The Delayed Apprehension of Divine Identity in the Gospel of John: A Narrative-Critical and Comparative Study of the Non-Recognition Motif

Yuhanna İncili’nde Tanrısal Kimliğin Gecikmeli Kavranışı: Tanınmama Motifine Anlatı-Eleştirel ve Karşılaştırmalı Bir İnceleme
Author:

Number of pages:
643-688
Language:
Türkçe
Year-Number:
2026-Volume 21 Issue Ö1
%>

Abstract

Bu çalışma, Yuhanna İncili’nde İsa’nın tanrısal kimliğinin tanınmaması motifini metin merkezli, anlatı-eleştirel ve karşılaştırmalı bir okuma çerçevesinde ele almaktadır. Yuhanna’nın girişinde Logos’un Tanrı ile ilişkisi ve beden alması aracılığıyla İsa’nın kimliği okuyucuya açık biçimde bildirilmesine rağmen, anlatı içindeki kişiler bu kimliği aynı açıklıkla kavrayamaz. Bu durum, okuyucu ile karakterler arasındaki bilgi farkını, İsa’nın kimliğinin hangi sözler, işaretler ve karşılaşmalar aracılığıyla tanınacağı sorusunu belirleyen temel bir gerilim haline getirir. Makale, tanınmama motifini çarmıh öncesi anlatılardan kriz sürecine, diriliş sonrası karşılaşmalardan tanınmanın gerçekleştiği sahnelere kadar uzanan aşamalı bir anlatı düzeni içinde değerlendirmektedir. Bu doğrultuda çarmıh öncesi anlatılarda tanrısal kimliğin sınırlı biçimde kavranması, tutku sürecinde yanlış adlandırma, indirgeme ve reddetme biçimine dönüşmesi, diriliş sonrası karşılaşmalarda ise görme ve fiziksel yakınlığa rağmen tanınmamanın devam etmesi incelenmektedir. Buna karşılık tanınma, Mecdelli Meryem’de kişisel hitap, Celile Gölü sahnesinde mucizevi işaret, Thomas anlatısında ise bedensel izler ve açık kimlik itirafı aracılığıyla gerçekleşen aşamalı bir kavrayış olarak ortaya çıkar. Çalışma, bu süreci Yuhanna üzerine geliştirilmiş anlatı-eleştirel okumalar, antik tragedya geleneğiyle kurulabilecek karşılaştırmalı bağlam ve Aristoteles’in anagnorisis kavramı doğrultusunda değerlendirmektedir. Bununla birlikte Yuhanna’da gecikmiş tanıma, tanrısal figürün tanınmaması üzerine kurulu antik tragedya bağlamında öne çıkan trajik yıkım ve cezalandırma çizgisinden farklı olarak, dirilen İsa’nın kimliğinin kavranması, tanıklık, iman ve yaşam vaadi yönünde anlam kazanır. Böylece çalışma, Yuhanna’da tanrısal kimliğin, yalnızca metnin girişinde açıklanan bir hakikat değil, anlatı boyunca geciktirilen, yanlış adlandırılan ve belirli anlatı eşikleri aracılığıyla aşamalı biçimde kavratılan bir gerçeklik olarak kurulduğunu göstermektedir.

Keywords

Abstract

This study examines the motif of the non-recognition of Jesus’ divine identity in the Gospel of John through a text-centred, narrative-critical, and comparative reading. Although Jesus’ identity is explicitly disclosed to the reader at the beginning of the Johannine narrative through the Logos’ relationship with God and his incarnation, the characters within the narrative do not grasp this identity with the same clarity. This creates a fundamental tension between the reader’s knowledge and the characters’ limited perception, raising the question of through which words, signs, and encounters Jesus’ identity comes to be recognized. The article evaluates the motif of non-recognition as a gradual narrative pattern extending from the pre-crucifixion narratives to the crisis of the Passion, from the post-resurrection encounters to the scenes in which recognition finally occurs. Accordingly, it examines how the limited perception of divine identity in the pre-crucifixion narratives turns into misnaming, reduction, and rejection during the Passion, while in the post-resurrection encounters non-recognition continues despite sight, speech, and physical proximity. By contrast, recognition emerges as a gradual process of understanding that takes place through personal address in the encounter with Mary Magdalene, through the miraculous sign in the scene at the Sea of Galilee, and through bodily wounds and explicit confession in the Thomas episode. The study evaluates this process in light of narrative-critical readings of John, the comparative context that can be established with the ancient tragic tradition, and Aristotle’s concept of anagnorisis. Nevertheless, delayed recognition in John does not move toward the pattern of tragic destruction and punishment that comes to the fore in tragic contexts structured around the non-recognition of a divine figure. Rather, it acquires meaning in relation to the recognition of the risen Jesus’ identity, testimony, faith, and the promise of life. Thus, the study argues that divine identity in John is configured not merely as a truth disclosed at the beginning, but as a reality that is delayed, misnamed, and gradually made intelligible through specific narrative thresholds.

Keywords

History of Religions, Gospel of John, Non-recognition Motif, Divine Identity, Anagnorisis, Bacchae

Structured Abstract:

The appearance of a divine being in human form and the failure of others to recognize that being’s true identity at the initial encounter constitute a recurrent theme in religious and literary narratives. In the Gospel of John, this issue acquires particular significance because of the prior knowledge supplied to the reader in the Prologue. While the Prologue explicitly identifies the Logos as God (theos/θεός), states that the Logos became flesh, and associates the Logos with Jesus, the narrative characters do not understand Jesus’ identity with the same degree of clarity. This does not mean, however, that Jesus remains wholly unrecognized throughout the Johannine narrative. He is recognized to varying degrees through such titles as Messiah, prophet, King of Israel, Lord, and Son of God. The central problem, therefore, concerns why the divine identity disclosed to the reader in the Prologue through the term theos does not become an explicit and affirmative confession by a narrative character until Thomas declares, “My Lord and my God.” Johannine scholarship has approached recognition and nonrecognition from a variety of perspectives, including misunderstanding, dramatic irony, the knowledge gap between reader and characters, and anagnorisis. The climactic Christological significance of Thomas’s confession has likewise received considerable attention. Yet these two lines of inquiry have only rarely been brought together around the question of why the explicit theos confession is delayed throughout the narrative and how this delay may be compared with recognition structures in ancient tragedy.

This study examines how the knowledge gap between the divine identity disclosed to the reader in the Prologue and the characters’ understanding of that identity is sustained throughout the Gospel of John, and what narrative function is served by delaying the explicit theos confession until Thomas. The article designates this process as “delayed recognition.” The term does not imply that Jesus remains entirely unrecognized throughout the narrative. Rather, it refers to the delay between the knowledge supplied in the Prologue through the term theos and its equally explicit articulation in the confession of a narrative character, despite the various and at times substantial forms of recognition that occur earlier in the narrative. The study further seeks to determine how this delay is prepared through scenes of recognition, misrecognition, and renewed recognition, and in what respects the resulting narrative arrangement converges with or differs from comparable structures in ancient tragedy.

The study adopts a text-centered and narrative-critical approach. The Gospel of John is examined with particular attention to the distribution of knowledge between the reader and the narrative characters, the designations applied to Jesus by individual characters, misunderstanding and irony, the relationship between seeing and understanding, and the signs that bring about recognition. Pre-crucifixion scenes, the arrest and trial narratives, and the post-resurrection encounters are considered as parts of a continuous narrative development. Aristotle’s concept of anagnorisis is employed as an analytical tool for examining the transition from ignorance to knowledge and the narrative function of moments of recognition within the plot. The comparative dimension focuses particularly on Euripides’ Bacchae, considering the advance disclosure of divine identity to the reader or audience, a character’s failure to recognize that identity or delayed understanding of it, and the different outcomes to which recognition eventually leads. No direct source relationship or definitive literary dependence between John and ancient tragedy is posited; the comparison is restricted to comparable narrative dynamics.

The analysis shows that recognition in John does not develop as a linear process culminating in a single moment of discovery. Before the crucifixion, Jesus is recognized through a range of Christological titles, yet the identity disclosed to the reader in the Prologue through the term theos is not articulated with equivalent explicitness by any narrative character. From the beginning, therefore, a knowledge gap is maintained between the reader and the characters. During the arrest, trial, and crucifixion, nonrecognition assumes a sharper form. Statements concerning Jesus’ identity become entangled in political, religious, and legal frameworks and are transformed into forms of misdesignation, reduction, and rejection. The events of the passion narrative consequently heighten the ironic disparity between the identity known to the reader and the interpretations offered by the characters within the scenes.

The post-resurrection narratives sustain this delay in a different way. Mary Magdalene sees the risen Jesus but mistakes him for the gardener, while the disciples by the Sea of Galilee initially fail to understand the identity of the person before them even after speaking with him. These episodes indicate that sight, conversation, and physical proximity do not automatically produce recognition in John. Recognition instead occurs through particular mediating signs: personal address in the case of Mary, a miraculous sign by the Sea of Galilee, and bodily marks in the Thomas episode. Thomas’s declaration, “My Lord and my God,” marks the point at which the Prologue’s declaration that “the Word was God” is voiced explicitly and directly by a narrative character through the term theos. The knowledge gap sustained since the Prologue thus reaches its clearest Christological resolution in the Thomas scene.

