İmruü’l-Kays, Kinde kabilesinin asil ve köklü hanedanına mensup, cahiliye dönemi Arap şiirinin en mümtaz simalarından biridir. Dedesi Hâris b. Amr, Kinde Krallığı'nın en kudretli hükümdarlarından biri olarak tarih sahnesinde yerini almıştır. İmruü’l-Kays, doğuştan gelen asaletin ve kraliyet terbiyesinin gereği olarak, yaşadığı dönemin siyaset ve savaş sanatlarında yetişmiş bir kişidir. Bunun yanında İmruü’l-Kays hem yaşadığı dönemde hem de sonraki asırlarda Arap edebiyatının şekillenmesinde mühim bir rol oynamış ve öncü şairlerden biri olmuştur. Zira Arap edebiyatı tarihinin ilk safhası olarak kabul edilen cahiliye dönemi, edebî zeminini bu büyük şairlerin katkılarıyla inşa etmiştir. Her ne kadar Cahiliye döneminin şiirleri, nesîb, atlâl, vasf, fahr ve hicv gibi tematik unsurlardan oluşsa da; İmruü’l-Kays’ın şiirleri, hayatının birebir izdüşümüdür denebilir. Fahr ile ya kendi şahsî başarılarını ya da atalarının yüceliğini öne çıkarırken, hicv ile kendisine ihanet edenleri ve özellikle Esed kabilesine karşı kendisini yalnız bırakanları hedef almıştır. Şairin hayatının ilk devresinde refah içinde, özgürce seyahat eden bir prens olarak yaşadığı tecrübeler, onun şiirinde yer alan betimlemelere zenginlik kazandırmıştır. Bu yönüyle, onun şiirlerinde dönemin coğrafi, sosyolojik, tarihî ve kültürel izlerini bariz şekilde müşahede etmek mümkündür. Nitekim bu şiirler, yalnızca Arap edebiyatının değil, Arap dilinin de temel kaynakları arasında yer almakta; dil bilimciler tarafından da sıkça başvurulan metinler olarak değer kazanmaktadır. İmruü’l-Kays, özellikle gençlik yıllarında söylediği şiirlerle Arap şiir geleneğinde derin izler bırakmıştır. Ne var ki, hayatının ilerleyen safhalarında, şairliğinin yanı sıra yönetici kimliğiyle de ön plana çıkmış; bu yeni sorumluluk şiirlerine de yansımıştır. Bu dönemde kaleme aldığı beyitlerde sadece edebî kudretini değil, aynı zamanda bir dava adamı olarak taşıdığı yüksek misyonu da görmek mümkündür. Duygu yüklü ifadeleri ve anlam derinliği bakımından bu şiirler, şairin iç dünyasını ve toplum nazarındaki ideal yönetici tasavvurunu da gözler önüne serer. Bu çalışmada, İmruü’l-Kays’ın hayatının son döneminde kaleme aldığı kasideleri arasından bir tanesi seçilerek incelenmiştir. Bu kasidenin, İmruü’l-Kays’ın Rum diyarından dönerken, Ankara civarında söylediği rivayet olunmuştur. Rivayetlere göre şair, Esed kabilesiyle olan kan davası uğruna çıktığı yolculukta, Bizans Kayseri’nden umduğu askeri desteği almış, fakat kendisine gönderilen zehirli bir kaftanla suikasta uğramıştır. Bu ağır hastalık hâli içinde şair, artık yaklaşan ölümün farkında olarak kaleme aldığı beyitlerinde, duygularının en yoğun ve samimi hâlini dile getirmiştir. Araştırmanın temel gayesi, şairin bir yönetici ve dava eri olarak bu kasidede vermek istediği mesajları tahlil etmek ve bu mesajları, Türkçe'de yaygın olarak kullanılan atasözleri ve deyimlerle yorumlayarak yeniden anlamlandırmaktır. Bu yöntem, hem şiirin evrensel yönünü kavramaya yardımcı olacak hem de İmruü’l-Kays’ın eserlerini çağdaş okuyucu için daha anlaşılır ve erişilebilir kılacaktır. Öte yandan, atasözleri ve deyimler, bir milletin tarihî tecrübesini, dünya görüşünü ve kültürel değerlerini kısa ve özlü ifadelerle yansıtan önemli anlatım unsurlarıdır. Bu çalışma, İmruü’l-Kays’ın genellikle göz ardı edilen bir yönüne, yani onun bir dava şuuru taşıyan, vizyon sahibi bir yönetici kimliğiyle söylediği şiirlerdeki mesajlarına odaklanmaktadır. Özellikle hayatının son döneminde kaleme aldığı beyitlerde yer alan duygu ve düşüncelerin, Türkçede yaygın biçimde kullanılan atasözleri ve deyimlerle ilişkilendirilerek yorumlanması, hem şairin edebî kudretine farklı bir bakış açısı kazandıracak hem de şiirinin evrensel boyutunun daha iyi anlaşılmasına vesile olacaktır. Çalışmamız boyunca, şairin şahsına ve şiirine dair sübjektif ve temelsiz değerlendirmelerden uzak durulmuş; bilimsel yöntem ve kaynaklara sadık kalınmıştır. Nihayetinde, İmruü’l-Kays’ın şiirlerinde çağlar üstü bir mesaj kudreti olduğu düşünülerek, bu mesajların günümüz Türk kültürü içerisindeki karşılıkları tespit edilmeye çalışılmıştır.

