ассоциируется с дискуссиями о такие, а некоторые предания, в которых упоминается форма «تَقِيَّةً», еще более обострили экзегетические и теологические споры вокруг этого аята. Эта ситуация делает данный аят особенно подходящим объектом исследования для изучения взаимодействия между кираатами, тафсиром и сектантской интерпретацией.

Цель исследования

Цель данного исследования — изучить взаимосвязь между кираатами и сектантской интерпретацией посредством анализа суры «Аль-Имран» 3:28 и её связи с концепцией такии. В частности, в статье предпринимается попытка определить статус чтения «تُقَاةً» в рамках классической традиции кираат и оценить характер упоминаемого варианта «تَقِيَّةً», встречающегося в некоторых преданиях и экзегетических источниках.

Кроме того, исследование направлено на анализ того, как суннитские и шиитские экзегеты интерпретировали этот аят, а также на выявление степени, в которой упомянутые варианты чтения повлияли на их понимание такии. Тем самым в статье делается попытка продемонстрировать, что кираат — это не просто текстовые или лингвистические явления, но и важные интерпретационные ресурсы, способствующие формированию теологических и сектантских дискурсов.

Проблема исследования

Основная проблема исследования, рассматриваемая в данной работе, касается роли кираат в формировании сектантских интерпретаций аятов Корана. Хотя фраза «إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً» общепринята в канонической традиции кираат, в некоторых передачах упоминается альтернативная форма «تَقِيَّةً», которая, по-видимому, устанавливает более явную связь между этим аятом и доктриной такии. Это поднимает несколько важных вопросов.

Во-первых, каков статус упомянутого чтения «تَقِيَّةً» в рамках традиции кираат? Во-вторых, как суннитские и шиитские экзегеты использовали это чтение — в качестве канонического чтения, лингвистического объяснения или экзегетического свидетельства? В-третьих, в какой степени кираат и упомянутые варианты способствовали формированию различных теологических интерпретаций, касающихся такии? Наконец, как пример суры «Аль-Имран» 3:28 иллюстрирует более широкую взаимосвязь между текстовыми вариациями и сектантской экзегетикой в истории исламской интеллектуальной мысли?

Рассмотрение этих вопросов способствует лучшему пониманию интерпретативной функции кираат и их роли в развитии исламской теологической мысли.

Методология

В данном исследовании используется качественная и сравнительная методология, основанная на анализе классической литературы по кираатам и тафсиру. Исследование начинается с изучения канонического чтения «تُقَاةً» с целью установления его статуса в рамках признанной традиции кираатов. Проводится анализ основных источников по кираатам с целью определить, была ли упомянутая форма «تَقِيَّةً» признана аутентичным чтением или рассматривалась как неканонический вариант.

Далее в исследовании анализируются свидетельства, касающиеся альтернативной формы, и оценивается их место в более широком контексте литературы по чтению Корана. На сравнительном этапе исследования изучаются представительные суннитские и шиитские работы по тафсиру с целью выявления сходств и различий в толковании суры «Аль-Имран» 3:28. Анализ сосредоточен на том, как каждая из традиций понимала этот аят, как они относились к упомянутому чтению «تَقِيَّةً» и как они интегрировали эти материалы в более широкие дискуссии, касающиеся такии. С помощью этого подхода исследование стремится раскрыть взаимодействие между кираатами, теологией и сектантской идентичностью.

Результаты

Результаты показывают, что чтение «تُقَاةً» представляет собой общепринятую и авторитетную форму в рамках канонической традиции кираатов. Классические ученые-кираатисты последовательно признавали это чтение частью переданного рецитационного корпуса и не придавали канонического статуса альтернативной форме «تَقِيَّةً». Поэтому с точки зрения кираатической науки последнюю нельзя рассматривать как устоявшееся каноническое чтение.

Тем не менее, исследование показывает, что упомянутый вариант «تَقِيَّةً» приобрел значительное интерпретационное значение, несмотря на свой неканонический статус. Его лингвистическая близость к понятию «такия» способствовала развитию теологических дискуссий о легитимности и пределах религиозного сокрытия. В результате этот вариант стал важным ориентиром в определённых экзегетических традициях.