The comparison with the Bacchae reveals a significant parallel in the distribution of knowledge concerning divine identity between audience or reader and narrative characters. Dionysus’ identity is disclosed to the audience at the beginning of the play, whereas Pentheus refuses to acknowledge his divinity. Even the altered perception he experiences later in the drama does not develop into an explicit acceptance or confession and does not avert his tragic end. Agave’s eventual recognition of her son, by contrast, constitutes an anagnorisis through which the full extent of the tragedy becomes apparent. In John, post-resurrection recognition moves instead toward faith through Mary’s testimony and Thomas’s explicit theos confession. The two narratives thus generate a comparable tension through delayed recognition, while directing that tension toward markedly different outcomes.

The study demonstrates that recognition in the Gospel of John is not wholly postponed until the end of the narrative. The principal delay lies instead in the movement from the divine identity disclosed to the reader in the Prologue to its explicit articulation by a narrative character through the term theos. Delayed recognition, therefore, is more than a lexical observation that the term theos is not used by a narrative character in an explicit confession of Jesus as God until Thomas. It describes a narrative arrangement in which the difference between the reader’s prior knowledge and the characters’ understanding is sustained through successive scenes of recognition, misrecognition, and renewed recognition. Personal address, miraculous signs, and bodily marks function not merely to establish the identity of the person encountered but to lead the characters toward a fuller understanding of the Christological significance of Jesus’ identity. The comparison with ancient tragedy situates this narrative arrangement within a broader literary context while also clarifying the distinct direction taken by the Johannine narrative. Whereas delayed recognition in the Bacchae culminates in tragic destruction, in John it ultimately moves toward testimony, faith, and explicit Christological confession.

 

Keywords: History of Religions, Gospel of John, Recognition Motif, Divine Identity, Anagnorisis, Bacchae, Theos.

Yapılandırılmış Özet:

Tanrısal varlığın insan görünümünde ortaya çıkması ve gerçek kimliğinin ilk karşılaşmada kavranamaması, dinî ve edebî anlatılarda yaygın biçimde işlenen temalardan biridir. Yuhanna İncili’nde bu mesele, prologun okuyucuya sağladığı ön bilgi nedeniyle özel bir önem kazanır. Prologda Logos’un tanrı (theos/θεός) olduğu, beden aldığı ve İsa ile ilişkilendirildiği açıkça bildirilirken anlatı kişilerinin İsa’nın kimliğini aynı açıklıkta kavraması gecikir. Bununla birlikte Yuhanna’daki kişiler İsa’yı anlatı boyunca bütünüyle tanımaz durumda değildir. Mesih, peygamber, İsrail’in kralı, Rab ve Tanrı’nın Oğlu gibi unvanlarla farklı düzeylerde tanırlar. Temel problem, prologda okuyucuya verilen theos düzeyindeki kimlik bilgisinin neden bir anlatı kişisi tarafından açık ve olumlu bir itiraf olarak ancak Thomas’ın “Rabbim ve Tanrım” sözüyle dile getirildiğidir. Yuhanna araştırmalarında tanıma ve tanınmama, yanlış anlama, dramatik ironi, okuyucu ile anlatı kişileri arasındaki bilgi farkı ve anagnorisis farklı açılardan ele alınmış, Thomas’ın itirafının kristolojik doruk niteliği de ayrıca değerlendirilmiştir. Buna karşılık bu iki araştırma hattını açıkça theos itirafının anlatı boyunca geciktirilmesi sorusu etrafında bir araya getiren ve söz konusu gecikmeyi antik tragedya ile karşılaştıran çalışmalar sınırlı kalmıştır.

Çalışmanın amacı, prologda okuyucuya bildirilen tanrısal kimlik bilgisi ile anlatı kişilerinin kavrayışı arasındaki farkın Yuhanna boyunca nasıl sürdürüldüğünü ve açık theos itirafının Thomas’a kadar gecikmesinin anlatısal işlevini incelemektir. Makalede bu süreç “gecikmeli kavranış” olarak adlandırılmaktadır. Kavram, İsa’nın anlatı boyunca hiç tanınmadığını ifade etmemekle birlikte farklı ve kimi zaman güçlü tanımaların varlığına rağmen prologdaki theos bilgisinin aynı açıklıkta bir anlatı kişisinin itirafına dönüşmesindeki gecikmeye işaret etmektedir. Çalışma ayrıca bu gecikmenin tanıma, yanlış tanıma ve yeniden tanıma sahneleriyle nasıl hazırlandığını ve antik tragedyalardaki karşılaştırılabilir anlatı düzenlerinin hangi noktalarda benzerlik ve farklılık gösterdiğini belirlemeyi amaçlamaktadır.

Araştırmada metin merkezli ve anlatı-eleştirel bir yöntem benimsenmiştir. Yuhanna İncili, okuyucu ile anlatı kişileri arasındaki bilgi dağılımı, karakterlerin İsa’ya ilişkin adlandırmaları, yanlış anlama ve ironi, görme ile kavrama arasındaki ilişki ve tanımayı sağlayan işaretler açısından incelenmiştir. Çarmıh öncesi sahneler, tutuklanma ve yargılama süreci ile diriliş sonrası karşılaşmalar anlatısal süreklilik içinde değerlendirilmiştir. Aristoteles’in anagnorisis kavramı, bilgisizlikten bilgiye geçişin ve tanıma anlarının olay örgüsündeki işlevini açıklamak amacıyla kullanılmıştır. Karşılaştırmalı boyutta özellikle Euripides’in Bakkhalar tragedyası üzerinde durulmuş, tanrısal kimliğin okuyucuya veya seyirciye önceden bildirilmesi, anlatı kişisinin bu kimliği kavrayamaması ya da geç kavraması ve tanımanın ulaştığı sonuçlar karşılaştırılmıştır. Yuhanna ile antik tragedya arasında doğrudan bir kaynak veya kesin edebî bağımlılık ilişkisi kurulmamış, karşılaştırma anlatısal işleyiş düzeyiyle sınırlandırılmıştır.

İnceleme, Yuhanna’da tanımanın tek bir anda gerçekleşen doğrusal bir süreç oluşturmadığını göstermektedir. Çarmıh öncesi sahnelerde İsa, farklı kristolojik unvanlarla tanınır; ancak prologda okuyucuya bildirilen theos düzeyindeki kimlik henüz bir anlatı kişisi tarafından aynı açıklıkta dile getirilmez. Böylece okuyucu ile anlatı kişileri arasında başlangıçtan itibaren bir bilgi farkı oluşur. Tutuklanma, yargılama ve çarmıh sahnelerinde tanınmama daha sert bir görünüm kazanır. İsa’nın kimliğine ilişkin ifadeler siyasi, dinî ve hukuki anlamlandırmalar içinde yanlış adlandırma, indirgeme ve reddedişe dönüşür. Bu süreçte yaşanan olaylar okuyucunun bildiği kimlik ile sahnedeki kişilerin yorumları arasındaki ironik farkı belirginleştirir.

Diriliş sonrası anlatılar bu gecikmeyi farklı bir düzeyde sürdürür. Mecdelli Meryem dirilen İsa’yı gördüğü hâlde onu bahçıvan sanar; Celile Gölü kıyısındaki öğrenciler de onunla konuşmalarına rağmen başlangıçta kimliğini kavrayamaz. Bu sahneler, görme, konuşma ve fiziksel yakınlığın tanımayı kendiliğinden sağlamadığını gösterir. Tanıma Meryem’de adla hitap, göl kıyısında mucizevi işaret ve Thomas sahnesinde bedensel izler aracılığıyla gerçekleşir. Thomas’ın “Rabbim ve Tanrım” sözü, prologdaki “Söz Tanrı’ydı” bilgisinin bir anlatı kişisi tarafından açık ve doğrudan theos kelimesiyle dile getirildiği noktayı oluşturur. Böylece prologdan itibaren sürdürülen bilgi farkı Thomas sahnesinde en açık kristolojik karşılığını bulur.

Bakkhalar ile yapılan karşılaştırma da tanrısal kimlik bilgisinin seyirci veya okuyucu ile anlatı kişileri arasında farklı biçimde dağıtılması bakımından anlamlı bir paralellik göstermektedir. Dionysos’un kimliği eserin başında seyirciye açıklanır, Pentheus ise onun tanrısal kimliğini kabul etmez. Oyunun ilerleyen bölümündeki geç fark edişi de açık bir kabul veya itirafa dönüşmez ve trajik sonu engellemez. Agave’nin oğlunu son aşamada tanıması ise trajik yıkımın açığa çıktığı bir anagnorisis meydana getirir. Yuhanna’da ise diriliş sonrası tanıma Meryem’in tanıklığı ve Thomas’ın açık theos itirafıyla iman yönünde ilerler. İki anlatıda geciken tanınma karşılaştırılabilir bir anlatı gerilimi üretse de ulaştığı sonuçlar farklılaşır.