This study aims to recontextualize—through Turkish proverbs and idioms—a qasida by Imruʾ al-Qays, one of the founding figures of pre-Islamic (Jāhilī) Arabic poetry, which opens with the hemistich “أَلِمَّا عَلَى الرَّبْعِ القَدِيمِ بِعَسْعَسَا,” is composed in the ṭawīl meter, and employs an alif rhyme. Proceeding from the premise that, in Imruʾ al-Qays’s journey from youth to the responsibilities of leadership, poetry furnished an expressive regime that accompanied both his personal destiny and the destiny of his tribe, the study seeks to answer the following primary research questions: (a) Around which thematic axes are the poet’s sentiments, reflections, and “sense of mission” organized in the qasida? (b) How do the bridges of meaning formed between these thematic axes and Turkish proverbs and idioms expand the poem’s universal field of address? (c) In Imruʾ al-Qays’s poetics, how do the ruin-scene (aṭlāl), the illness narrative, and the discourse of “beneficence/justice” function? The rationale of the study is to make visible—through an interdisciplinary lens—the emphasis on statesmanship, the pursuit of justice, and sapiential reflection that emerges in the poet’s later works, in contrast to readings that reduce him to the stereotype of a mere “amorous-hunter poet.” Accordingly, the study seeks to disclose both the literary and cross-cultural possibilities of interpreting the poem.

Ø   The conceptual ground of the study rests on three pillars. First is the reading of Imruʾ al-Qays’s poetry-within the framework of the classical themes of Jāhilī poetry such as “nasīb” (amatory prelude), “aṭlāl” (the deserted campsite/ruins), “waṣf” (description), “fakhr*” (boast), and “hijāʾ”” (satire)- as a “direct projection of life,” emphasizing that the axis of “fakhr/hijāʾ” intertwines with social codes such as personal honor, tribal prestige, and reckoning with the enemy. Second is the transformation, particularly salient in the poet’s later works, of narratives situated at the “threshold of illness and death” into a form of wisdom and public admonition beyond mere individual suffering; at this juncture, a comparative reading of the poem’s experiential wisdom with Turkish proverbs and idioms (e.g., “Derdi çeken bilir” only the sufferer truly knows the pain; “Su uyur düşman uyumaz” “the water may sleep, the enemy does not”; “Ak akçe kara gün içindir” – “save the white coin for a black day”) strengthens the poem’s cross-cultural reception. Third is the crystallization, in the construction of Imruʾ al-Qays’s persona, of the quality of a “man of mission,” whereby the discourse of justice and beneficence appears not as a merely tribal settling of scores but as an “ethos” that shelters the wronged. This framework establishes a bidirectional field of reference grounded both in the principal sources of classical Arabic literary history and in the corpus of Turkish proverbs and idioms, thereby linking the qasida’s thematic knots to cultural indices. The study’s contribution to the literature lies in enabling a reading of the poetic text not solely through philological taxonomies but also through a cross-cultural, pragmatic, and value-oriented hermeneutic.

Ø   The study adopts a qualitative design, taking as its primary data the aforementioned qaṣīda of Imruʾ al-Qays. The method proceeds in three stages: (a) Intra-textual analysis: key nodes such as the ruin scene (aṭlāl), the themes of illness and solitude, the discourse of “beneficence/justice,” and the imagery of youth and strength are analyzed at the couplet level. (b) Intertextual mapping: these nodes are aligned, in terms of their semantic fields, with Turkish proverbs and idioms; functional links are drawn between the normative propositional structures carried by the proverbs in cultural memory and the poem’s experiential wisdom. (c) Contextual interpretation: the biographical background of Imruʾ al-Qays (the Kinda dynasty, the conflict with the Asad tribe, diplomatic ventures reaching the Byzantine court, and the tale of the poisoned robe) supplies an ontological context for the reading; this context is used to illuminate the historical-sociological referents of the poem’s discourse at the couplet level. For data gathering, “literature review” and “document analysis” techniques were employed, and as secondary literature both classical histories of Arabic literature and modern dictionaries/collections of proverbs were consulted. Methodologically, the aim is to produce a conservative yet multi-layered reading that balances philological rigor with cultural semiotics.

Ø   In conclusion, the qaṣīda constitutes a nodal point in Imruʾ al-Qays’s poetry where aesthetics and ethics, individual destiny and social responsibility, as well as memory and a vision of the future, are interwoven. The yearning voiced before the ruins, the existence tested by illness, the emphasis on beneficence and justice, and the call for vigilance in the face of the enemy transform the work from a merely period-bound “aṭlāl song” into a sapiential text of values. The study’s contribution to the literature lies in making visible the poem’s normative and universal message by means of a comparative reading with Turkish proverbs and idioms.

Recommendations:

(a) A series titled “Encounters between Arabic Poetry and Turkish Culture” may be developed by conducting proverb/idiom-based comparative readings of Imruʾ al-Qays’s other qaṣīdas as well;

(b) By examining the intersections of the themes of ruins, illness, and justice with Qurʾānic and Prophetic wisdom literature, the poem’s resonances within the Islamic sapiential tradition can be investigated;

(c) To enhance the text’s accessibility for contemporary readers, pedagogical materials (lesson plans, workshop guides) that support couplet–proverb pairings with audio-visual resources may be prepared;

(d) Through comparative semantic studies, the interaction between oral and written culture can be mapped across shared conceptual fields in Arabic and Turkish (e.g., patience, loyalty, fate, justice);

(e) Interdisciplinary readings that relate the poet’s “sense of mission” and political imagination to current literature in ethical and political philosophy would broaden the poem’s possibilities for contemporary interpretation.