Шиитские экзегеты, напротив, часто рассматривали этот аят в более широком доктринальном контексте, в котором «такия» занимала центральное место. Во многих случаях упомянутая форма «تَقِيَّةً» цитировалась в качестве подтверждающего доказательства теологической легитимности такии. Хотя шиитские ученые не всегда рассматривали эту форму как каноническую кираату, они часто использовали её в качестве интерпретационного ресурса, укрепляющего существующие доктринальные представления.

Заключение

Исследование приходит к выводу, что кирааты играют роль, выходящую далеко за рамки сохранения и передачи чтения Корана. Они также служат важными инструментами толкования, способными влиять на теологическое обоснование и межконфессиональный дискурс. Пример суры «Аль-Имран» 3:28 иллюстрирует, как зафиксированное чтение, даже не имея канонического статуса, может стать значимым элементом в развитии доктринальных интерпретаций.

Полученные результаты также демонстрируют, что взаимосвязь между кираатами и тафсиром не может быть сведена к чисто лингвистическим соображениям. Напротив, кирааты участвуют в конструировании смысла и способствуют формированию конкурирующих теологических точек зрения.

 

Ключевые слова: Коран, кирааты, тафсир, такия, суннитская экзегетика, шиитская экзегетика.

संरचित सारांश

पृष्ठभूमि

कुरआनी किराअत का विज्ञान इस्लामी विद्वान परंपरा में एक केंद्रीय स्थान रखता है, क्योंकि यह कुरआन की विभिन्न प्रामाणिक पाठ-शैलीओं के संरक्षण और संचारण से संबंधित एक अनुशासन है। पूरी इस्लामी इतिहास में, किराआत ने केवल कुरान की पाठ्य अखंडता की रक्षा के साधन के रूप में काम किया है, बल्कि व्याख्यात्मक, धर्मशास्त्रीय, भाषाई और कानूनी चर्चाओं को आकार देने में भी एक महत्वपूर्ण भूमिका निभाई है।

किराआत का प्रभाव भाषाविज्ञान और पाठ-पठन की सीमाओं से परे तक फैला हुआ है। कई मामलों में, विभिन्न पठनों ने व्याख्यात्मक उपकरणों के रूप में काम किया है, जिनके माध्यम से विद्वानों ने धर्मशास्त्रीय स्थितियों को व्यक्त किया और सिद्धांतगत दृष्टिकोणों का बचाव किया।

नतीजतन, किराआत और संप्रदायिक व्याख्या के बीच का संबंध इस्लाम के बौद्धिक इतिहास को समझने के लिए अनुसंधान का एक महत्वपूर्ण क्षेत्र है। किराआत का प्रभाव विशेष रूप से उन आयतों में दिखाई देता है जो दैवीय न्याय, अल-वाअद अल-वाइद, इमामत और तक्लीद जैसे धर्मशास्त्रीय मुद्दों से संबंधित हैं। इन चर्चाओं के भीतर, अक्सर प्रतिस्पर्धी व्याख्याओं का समर्थन करने और संप्रदायिक तर्कों को मजबूत करने के लिए भिन्न पठनों का उपयोग किया गया है।

ऐसे मुद्दों में, तक़्य्या की अवधारणा शिया धर्मशास्त्र में इसकी प्रमुखता और सुन्नी विचारधारा के भीतर इसकी अपेक्षाकृत सीमित सैद्धांतिक भूमिका के कारण एक विशिष्ट स्थान रखती है। आल इमरान 3:28 में वाक्यांश "إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً" लंबे समय से ताकिया की चर्चाओं से जुड़ा रहा है, और "تَقِيَّةً" रूप का उल्लेख करने वाली कुछ रिपोर्टों ने इस आयत के आसपास व्याख्यात्मक और धर्मशास्त्रीय बहसों को और तीव्र कर दिया है।

यह स्थिति आयत को किराआत, तफ़सीर और संप्रदायिक व्याख्या के बीच की परस्पर क्रिया की जांच के लिए एक विशेष रूप से उपयुक्त केस स्टडी बनाती है।