Çalışma, Yuhanna İncili’nde tanımanın bütünüyle anlatının sonuna ertelenmediğini, asıl gecikmenin prologda okuyucuya açıklanan tanrısal kimliğin bir anlatı kişisi tarafından theos düzeyinde açık bir itirafa dönüştürülmesinde ortaya çıktığını göstermektedir. “Gecikmeli kavranış” yalnızca theos kelimesinin Thomas’a kadar kullanılmamasına ilişkin sözlüksel bir gözlem değildir. Bu gecikme, okuyucunun başlangıçtan itibaren sahip olduğu bilgi ile anlatı kişilerinin kavrayışı arasındaki farkın tanıma, yanlış tanıma ve yeniden tanıma sahneleri boyunca sürdürülmesiyle ilişkili bir anlatısal düzenlemedir. Kişisel hitap, mucizevi işaret ve bedensel iz gibi unsurlar, karşılaşılan kişinin kimliğinin fark edilmesinin ötesinde İsa’nın kimliğinin kristolojik anlamının kavranmasına hizmet eder. Antik tragedya ile karşılaştırma, bu anlatı düzeninin daha geniş bir edebî bağlamda değerlendirilebileceğini gösterirken Yuhanna’da geciken tanıma, Bakkhalar’daki trajik yıkımdan ayrılarak tanıklık, iman ve kristolojik itiraf yönünde sonuçlanır.

 

Anahtar Kelimeler: Dinler Tarihi, Yuhanna İncili, Tanınma Motifi, Tanrısal Kimlik, Anagnorisis, Bakkhalar, Theos.

ملخص منظم:

يُشكل ظهور كائن إلهي في صورة بشرية، وفشل الآخرين في التعرف على هويته الحقيقية عند اللقاء الأولي، موضوعًا متكررًا في الروايات الدينية والأدبية. وفي إنجيل يوحنا، تكتسب هذه المسألة أهمية خاصة بسبب المعرفة المسبقة التي يزود بها القارئ في «التمهيد». في حين أن «المقدمة» تحدد صراحةً أن «الكلمة» هي الله (theos/θεός)، وتذكر أن «الكلمة» صار جسدًا، وتربط «الكلمة» بيسوع، فإن شخصيات السرد لا تفهم هوية يسوع بنفس الدرجة من الوضوح. لكن هذا لا يعني أن يسوع يظل غير معترف به تمامًا طوال السرد اليوحناوي. فهو يُعرف بدرجات متفاوتة من خلال ألقاب مثل «المسيح»، و«النبي»، و«ملك إسرائيل»، و«الرب»، و«ابن الله». لذلك، فإن المشكلة المركزية تتعلق بالسبب الذي يجعل الهوية الإلهية التي كُشفت للقارئ في «التمهيد» من خلال مصطلح theos لا تصبح اعترافًا صريحًا وإيجابيًا من قبل إحدى شخصيات السرد حتى يعلن توما: «ربي وإلهي». وقد تناولت الدراسات اليوحناوية مسألة الاعتراف وعدم الاعتراف من منظورات متنوعة، بما في ذلك سوء الفهم، والسخرية الدرامية، وفجوة المعرفة بين القارئ والشخصيات، وanagnorisis. كما حظيت الأهمية المسيحية الحاسمة للاعتراف الذي أدلى به توماس باهتمام كبير. ومع ذلك، نادرًا ما تم الجمع بين هذين الاتجاهين البحثيّين حول السؤال المتعلق بأسباب تأخر الاعتراف الصريح بـ theos طوال السرد، وكيف يمكن مقارنة هذا التأخير بهياكل الاعتراف في المأساة القديمة.

تبحث هذه الدراسة في كيفية استمرار الفجوة المعرفية بين الهوية الإلهية التي كُشفت للقارئ في «التمهيد» وفهم الشخصيات لتلك الهوية طوال إنجيل يوحنا، وما هي الوظيفة السردية التي يخدمها تأخير الاعتراف الصريح بـ ثيوس حتى وصول توماس. ويُطلق المقال على هذه العملية اسم «التعرف المتأخر». ولا يعني هذا المصطلح أن يسوع يظل غير معروف تمامًا طوال السرد. بل يشير إلى التأخير بين المعرفة المقدمة في المقدمة من خلال مصطلح theos وتعبيره الصريح بنفس القدر في اعتراف إحدى شخصيات السرد، على الرغم من أشكال الاعتراف المتنوعة، والتي تكون جوهرية أحيانًا، التي تحدث في أجزاء سابقة من السرد. وتسعى الدراسة أيضًا إلى تحديد كيفية إعداد هذا التأخير من خلال مشاهد الاعتراف، وسوء الاعتراف، والاعتراف المتجدد، وفي أي جوانب يتقارب الترتيب السردي الناتج مع الهياكل المماثلة في التراجيديا القديمة أو يختلف عنها.

تتبنى الدراسة نهجًا يركز على النص وينطوي على نقد سردي. يتم فحص إنجيل يوحنا مع إيلاء اهتمام خاص لتوزيع المعرفة بين القارئ وشخصيات السرد، والأسماء التي تطلقها الشخصيات الفردية على يسوع، وسوء الفهم والسخرية، والعلاقة بين الرؤية والفهم، والعلامات التي تؤدي إلى التعرف. تُعتبر المشاهد التي تسبق الصلب، وروايات الاعتقال والمحاكمة، واللقاءات التي تلت القيامة، أجزاءً من تطور سردي متواصل. ويُستخدم مفهوم أرسطو anagnorisis كأداة تحليلية لدراسة الانتقال من الجهل إلى المعرفة، والوظيفة السردية للحظات التعرف ضمن الحبكة. يركز البعد المقارن بشكل خاص على مسرحية «البخاخات» (Bacchae) ليوريبيديس، مع الأخذ في الاعتبار الكشف المسبق عن الهوية الإلهية للقارئ أو الجمهور، وفشل إحدى الشخصيات في التعرف على تلك الهوية أو تأخر فهمها لها، والنتائج المختلفة التي يؤدي إليها التعرف في نهاية المطاف. لا يُفترض وجود علاقة مصدرية مباشرة أو تبعية أدبية قاطعة بين إنجيل يوحنا والمأساة القديمة؛ فالمقارنة تقتصر على الديناميات السردية القابلة للمقارنة.

يُظهر التحليل أن «الإدراك» في إنجيل يوحنا لا يتطور كعملية خطية تبلغ ذروتها في لحظة اكتشاف واحدة. قبل الصلب، يُعرف يسوع من خلال مجموعة من الألقاب المسيحية، ومع ذلك فإن الهوية التي كُشفت للقارئ في «التمهيد» من خلال مصطلح theos لم تُعبَّر عنها بأي صراحة مماثلة من قبل أي شخصية سردية. ومن ثم، فمنذ البداية، تظل هناك فجوة معرفية بين القارئ والشخصيات. خلال الاعتقال والمحاكمة والصلب، يتخذ عدم التعرف شكلاً أكثر حدة. تتشابك التصريحات المتعلقة بهوية يسوع في أطر سياسية ودينية وقانونية، وتتحول إلى أشكال من التسمية الخاطئة والتقليل والرفض. وبالتالي، فإن أحداث سرد آلام المسيح تزيد من التباين الساخر بين الهوية المعروفة للقارئ والتفسيرات التي تقدمها الشخصيات داخل المشاهد.

وتحافظ روايات ما بعد القيامة على هذا التأخير بطريقة مختلفة. ترى مريم المجدلية يسوع القائم من بين الأموات لكنها تظنه البستاني، في حين أن التلاميذ عند بحر الجليل يفشلون في البداية في فهم هوية الشخص الذي أمامهم حتى بعد التحدث معه. تشير هذه الحلقات إلى أن البصر والمحادثة والقرب الجسدي لا تؤدي تلقائيًا إلى التعرف في إنجيل يوحنا. بل يحدث التعرف من خلال علامات وسيطة معينة: المخاطبة الشخصية في حالة مريم، وعلامة معجزة عند بحر الجليل، وعلامات جسدية في حلقة توما. يُشكل إعلان توما: «ربي وإلهي»، النقطة التي يُعبر فيها أحد شخصيات السرد صراحةً ومباشرةً عن إعلان «التمهيد» القائل بأن «الكلمة كانت الله» من خلال مصطلح theos. وبذلك، تصل فجوة المعرفة التي استمرت منذ «التمهيد» إلى أوضح حل مسيحي لها في مشهد توما.