अध्ययन का उद्देश्य

इस अध्ययन का उद्देश्य आल इमरान 3:28 की जांच और तकिया की अवधारणा से इसके संबंध के माध्यम से किराआत और संप्रदायिक व्याख्या के बीच के संबंध की जांच करना है। अधिक विशेष रूप से, यह लेख शास्त्रीय किरा' परंपरा के भीतर "تُقَاةً" के पाठ की स्थिति निर्धारित करने और कुछ संप्रदायों और व्याख्यात्मक स्रोतों में पाए जाने वाले "تَقِيَّةً" नामक कथित भिन्नता की प्रकृति का मूल्यांकन करने का प्रयास करता है।

इस अध्ययन का आगे यह विश्लेषण करने का भी उद्देश्य है कि सुन्नी और शिया व्याख्याकारों ने इस आयत की व्याख्या कैसे की और यह पहचानना है कि कथित पाठों ने ताकिया की उनकी समझ को किस हद तक प्रभावित किया। ऐसा करके, यह लेख यह प्रदर्शित करना चाहता है कि किराआत केवल पाठ्य या भाषाई घटनाएँ नहीं हैं, बल्कि वे महत्वपूर्ण व्याख्यात्मक संसाधन भी हैं जो धर्मशास्त्रीय और संप्रदायिक विमर्शों के निर्माण में योगदान करते हैं।

अनुसंधान समस्या

इस अध्ययन में संबोधित की गई प्राथमिक अनुसंधान समस्या, कुरान की आयतों की संप्रदायिक व्याख्याओं को आकार देने में किराआत की भूमिका से संबंधित है।

यद्यपि वाक्यांश "إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً" को सामान्यतः कैननिक किराअत परंपरा में स्वीकार किया जाता है, कुछ रिपोर्टों में वैकल्पिक रूप "تَقِيَّةً" का उल्लेख मिलता है, जो आयत और तक़्िया के सिद्धांत के बीच अधिक स्पष्ट संबंध स्थापित करता प्रतीत होता है। इससे कई महत्वपूर्ण प्रश्न उठते हैं।

पहला, किराअत परंपरा के भीतर बताई गई रीडिंग "تَقِيَّةً" की स्थिति क्या है? दूसरा, सुन्नी और शिया व्याख्याकारों ने इस रीडिंग का उपयोग किस प्रकार किया है, चाहे वह एक मानक पाठ, एक भाषाई व्याख्या, या एक व्याख्यात्मक रिपोर्ट के रूप में हो? तीसरा, किराअत और बताई गई विविधताओं ने ताकिया के संबंध में विभिन्न धार्मिक व्याख्याओं के निर्माण में किस हद तक योगदान दिया है?

अंत में, आल इमरान 3:28 का मामला इस्लामी बौद्धिक इतिहास में पाठ्य भिन्नता और संप्रदायिक व्याख्या के बीच व्यापक संबंध को कैसे दर्शाता है?

इन प्रश्नों को संबोधित करना किराअत के व्याख्यात्मक कार्य और इस्लामी धर्मशास्त्रीय विचार के विकास में उनकी भूमिका की बेहतर समझ में योगदान देता है।पद्धति

यह अध्ययन शास्त्रीय किराअत और तफ़सीर साहित्य के विश्लेषण पर आधारित एक गुणात्मक और तुलनात्मक अनुसंधान पद्धति का उपयोग करता है। यह जांच मान्यता प्राप्त किराअत परंपरा के भीतर इसकी स्थिति स्थापित करने के लिए मानक पठन "تُقَاةً" की जांच के साथ शुरू होती है। यह निर्धारित करने के लिए कि क्या रिपोर्ट की गई रूप "تَقِيَّةً" को एक प्रामाणिक पाठ के रूप में स्वीकार किया गया था या एक गैर-कैननिकल (गैर-मान्य) रूप माना गया था, प्रमुख किराअत स्रोतों का परामर्श लिया जाता है।

इसके बाद अध्ययन वैकल्पिक रूप से संबंधित रिपोर्टों का विश्लेषण करता है और कुरआन की तिलावत के साहित्य के व्यापक ढांचे के भीतर उनकी जगह का मूल्यांकन करता है।