تكشف المقارنة مع مسرحية «البخاخات» عن تشابه مهم في توزيع المعرفة المتعلقة بالهوية الإلهية بين الجمهور أو القارئ وشخصيات السرد. تُكشف هوية ديونيسوس للجمهور في بداية المسرحية، في حين يرفض بنثيوس الاعتراف بألوهيته. وحتى التغيير في إدراكه الذي يمر به لاحقًا في المسرحية لا يتطور إلى قبول أو اعتراف صريح، ولا يمنع نهايته المأساوية. على النقيض من ذلك، يشكل اعتراف أغافي في النهاية بابنها ما يُعرف بـanagnorisis، الذي يتجلى من خلاله المدى الكامل للمأساة. أما في إنجيل يوحنا، فإن الاعتراف بعد القيامة يتجه بدلاً من ذلك نحو الإيمان من خلال شهادة مريم واعتراف توماس الصريح بـtheos. وهكذا تولد الروايتان توتراً مشابهاً من خلال تأخر الاعتراف، بينما توجهان هذا التوتر نحو نتائج مختلفة بشكل ملحوظ.

تُبيّن الدراسة أن الاعتراف في إنجيل يوحنا لا يُؤجل بالكامل حتى نهاية السرد. بل يكمن التأخير الرئيسي في الانتقال من الهوية الإلهية التي كُشفت للقارئ في المقدمة إلى التعبير الصريح عنها من قِبل شخصية سردية باستخدام مصطلح «ثيوس». لذا، فإن الاعتراف المتأخر هو أكثر من مجرد ملاحظة لغوية مفادها أن مصطلح «ثيوس» لا يستخدمه أي شخصية سردية في اعتراف صريح بيسوع على أنه الله حتى توما. إنه يصف ترتيبًا سرديًّا يتم فيه الحفاظ على الفرق بين المعرفة المسبقة للقارئ وفهم الشخصيات من خلال مشاهد متتالية من الاعتراف، وسوء الاعتراف، والاعتراف المتجدد. ولا تقتصر وظيفة المخاطبة الشخصية، والآيات المعجزة، والعلامات الجسدية على إثبات هوية الشخص الذي تمت مواجهته فحسب، بل تؤدي أيضًا إلى توجيه الشخصيات نحو فهم أكمل للأهمية المسيحية لهوية يسوع. تضع المقارنة مع التراجيديا القديمة هذا الترتيب السردي في سياق أدبي أوسع، بينما توضح في الوقت نفسه الاتجاه المتميز الذي اتخذه السرد اليوحناوي. ففي حين أن التأخر في التعرف في مسرحية Bacchae يبلغ ذروته في الدمار المأساوي، فإنه في إنجيل يوحنا يتجه في النهاية نحو الشهادة والإيمان والاعتراف المسيحي الصريح.

تاريخ الأديان، إنجيل يوحنا، موضوع التعرف، الهوية الإلهية، Anagnorisis، Bacchae، Theos.

Résumé structuré :

L'apparition d'un être divin sous une forme humaine et l'incapacité des autres à reconnaître la véritable identité de cet être lors de la première rencontre constituent un thème récurrent dans les récits religieux et littéraires. Dans l'Évangile selon Jean, cette question revêt une importance particulière en raison des informations préalables fournies au lecteur dans le prologue. Alors que le prologue identifie explicitement le Logos comme étant Dieu (theos/θεός), affirme que le Logos s’est fait chair et associe le Logos à Jésus, les personnages du récit ne comprennent pas l’identité de Jésus avec le même degré de clarté. Cela ne signifie toutefois pas que Jésus reste totalement méconnu tout au long du récit johannique. Il est reconnu à des degrés divers à travers des titres tels que Messie, prophète, roi d’Israël, Seigneur et Fils de Dieu. La question centrale porte donc sur la raison pour laquelle l’identité divine révélée au lecteur dans le prologue par le terme theos ne se traduit pas par une confession explicite et affirmative de la part d’un personnage du récit avant que Thomas ne déclare : « Mon Seigneur et mon Dieu ». Les études johanniques ont abordé la reconnaissance et la non-reconnaissance sous divers angles, notamment l’incompréhension, l’ironie dramatique, le fossé de connaissance entre le lecteur et les personnages, et l’anagnorisis. La portée christologique décisive de la confession de Thomas a également fait l’objet d’une attention considérable. Pourtant, ces deux axes de recherche n’ont que rarement été mis en relation autour de la question de savoir pourquoi la confession explicite de theos est retardée tout au long du récit et comment ce retard peut être comparé aux structures de reconnaissance dans la tragédie antique.

La présente étude examine comment le fossé cognitif entre l’identité divine révélée au lecteur dans le prologue et la compréhension de cette identité par les personnages est maintenu tout au long de l’Évangile de Jean, et quelle fonction narrative remplit le fait de retarder la confession explicite de theos jusqu’à Thomas. L’article qualifie ce processus de « reconnaissance différée ». Ce terme n’implique pas que Jésus reste totalement méconnu tout au long du récit. Il fait plutôt référence au délai entre la connaissance fournie dans le prologue par le terme theos et son articulation tout aussi explicite dans la confession d’un personnage du récit, malgré les formes diverses et parfois substantielles de reconnaissance qui surviennent plus tôt dans le récit. L’étude cherche en outre à déterminer comment ce délai est préparé à travers des scènes de reconnaissance, de méconnaissance et de reconnaissance renouvelée, et en quoi l’agencement narratif qui en résulte converge avec ou diffère des structures comparables de la tragédie antique.

Cette étude adopte une approche centrée sur le texte et critique du point de vue narratif. L’Évangile selon Jean est examiné en accordant une attention particulière à la répartition de la connaissance entre le lecteur et les personnages du récit, aux désignations attribuées à Jésus par chaque personnage, aux malentendus et à l’ironie, à la relation entre le fait de voir et celui de comprendre, ainsi qu’aux signes qui conduisent à la reconnaissance. Les scènes antérieures à la crucifixion, les récits de l’arrestation et du procès, ainsi que les rencontres postérieures à la résurrection sont considérés comme faisant partie d’un développement narratif continu. Le concept d’anagnorisis d’Aristote est utilisé comme outil analytique pour examiner la transition de l’ignorance à la connaissance et la fonction narrative des moments de reconnaissance au sein de l’intrigue. La dimension comparative se concentre en particulier sur les Bacchantes d’Euripide, en prenant en compte la révélation anticipée de l’identité divine au lecteur ou au public, l’incapacité d’un personnage à reconnaître cette identité ou sa compréhension tardive de celle-ci, ainsi que les différentes issues auxquelles la reconnaissance conduit finalement. Aucune relation directe de source ni aucune dépendance littéraire définitive entre l’Évangile selon Jean et la tragédie antique n’est postulée ; la comparaison se limite à des dynamiques narratives comparables.

L’analyse montre que la reconnaissance dans Jean ne se développe pas comme un processus linéaire aboutissant à un moment unique de découverte. Avant la crucifixion, Jésus est reconnu à travers toute une série de titres christologiques, mais l’identité révélée au lecteur dans le prologue par le terme theos n’est exprimée avec une expliciteté équivalente par aucun personnage du récit. Dès le début, par conséquent, un fossé de connaissance est maintenu entre le lecteur et les personnages. Au cours de l’arrestation, du procès et de la crucifixion, la non-reconnaissance prend une forme plus marquée. Les déclarations concernant l’identité de Jésus s’enchevêtrent dans des cadres politiques, religieux et juridiques et se transforment en formes de désignation erronée, de réduction et de rejet. Les événements du récit de la Passion accentuent par conséquent la disparité ironique entre l’identité connue du lecteur et les interprétations proposées par les personnages au sein des scènes.

Les récits postérieurs à la résurrection entretiennent ce décalage d’une manière différente. Marie-Madeleine voit Jésus ressuscité mais le prend pour le jardinier, tandis que les disciples au bord de la mer de Galilée ne parviennent pas, dans un premier temps, à comprendre l’identité de la personne qui se tient devant eux, même après lui avoir parlé. Ces épisodes indiquent que la vue, la conversation et la proximité physique ne conduisent pas automatiquement à la reconnaissance chez Jean. La reconnaissance s’opère plutôt par le biais de signes médiateurs particuliers : une interpellation personnelle dans le cas de Marie, un signe miraculeux au bord de la mer de Galilée, et des marques corporelles dans l’épisode de Thomas. La déclaration de Thomas, « Mon Seigneur et mon Dieu », marque le moment où l’affirmation du Prologue selon laquelle « la Parole était Dieu » est exprimée explicitement et directement par un personnage du récit à travers le terme theos. Le vide de connaissance qui subsistait depuis le Prologue trouve ainsi sa résolution christologique la plus claire dans la scène de Thomas.