अनुसंधान के तुलनात्मक चरण में, Āl ʿImrān 3:28 की व्याख्या में समानताओं और भिन्नताओं की पहचान करने के लिए प्रतिनिधि सुन्नी और शिया तफ़सीर कृतियों की जांच की जाती है। विश्लेषण इस बात पर केंद्रित है कि प्रत्येक परंपरा ने आयत को कैसे समझा, उन्होंने रिपोर्ट की गई रीडिंग "تَقِيَّةً" के साथ कैसा व्यवहार किया, और उन्होंने इन सामग्रियों को ताक़िया से संबंधित व्यापक चर्चाओं में कैसे एकीकृत किया।

इस दृष्टिकोण के माध्यम से, यह अध्ययन किराआत, धर्मशास्त्र और संप्रदायिक पहचान के बीच अंतःक्रिया को प्रकट करने का प्रयास करता है।

निष्कर्ष

निष्कर्षों से पता चलता है कि "تُقَاةً" की रीडिंग कैननिक किराआत परंपरा के भीतर स्वीकृत और प्रामाणिक रूप है। शास्त्रीय किराअत विद्वानों ने इस पाठ को प्रेषित उच्चारण संचय के हिस्से के रूप में लगातार स्वीकार किया और वैकल्पिक रूप "تَقِيَّةً" को मानक दर्जा नहीं दिया। इसलिए, किराअत विद्वता के दृष्टिकोण से, बाद वाले को एक स्थापित मानक पाठ नहीं माना जा सकता है।

फिर भी, अध्ययन से पता चलता है कि रिपोर्ट किए गए भिन्न रूप "تَقِيَّةً" ने अपने गैर-मानक दर्जे के बावजूद काफी व्याख्यात्मक महत्व प्राप्त कर लिया। ताकिया की अवधारणा के साथ इसकी भाषाई निकटता ने धार्मिक छलावा की वैधता और दायरे से संबंधित धर्मशास्त्रीय चर्चाओं के विकास को सुगम बनाया। परिणामस्वरूप, यह भिन्न रूप कुछ व्याख्यात्मक परंपराओं में एक महत्वपूर्ण संदर्भ बिंदु बन गया।

इसके विपरीत, शिया व्याख्याकार अक्सर इस आयत को एक व्यापक सिद्धांतगत संदर्भ में देखते थे जिसमें ताकिया का एक केंद्रीय स्थान था।

कई मामलों में, रिपोर्ट की गई रूप "تَقِيَّةً" का हवाला तक़्य्या की धार्मिक वैधता के समर्थन में साक्ष्य के रूप में दिया गया था। यद्यपि शिया विद्वानों ने अनिवार्य रूप से इस रूप को एक कैननिक किराअत के रूप में नहीं माना, फिर भी उन्होंने अक्सर इसका उपयोग एक व्याख्यात्मक संसाधन के रूप में किया जो मौजूदा वैचारिक समझ को सुदृढ़ करता था।

निष्कर्ष

अध्ययन का निष्कर्ष है कि किराआत कुरानिक पाठ के संरक्षण और संचरण से कहीं आगे की भूमिका निभाते हैं। वे महत्वपूर्ण व्याख्यात्मक उपकरणों के रूप में भी काम करते हैं जो धर्मशास्त्रीय तर्क और संप्रदायिक विमर्श को प्रभावित करने में सक्षम हैं। आल इमरान 3:28 का उदाहरण यह दर्शाता है कि कैसे एक कथित पाठ, यहां तक कि जब उसे मान्य दर्जा प्राप्त हो, तब भी वह वैचारिक व्याख्याओं के विकास में एक महत्वपूर्ण तत्व बन सकता है।निष्कर्ष यह दर्शाते हैं कि किराआत और तफ़सीर के बीच संबंध को केवल भाषाई विचारों तक सीमित नहीं किया जा सकता। बल्कि, किराआत अर्थ निर्माण में भाग लेते हैं और प्रतिस्पर्धी धर्मशास्त्रीय दृष्टिकोणों के निर्माण में योगदान करते हैं।

 

कीवर्ड: कुरान, किराआत, तफ़सीर, तक़्य्या, सुन्नी व्याख्या, शिया व्याख्या।

Article Statistics

Number of reads 57
Number of downloads 10

Share

Turkish Studies-Comparative Religious Studies
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.