La comparaison avec les Bacchantes révèle un parallèle significatif dans la répartition des connaissances concernant l’identité divine entre le public ou le lecteur et les personnages de la narration. L’identité de Dionysos est révélée au public dès le début de la pièce, tandis que Penthée refuse de reconnaître sa divinité. Même le changement de perception qu’il éprouve plus tard dans la pièce ne débouche pas sur une acceptation ou une confession explicite et n’empêche pas sa fin tragique. La reconnaissance finale de son fils par Agavé, en revanche, constitue une anagnorisis à travers laquelle toute l’ampleur de la tragédie devient évidente. Dans Jean, la reconnaissance post-résurrectionnelle s’oriente plutôt vers la foi grâce au témoignage de Marie et à la confession explicite de theos par Thomas. Les deux récits génèrent ainsi une tension comparable due à une reconnaissance différée, tout en orientant cette tension vers des dénouements nettement différents.

Cette étude démontre que, dans l’Évangile selon Jean, la reconnaissance n’est pas entièrement reportée à la fin du récit. Le principal retard réside plutôt dans le passage de l’identité divine révélée au lecteur dans le Prologue à son articulation explicite par un personnage du récit à travers le terme theos. La reconnaissance différée est donc plus qu’une simple observation lexicale selon laquelle le terme theos n’est pas utilisé par un personnage du récit dans une confession explicite de Jésus en tant que Dieu avant Thomas. Elle décrit une structure narrative dans laquelle la différence entre la connaissance préalable du lecteur et la compréhension des personnages est entretenue par des scènes successives de reconnaissance, de méconnaissance et de reconnaissance renouvelée. L’interpellation personnelle, les signes miraculeux et les marques corporelles ne servent pas seulement à établir l’identité de la personne rencontrée, mais aussi à conduire les personnages vers une compréhension plus complète de la signification christologique de l’identité de Jésus. La comparaison avec la tragédie antique situe cette structure narrative dans un contexte littéraire plus large tout en clarifiant l’orientation distincte prise par le récit johannique. Alors que la reconnaissance tardive dans les Bacchantes culmine dans une destruction tragique, chez Jean, elle aboutit finalement au témoignage, à la foi et à une confession christologique explicite.

 

Mots-clés : Histoire des religions, Évangile selon Jean, motif de la reconnaissance, identité divine, anagnorisis, Bacchantes, Theos.

Resumen estructurado:

La aparición de un ser divino con forma humana y el hecho de que los demás no reconozcan la verdadera identidad de ese ser en el primer encuentro constituyen un tema recurrente en las narraciones religiosas y literarias. En el Evangelio de Juan, esta cuestión adquiere una importancia especial debido a la información previa que se proporciona al lector en el Prólogo. Aunque el Prólogo identifica explícitamente al Logos como Dios (theos/θεός), afirma que el Logos se hizo carne y asocia al Logos con Jesús, los personajes de la narración no comprenden la identidad de Jesús con el mismo grado de claridad. Esto no significa, sin embargo, que Jesús pase totalmente desapercibido a lo largo de toda la narración joánica. Se le reconoce en diversos grados a través de títulos como Mesías, profeta, Rey de Israel, Señor e Hijo de Dios. El problema central, por lo tanto, radica en por qué la identidad divina revelada al lector en el Prólogo mediante el término theos no se convierte en una confesión explícita y afirmativa por parte de un personaje de la narración hasta que Tomás declara: «Señor mío y Dios mío». Los estudiosos del evangelio de Juan han abordado el reconocimiento y el no reconocimiento desde diversas perspectivas, entre ellas el malentendido, la ironía dramática, la brecha de conocimiento entre el lector y los personajes, y la anagnorisis. El significado cristológico culminante de la confesión de Tomás también ha recibido una atención considerable. Sin embargo, estas dos líneas de investigación rara vez se han aunado en torno a la cuestión de por qué la confesión explícita de theos se retrasa a lo largo de la narración y cómo este retraso puede compararse con las estructuras de reconocimiento en la tragedia antigua.

Este estudio examina cómo se mantiene a lo largo del Evangelio de Juan la brecha de conocimiento entre la identidad divina revelada al lector en el Prólogo y la comprensión que tienen los personajes de dicha identidad, y qué función narrativa cumple el hecho de retrasar la confesión explícita de theos hasta Tomás. El artículo denomina a este proceso «reconocimiento retrasado». El término no implica que Jesús permanezca totalmente sin ser reconocido a lo largo de la narración. Más bien, se refiere al retraso entre el conocimiento aportado en el Prólogo a través del término theos y su articulación igualmente explícita en la confesión de un personaje narrativo, a pesar de las diversas y, en ocasiones, sustanciales formas de reconocimiento que se producen anteriormente en la narración. El estudio pretende además determinar cómo se prepara este retraso a través de escenas de reconocimiento, reconocimiento erróneo y reconocimiento renovado, y en qué aspectos la disposición narrativa resultante converge con —o difiere de— estructuras comparables en la tragedia antigua.

El estudio adopta un enfoque centrado en el texto y de crítica narrativa. Se examina el Evangelio de Juan prestando especial atención a la distribución del conocimiento entre el lector y los personajes narrativos, las denominaciones que cada personaje aplica a Jesús, los malentendidos y la ironía, la relación entre ver y comprender, y los signos que dan lugar al reconocimiento. Las escenas previas a la crucifixión, las narraciones de la detención y el juicio, y los encuentros posteriores a la resurrección se consideran partes de un desarrollo narrativo continuo. El concepto aristotélico de anagnorisis se emplea como herramienta analítica para examinar la transición de la ignorancia al conocimiento y la función narrativa de los momentos de reconocimiento dentro de la trama. La dimensión comparativa se centra especialmente en Las bacantes de Eurípides, analizando la revelación anticipada de la identidad divina al lector o al público, la incapacidad de un personaje para reconocer dicha identidad o su comprensión tardía de la misma, y los diferentes desenlaces a los que conduce finalmente el reconocimiento. No se postula ninguna relación directa como fuente ni dependencia literaria definitiva entre el Evangelio de Juan y la tragedia antigua; la comparación se limita a dinámicas narrativas comparables.

El análisis muestra que el reconocimiento en el Evangelio de Juan no se desarrolla como un proceso lineal que culmina en un único momento de descubrimiento. Antes de la crucifixión, Jesús es reconocido a través de una serie de títulos cristológicos; sin embargo, la identidad revelada al lector en el Prólogo mediante el término theos no es articulada con la misma claridad por ningún personaje de la narración. Desde el principio, por lo tanto, se mantiene una brecha de conocimiento entre el lector y los personajes. Durante la detención, el juicio y la crucifixión, el no reconocimiento adquiere una forma más marcada. Las afirmaciones relativas a la identidad de Jesús se entrelazan con marcos políticos, religiosos y jurídicos, y se transforman en formas de designación errónea, reducción y rechazo. En consecuencia, los acontecimientos de la narración de la Pasión acentúan la disparidad irónica entre la identidad conocida por el lector y las interpretaciones ofrecidas por los personajes en las escenas.

Las narraciones posteriores a la resurrección mantienen este desfase de otra manera. María Magdalena ve a Jesús resucitado, pero lo confunde con el jardinero, mientras que los discípulos junto al mar de Galilea, en un primer momento, no logran comprender la identidad de la persona que tienen ante sí, incluso después de haber hablado con él. Estos episodios indican que la vista, la conversación y la proximidad física no producen automáticamente el reconocimiento en Juan. El reconocimiento se produce, en cambio, a través de signos mediadores concretos: el tratamiento personal en el caso de María, un signo milagroso junto al mar de Galilea y las marcas corporales en el episodio de Tomás. La declaración de Tomás, «Señor mío y Dios mío», marca el momento en el que la afirmación del Prólogo de que «el Verbo era Dios» es expresada de forma explícita y directa por un personaje narrativo mediante el término theos. La laguna de conocimiento que se ha mantenido desde el Prólogo alcanza así su resolución cristológica más clara en la escena de Tomás.

La comparación con las Bacantes revela un paralelismo significativo en la distribución del conocimiento sobre la identidad divina entre el público o el lector y los personajes narrativos. La identidad de Dioniso se revela al público al comienzo de la obra, mientras que Penteo se niega a reconocer su divinidad. Ni siquiera el cambio de percepción que experimenta más adelante en la obra se traduce en una aceptación o confesión explícita, ni evita su trágico final. El reconocimiento final de Ágave de su hijo, por el contrario, constituye una anagnorisis a través de la cual se hace evidente todo el alcance de la tragedia. En Juan, el reconocimiento tras la resurrección se orienta, en cambio, hacia la fe a través del testimonio de María y la confesión explícita de theos por parte de Tomás. Las dos narrativas generan así una tensión comparable a través del reconocimiento retrasado, al tiempo que dirigen esa tensión hacia desenlaces marcadamente diferentes.

El estudio demuestra que el reconocimiento en el Evangelio de Juan no se pospone por completo hasta el final de la narración. El principal retraso radica, en cambio, en el paso de la identidad divina revelada al lector en el Prólogo a su articulación explícita por parte de un personaje narrativo mediante el término theos. El reconocimiento diferido, por lo tanto, es más que una observación léxica de que el término theos no es utilizado por ningún personaje narrativo en una confesión explícita de que Jesús es Dios hasta que aparece Tomás. Describe una estructura narrativa en la que la diferencia entre el conocimiento previo del lector y la comprensión de los personajes se mantiene a través de escenas sucesivas de reconocimiento, error de reconocimiento y reconocimiento renovado. El tratamiento personal, los signos milagrosos y las marcas corporales no solo sirven para establecer la identidad de la persona con la que se encuentran, sino para conducir a los personajes hacia una comprensión más completa del significado cristológico de la identidad de Jesús. La comparación con la tragedia antigua sitúa esta estructura narrativa en un contexto literario más amplio, al tiempo que aclara la dirección distintiva que toma la narración joánica. Mientras que el reconocimiento tardío en las Bacantes culmina en una destrucción trágica, en Juan conduce en última instancia al testimonio, la fe y la confesión cristológica explícita.

 

Palabras clave: Historia de las religiones, Evangelio de Juan, motivo del reconocimiento, identidad divina, anagnorisis, Bacantes, Theos.

结构化摘要:

神性存在以人类形态显现,以及他人初次相遇时未能认出其真实身份,是宗教和文学叙事中一个反复出现的主题。在《约翰福音》中,由于序言中向读者提供的先验知识,这一问题具有特殊的意义。尽管《序言》明确将theos/θεός认定为上帝,声明成了肉身,并将与耶稣联系起来,但叙事中的角色却未能以同等清晰的程度理解耶稣的身份。然而,这并不意味着在整个《约翰福音》的叙事中,耶稣始终未被完全认出。人们通过赛亚先知以色列王上帝之子等称谓,在不同程度上认出了他。因此,核心问题在于:为何序言中通过theos词向读者揭示的神性身份,直到多马宣告我的主,我的神时,才成为叙事角色中明确而肯定的认信。约翰福音研究从多种视角探讨了认出认出问题,包括误解、戏剧性反讽、读者与角色之间的认知差距,以及anagnorisis戏剧性认出)。多马这句告白所具有的基督论高潮意义同样受到了广泛关注。然而,这两条研究线索极少围绕以下问题结合起来探讨:为何在整个叙事中,明确的theos告白被推迟,以及这种延迟如何与古代悲剧中的认出结构相比较。

本研究探讨了《约翰福音》全书如何维持序言中向读者揭示的神性身份与人物对该身份的理解之间的认知差距,以及将明确的theos认推迟至多马之口所发挥的叙事功能。本文将这一过程称为迟认出该术语并不意味着耶稣在整个叙事中始终未被认出。相反,它指的是:尽管叙事早期已出现多种形式(有时相当显著)的认出,但从序言中通过theos词提供的信息,到叙事角色在认信中对该身份的同样明确表述之间,存在着时间上的延迟。本研究进一步旨在阐明,这种延迟是如何通过认出、误认及重新认出的场景所铺垫的,以及由此形成的叙事安排在哪些方面与古代悲剧中的类似结构相通或相异。

本研究采用以文本为中心、注重叙事批判的方法。在考察《约翰福音》时,特别关注读者与叙事人物之间知识的分配、各人物对耶稣的称谓、误解与反讽、理解间的关系,以及引发认出的征兆。钉十字架前的场景、被捕与受审的叙事,以及复活后的相遇,均被视为连续叙事发展的一部分。本文运用亚里士多德的anagnorisis认出)概念作为分析工具,考察从无知到认知的转变,以及认出时刻在情节中的叙事功能。比较研究部分特别关注欧里庇得斯的《酒神女信徒》,探讨向读者或观众提前揭示神性身份、角色未能识别该身份或对身份的理解延迟,以及识别最终导致的不同结果。本文并未假设《约翰福音》与古代悲剧之间存在直接的来源关系或确凿的文学依赖性;比较仅限于可比的叙事动态。

分析表明,《约翰福音》中的认出并非作为线性过程发展,最终以单一的发现时刻达到顶点。在被钉十字架之前,耶稣通过一系列基督论头衔被认出,然而在序言中通过术语theos读者揭示的身份,却未被任何叙事角色以同等明确的方式阐述。因此,从一开始,读者与角色之间就存在着一种知识鸿沟。在被捕、受审和被钉十字架的过程中,这种未被认出的状态表现得更为尖锐。关于耶稣身份的陈述纠缠于政治、宗教和法律框架之中,并转化为误称、贬低和拒绝的形式。因此,受难叙事中的事件加剧了读者所知的身份与场景中人物所作解释之间的讽刺性落差。

复活后的叙事以另一种方式延续了这种认知延迟。抹大拉的马利亚看见了复活的耶稣,却误将其认作园丁;而在加利利海畔,门徒们即使与耶稣交谈过后,起初仍未能认出眼前之人的身份。这些情节表明,在《约翰福音》中,视觉接触、对话和身体上的接近并不必然带来认出。认出反而通过特定的中介性征兆发生:对马利亚而言是个人称呼,在加利利海畔是神迹,而在多马的情节中则是身体上的印记。多马那句我的主,我的神的宣告,标志着《引言》中道就是神这一宣告,首次通过叙事角色使用theos词被明确、直接地表达出来。自《引言》以来一直存在的认知鸿沟,因此在多马的场景中达到了最清晰的基督论解决。

与《酒神女信徒》的比较揭示出,在观众或读者与叙事角色之间关于神性身份的知识分配上存在显著的平行关系。狄俄尼索斯的身份在戏剧开头就向观众揭示,而彭透斯却拒绝承认他的神性。即使他在戏剧后半段经历了认知的转变,也并未发展为明确的接受或承认,也未能避免他悲剧性的结局。相比之下,阿伽韦最终认出自己的儿子,构成了anagnorisis认出),通过这一过程,悲剧的全部程度变得显而易见。在《约翰福音》中,复活后的认出则通过玛利亚的见证和多马对theos的明确承认,转向了信仰。因此,这两个叙事通过延迟认出产生了可比性的张力,同时将这种张力导向了截然不同的结果。

本研究表明,《约翰福音》中的认出并非完全推迟到叙事结尾才发生。主要的延迟其实在于:从序言中向读者揭示的神性身份,到叙事角色通过theos词对其进行明确表述,这一过程的转变。因此,认出的延迟不仅仅是一个词汇层面的观察——即直到多马出现之前,叙事角色从未在明确承认耶稣是神的表述中使用theos词。它描述了一种叙事安排:通过接连不断的认出误认重新认出场景,维持着读者先验知识与人物理解之间的差异。直接呼唤、神迹奇事和身体标记不仅用于确立所遇之人的身份,更引导人物更全面地理解耶稣身份在基督论上的意义。与古代悲剧的比较将这种叙事安排置于更广阔的文学语境之中,同时也阐明了约翰福音叙事所采取的独特方向。在《酒神女信徒》中,延迟的认出最终导致了悲剧性的毁灭,而在《约翰福音》中,它最终则导向了见证、信仰以及明确的基督论告白。

 

关键词:宗教史,《约翰福音》,认出母题,神性身份,Anagnorisis,《酒神女信徒》,Theos。

Структурированное резюме:

Появление божественного существа в человеческом облике и неспособность окружающих распознать его истинную сущность при первой встрече являются повторяющейся темой в религиозных и литературных повествованиях. В Евангелии от Иоанна этот вопрос приобретает особое значение благодаря предварительной информации, предоставленной читателю в Прологе. Хотя в Прологе Логос явно идентифицируется как Бог (theos/θεός), утверждается, что Логос воплотился, и Логос ассоциируется с Иисусом, персонажи повествования не понимают сущность Иисуса с такой же ясностью. Это, однако, не означает, что Иисус остается совершенно неузнанным на протяжении всего иоанновского повествования. Его признают в той или иной степени через такие титулы, как Мессия, пророк, Царь Израиля, Господь и Сын Божий. Таким образом, центральная проблема заключается в том, почему божественная сущность, раскрытая читателю в Прологе через термин theos, не становится явным и утвердительным исповеданием со стороны персонажа повествования до тех пор, пока Фома не провозгласит: «Господи мой и Боже мой». Исследователи Евангелия от Иоанна рассматривали вопросы признания и непризнания с различных точек зрения, включая недопонимание, драматическую иронию, разрыв в знаниях между читателем и персонажами, а также анагноризис. Кульминационное христологическое значение исповедания Фомы также удостоилось значительного внимания. Однако эти две линии исследования лишь изредка объединялись вокруг вопроса о том, почему явное исповедание theos откладывается на протяжении всего повествования и как эту задержку можно сопоставить со структурами узнавания в античной трагедии.

В данном исследовании рассматривается, как разрыв в знании между божественной идентичностью, раскрываемой читателю в Прологе, и пониманием этой идентичности персонажами сохраняется на протяжении всего Евангелия от Иоанна, и какую повествовательную функцию выполняет отсрочка явного признания theos до момента появления Фомы. В статье этот процесс обозначается как «отсроченное узнавание». Этот термин не подразумевает, что Иисус остается полностью неузнанным на протяжении всего повествования. Скорее, он относится к задержке между знанием, предоставленным в Прологе через термин theos, и его столь же явным выражением в исповедании одного из персонажей повествования, несмотря на различные и порой существенные формы распознавания, которые происходят ранее в повествовании. Исследование также стремится определить, как эта задержка подготавливается через сцены распознавания, ошибочного распознавания и повторного распознавания, и в каких аспектах получившаяся в результате повествовательная композиция сходится с сопоставимыми структурами в античной трагедии или отличается от них.

В исследовании используется текстоцентрированный и нарративно-критический подход. Евангелие от Иоанна анализируется с особым вниманием к распределению знания между читателем и персонажами повествования, к обозначениям, применяемым к Иисусу отдельными персонажами, к недопониманию и иронии, к взаимосвязи между видением и пониманием, а также к знакам, приводящим к узнаванию. Сцены, предшествующие распятию, повествования об аресте и суде, а также встречи после воскресения рассматриваются как части непрерывного развития повествования. Концепция анагноризиса Аристотеля используется в качестве аналитического инструмента для изучения перехода от незнания к знанию и повествовательной функции моментов узнавания в рамках сюжета. Сравнительный аспект уделяет особое внимание пьесе Еврипида «Вакханки», рассматривая заранее раскрываемое читателю или зрителям божественное происхождение, неспособность персонажа распознать это происхождение или отсроченное его понимание, а также различные исходы, к которым в конечном итоге приводит распознавание. Не предполагается наличия прямой источниковой связи или однозначной литературной зависимости между Евангелием от Иоанна и античной трагедией; сравнение ограничивается сопоставимой повествовательной динамикой.

Анализ показывает, что узнавание в Евангелии от Иоанна не развивается как линейный процесс, кульминацией которого является единственный момент открытия. До распятия Иисус узнается через ряд христологических титулов, однако личность, раскрытая читателю в Прологе посредством термина theos, не формулируется с такой же ясностью ни одним из персонажей повествования. Таким образом, с самого начала между читателем и персонажами сохраняется информационный разрыв. Во время ареста, суда и распятия непризнание принимает более острую форму. Высказывания, касающиеся личности Иисуса, запутываются в политических, религиозных и правовых рамках и превращаются в формы неверного обозначения, упрощения и отвержения. События повествования о страстях, следовательно, усиливают ироническое несоответствие между личностью, известной читателю, и интерпретациями, предлагаемыми персонажами в рамках конкретных сцен.

Повествования после воскресения поддерживают эту задержку иным образом. Мария Магдалина видит воскресшего Иисуса, но принимает Его за садовника, в то время как ученики у Галилейского моря поначалу не могут понять, кто стоит перед ними, даже после разговора с Ним. Эти эпизоды указывают на то, что в Евангелии от Иоанна зрение, разговор и физическая близость не приводят автоматически к опознанию. Опознание, напротив, происходит через особые посреднические знаки: личное обращение в случае с Марией, чудесный знак у Галилейского моря и телесные следы в эпизоде с Фомой. Заявление Фомы: «Господь мой и Бог мой», — это тот момент, когда утверждение Пролога о том, что «Слово было Богом», явно и непосредственно озвучивается одним из персонажей повествования с помощью термина theos. Таким образом, пробел в познании, сохранявшийся с момента Пролога, достигает своего наиболее ясного христологического разрешения в сцене с Фомой.

Сравнение с «Вакханками» выявляет значительную параллель в распределении знания о божественной сущности между зрителями или читателями и персонажами повествования. Личность Диониса раскрывается зрителям в начале пьесы, тогда как Пенфей отказывается признать его божественность. Даже изменение восприятия, которое он испытывает позднее в драме, не перерастает в явное признание или исповедание и не предотвращает его трагический конец. Напротив, окончательное признание Агавой своего сына представляет собой анагноризис, благодаря которому становится очевидной вся полнота трагедии. В Евангелии от Иоанна же признание после воскресения переходит в веру через свидетельство Марии и явное исповедание теос Фомой. Таким образом, оба повествования создают сопоставимое напряжение за счет отсроченного признания, направляя при этом это напряжение к заметно разным исходам.

Исследование демонстрирует, что признание в Евангелии от Иоанна не откладывается полностью до конца повествования. Основная задержка заключается, скорее, в переходе от божественной идентичности, раскрытой читателю в Прологе, к её явному формулированию одним из персонажей повествования с помощью термина «теос». Отсроченное признание, следовательно, представляет собой нечто большее, чем лексическое наблюдение о том, что термин «теос» не используется персонажами повествования в явном исповедании Иисуса как Бога до появления Фомы. Оно описывает повествовательную структуру, в которой различие между предварительными знаниями читателя и пониманием персонажей поддерживается через последовательные сцены узнавания, ошибочного узнавания и повторного узнавания. Личное обращение, чудесные знамения и телесные признаки служат не просто для установления личности встреченного человека, но и для того, чтобы привести персонажей к более полному пониманию христологического значения личности Иисуса. Сравнение с античной трагедией помещает эту повествовательную структуру в более широкий литературный контекст, одновременно проясняя особое направление, выбранное Иоанновым повествованием. В то время как отсроченное узнавание в «Вакханках» завершается трагической гибелью, у Иоанна оно в конечном итоге ведет к свидетельству, вере и явному христологическому исповеданию.

 

Ключевые слова: история религий, Евангелие от Иоанна, мотив узнавания, божественная идентичность, анагноризис, «Вакханки», «теос».

संरचित सारांश:

मानवीय रूप में एक दैवीय सत्ता का प्रकट होना और प्रारंभिक भेंट में अन्य लोगों द्वारा उस सत्ता की वास्तविक पहचान को पहचान पाना, धार्मिक और साहित्यिक कथाओं में एक बारंबार आने वाला विषय है। यूहन्ना के सुसमाचार में, प्रस्तावना में पाठक को दी गई पूर्व जानकारी के कारण यह विषय विशेष महत्व प्राप्त करता है।

जबकि प्रस्तावना स्पष्ट रूप से लोगोस को ईश्वर (theos/θεός) के रूप में पहचानती है, यह बताती है कि लोगोस देहधारी हुआ, और लोगोस को यीशु से जोड़ती है, कथा के पात्र यीशु की पहचान को उतनी स्पष्टता के साथ नहीं समझते। हालाँकि, इसका यह मतलब नहीं है कि यीशु जोहानिन कथा में पूरी तरह से अज्ञात रहते हैं। उन्हें मसीहा, नबी, इस्राएल का राजा, प्रभु और परमेश्वर का पुत्र जैसे उपाधियों के माध्यम से विभिन्न स्तरों पर पहचाना जाता है। इसलिए, केंद्रीय समस्या यह है कि प्रोलॉग में 'theos' शब्द के माध्यम से पाठक को प्रकट की गई दिव्य पहचान, थॉमस द्वारा "मेरे प्रभु और मेरे परमेश्वर" कहने तक एक कथात्मक पात्र द्वारा एक स्पष्ट और सकारात्मक स्वीकारोक्ति क्यों नहीं बनती है। योहानिक विद्वता ने मान्यता और अमान्यता को कई दृष्टिकोणों से देखा है, जिसमें गलतफहमी, नाटकीय विडंबना, पाठक और पात्रों के बीच ज्ञान का अंतर, और एनाग्नोरिसिस (पहचान की प्रक्रिया) शामिल हैं। थोमा की इस स्वीकारोक्ति का चरमोत्कर्ष-सम्बंधी मसीही महत्व भी काफी ध्यान आकर्षित कर चुका है। फिर भी, इन दोनों ही शोध-पथों को शायद ही कभी इस प्रश्न के संदर्भ में एक साथ लाया गया है कि पूरे वृत्तांत में स्पष्ट 'थेओस' स्वीकारोक्ति में देरी क्यों की गई है और इस देरी की तुलना प्राचीन त्रासदियों में पहचान की संरचनाओं से कैसे की जा सकती है।

यह अध्ययन इस बात की पड़ताल करता है कि प्रस्तावना में पाठक को प्रकट की गई दैवीय पहचान और पात्रों की उस पहचान की समझ के बीच ज्ञान की खाई, यूहन्ना के सुसमाचार में कैसे बनी रहती है, और थॉमस तक स्पष्ट 'थेओस' स्वीकारोक्ति को स्थगित करने से क्या कथात्मक कार्य पूरा होता है। यह लेख इस प्रक्रिया को "विलंबित मान्यता" (delayed recognition) के रूप में नामित करता है। इस शब्द का यह अर्थ नहीं है कि यीशु पूरे कथानक में पूरी तरह से अनजान ही रहते हैं। बल्कि, इसका तात्पर्य प्रोलॉग में 'theos' शब्द के माध्यम से प्रदान की गई जानकारी और कथा के एक पात्र के स्वीकारोक्ति में इसकी समान रूप से स्पष्ट अभिव्यक्ति के बीच की देरी से है, भले ही कथा में पहले विभिन्न और कभी-कभी पर्याप्त रूप से मान्यता के रूप होते हैं। यह अध्ययन आगे यह निर्धारित करने का प्रयास करता है कि कैसे इस देरी को मान्यता, गलत-मान्यता और नवीनीकृत मान्यता के दृश्यों के माध्यम से तैयार किया जाता है, और किन पहलुओं में परिणामी कथा व्यवस्था प्राचीन त्रासदी में तुलनीय संरचनाओं के साथ मिलती-जुलती है या उनसे भिन्न है।

यह अध्ययन पाठ-केंद्रित और कथा-आलोचनात्मक दृष्टिकोण अपनाता है। यूहन्ना के सुसमाचार की परीक्षा पाठक और कथा-पात्रों के बीच ज्ञान के वितरण, अलग-अलग पात्रों द्वारा यीशु को दिए गए संबोधनों, गलतफहमी और विडंबना, देखने और समझने के बीच संबंध, और उन संकेतों पर विशेष ध्यान देकर की जाती है जो पहचान को जन्म देते हैं। सूली से पहले के दृश्य, गिरफ्तारी और मुकदमे के वृत्तांत, और पुनरुत्थान के बाद की मुलाकातों को एक सतत कथा विकास के हिस्सों के रूप में माना जाता है। अनाग्नोरिसिस की अरस्तू की अवधारणा को अज्ञान से ज्ञान की ओर संक्रमण और कथानक के भीतर मान्यता के क्षणों के कथात्मक कार्य की जांच के लिए एक विश्लेषणात्मक उपकरण के रूप में नियोजित किया गया है। तुलनात्मक आयाम विशेष रूप से यूरिपिडीज़ की 'बैके' पर केंद्रित है, जिसमें पाठक या दर्शकों को दिव्य पहचान का पूर्व-प्रकटीकरण, किसी पात्र द्वारा उस पहचान को पहचानने में विफलता या उसकी देर से समझ, और उन विभिन्न परिणामों पर विचार किया गया है जिनकी ओर पहचान अंततः ले जाती है। यूहन्ना और प्राचीन त्रासदी के बीच कोई प्रत्यक्ष स्रोत संबंध या निर्णायक साहित्यिक निर्भरता प्रस्तावित नहीं की गई है; तुलना केवल तुलनीय कथागत गतिकी तक ही सीमित है।

विश्लेषण से पता चलता है कि यूहन्ना में पहचान की प्रक्रिया एक रैखिक प्रक्रिया के रूप में विकसित नहीं होती है जो खोज के एकल क्षण में परिणत होती हो। सूली पर चढ़ाए जाने से पहले, यीशु को विभिन्न मसीह-शास्त्रीय उपाधियों के माध्यम से पहचाना जाता है, फिर भी प्रस्तावना में 'theos' शब्द के माध्यम से पाठक को बताई गई पहचान को किसी भी कथा-चरित्र द्वारा समान स्पष्टता के साथ व्यक्त नहीं किया जाता है। इसलिए, शुरुआत से ही, पाठक और पात्रों के बीच ज्ञान का एक अंतर बनाए रखा जाता है।

गिरफ्तारी, मुकदमे और सूली पर चढ़ाए जाने के दौरान, पहचान हो पाना और भी तीव्र रूप ले लेता है। यीशु की पहचान से संबंधित बयान राजनीतिक, धार्मिक और कानूनी ढाँचों में उलझ जाते हैं और गलत नामकरण, अपमूल्यन और अस्वीकृति के रूपों में बदल जाते हैं। परिणामस्वरूप, पीड़ा के वृत्तांत की घटनाएँ पाठक द्वारा जानी गई पहचान और दृश्यों में पात्रों द्वारा दी गई व्याख्याओं के बीच विडंबनापूर्ण असमानता को और बढ़ा देती हैं।

पुनरुत्थान के बाद के वृत्तांत इस देरी को एक अलग तरीके से बनाए रखते हैं।

मरियम मग्दलीनी जी उठे हुए यीशु को देखती हैं लेकिन उन्हें माली समझ बैठती हैं, जबकि गलीलिया की झील के किनारे शिष्य, उनसे बात करने के बाद भी, पहले तो उनके सामने खड़े व्यक्ति की पहचान नहीं समझ पाते हैं। ये प्रसंग बताते हैं कि यूहन्ना में दृष्टि, बातचीत और शारीरिक निकटता स्वतः ही पहचान को जन्म नहीं देते हैं। इसके बजाय, पहचान कुछ विशेष मध्यस्थ संकेतों के माध्यम से होती है: मरियम के मामले में व्यक्तिगत संबोधन, गलीलिया की झील के किनारे एक चमत्कारिक संकेत, और थोमा के प्रसंग में शरीर पर पड़े निशान। थोमा की घोषणा, "मेरे प्रभु और मेरे परमेश्वर," उस बिंदु को चिह्नित करती है जहाँ प्रस्तावना की यह घोषणा कि "वचन परमेश्वर था" एक कथा-चरित्र द्वारा 'थेओस' शब्द के माध्यम से स्पष्ट रूप से और सीधे व्यक्त की जाती है। इस प्रकार, प्रस्तावना से बनी हुई ज्ञान की यह खाई थोमा के दृश्य में अपने सबसे स्पष्ट मसीही समाधान तक पहुँचती है।

बैकहेज़ (Bacchae) के साथ तुलना दर्शकों या पाठक और कथा के पात्रों के बीच दैवीय पहचान के बारे में ज्ञान के वितरण में एक महत्वपूर्ण समानता प्रकट करती है। डायोनिसस की पहचान नाटक की शुरुआत में दर्शकों को बता दी जाती है, जबकि पेंथेउस उसकी दिव्यता को स्वीकार करने से इनकार कर देता है। यहां तक कि नाटक में बाद में उसका अनुभव किया गया परिवर्तित दृष्टिकोण भी एक स्पष्ट स्वीकृति या स्वीकारोक्ति में विकसित नहीं होता है और ही यह उसके दुखद अंत को टालता है। इसके विपरीत, अगावे द्वारा अपने बेटे की अंततः पहचान करना एक एनाग्नोरिसिस (anagnorisis) है, जिसके माध्यम से त्रासदी की पूरी सीमा स्पष्ट हो जाती है। यूहन्ना में, पुनरुत्थान के बाद की पहचान मैरी की गवाही और थोमा के स्पष्ट थियोस (theos) स्वीकारोक्ति के माध्यम से विश्वास की ओर बढ़ती है। इस प्रकार दोनों कथाएँ विलंबित पहचान के माध्यम से एक तुलनीय तनाव उत्पन्न करती हैं, जबकि उस तनाव को स्पष्ट रूप से भिन्न परिणामों की ओर निर्देशित करती हैं।

यह अध्ययन दर्शाता है कि यूहन्ना के सुसमाचार में पहचान पूरी तरह से कथा के अंत तक के लिए स्थगित नहीं है। इसके बजाय, मुख्य देरी प्रस्तावना में पाठक को प्रकट की गई दैवीय पहचान से, एक कथा-चरित्र द्वारा 'theos' शब्द के माध्यम से इसके स्पष्ट रूप से व्यक्त किए जाने तक की गति में निहित है। इसलिए, विलंबित पहचान, इस शब्दजाल संबंधी अवलोकन से कहीं अधिक है कि थॉमस तक किसी कथा-चरित्र द्वारा यीशु को परमेश्वर के रूप में स्पष्ट रूप से स्वीकार करते समय 'theos' शब्द का उपयोग नहीं किया जाता है। यह एक ऐसे कथानक की व्यवस्था का वर्णन करता है जिसमें पाठक के पूर्व ज्ञान और पात्रों की समझ के बीच का अंतर पहचान, गलत पहचान और पुनः पहचान के लगातार दृश्यों के माध्यम से बना रहता है। व्यक्तिगत संबोधन, चमत्कारी संकेत और शारीरिक निशान केवल मिले हुए व्यक्ति की पहचान स्थापित करने के लिए ही नहीं, बल्कि पात्रों को यीशु की पहचान के मसीही महत्व की अधिक पूर्ण समझ की ओर ले जाने के लिए भी कार्य करते हैं।

प्राचीन त्रासदी के साथ तुलना इस कथा-विन्यास को एक व्यापक साहित्यिक संदर्भ में स्थापित करती है, साथ ही यह यूहन्ना की कथा द्वारा अपनाई गई विशिष्ट दिशा को भी स्पष्ट करती है। जहाँ 'बैके' में विलंबित पहचान दुखद विनाश में परिणत होती है, वहीं यूहन्ना में यह अंततः गवाही, विश्वास और स्पष्ट मसीही स्वीकारोक्ति की ओर बढ़ती है।

 

कुंजीशब्द: धर्मों का इतिहास, यूहन्ना का सुसमाचार, पहचान मोटिफ, दिव्य पहचान, अनाग्नोरिसिस, बैके, थियोस।

Article Statistics

Number of reads 38
Number of downloads 8

Share

Turkish Studies-Comparative Religious Studies
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.