Abstract

Kur’ân’da yer alan her bir kelime ve kavramın anlam ve medlûlünü belirlemek sahih anlama ulaşmak açısından hayati bir öneme sahiptir. Kur’ân’da sayılı istisnalar hariç genel muvacehe kalıpları kullanıldığı, zaman ve mekân belirtilmeksizin ele alınan konunun arka planını oluşturan zemin (sebeb-i nüzul) zikredilmeksizin metinde yer aldığı görülür. Zikredilen hususların ve muhatapların açıkça belirtilmeyerek çoğunlukla zamirler ve ism-i mevsullerle ifade edilmesi, kelime, kavram ve âyetlerin anlam dünyasına ulaşmanın önündeki zorluklardan biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Araştırmamızın temelini Kur’ân’da genel muvacehe kalıplarından biri olan “Ekserün-nâs” terkibinin medlûllerinin kimler olduğu ve bunun Türkçe meâllere nasıl yansıdığı soruları oluşturmaktadır.  Bu kalıp ifadenin meâllerin hemen hemen hepsinde “İnsanların çoğu” şeklinde tercüme edildiği görülmüştür.  Örnek teşkil etmesi açısından altı meâl araştırmaya dahil edilmiştir. Bu meâller; Altuntaş – Paçacı Kur’an-ı Kerim Meâli, Karaman vd. Kur’an Yolu Meâli, Özsoy - Güler Konularına Göre Kur’an, Akdemir Son Çağrı Kur’an, Bayraklı Yeni Bir Anlayışın Işığında Kur’an Meali ve Öztürk, Kur’an-ı Kerim Meâli Anlam ve Yorum Merkezli Çeviri. Zikredilen meâller arasında Öztürk, genel kabul dışında bir yorum tercihinde bulunarak ekserün-nâs kalıp ifadesinin medlûlünü, “Mekke halkının müşrik çoğunluğu” şeklinde anlamıştır. Tercih edilen yorumların Kur’ân’a uygunluğu, klasik tefsir kaynaklarından yararlanılarak tespit edilmeye ve bu bağlamda Türkçe meâllerin zikredilen terkibi ne derece doğru yansıttığı üzerinde durulmuştur. Öztürk, bu anlamı tercih etmesinin sebepleri arasında, klasik tefsir kaynaklarında bu anlamın tercih edildiğinden ve ifadenin geçtiği âyetlerin bağlamı dikkate alınarak medlûlün takdir edilmesi gerektiğinden bahseder. Başta Mukātil b. Süleymân olmak üzere Ebü’l-Leys es-Semerkandî, Vâhidî, Taberî ve İbnü’l-Cevzî gibi bazı müfessirler zikredilen terkibi birçok âyette “Mekke halkının müşrik/kâfir çoğunluğu” manasında anlamışlardır. Bazı âyetlerde ise âyetin bağlamı ve sebeb-i nüzulünü dikkate alarak “Mısır halkının çoğunluğunun” veya “Ehl-i Kitab’ın çoğunluğunun” kastedildiğini de belirtmişlerdir.

Abstract

Determining the meaning and connotation of every word and concept in the Qur’an is of vital importance for arriving at a correct understanding. With a few exceptions, the Qur’an generally employs indirect speech patterns; topics are addressed without specifying time or place, and the context (reason for revelation) that forms the background of the subject is not explicitly mentioned in the text. The fact that the matters and addressees are not explicitly stated but are mostly expressed through pronouns and relative pronouns presents one of the challenges in accessing the semantic world of the words, concepts, and verses. Our research is based on the questions of who the referents of the phrase “Ekserün-nâs” one of the general address patterns in the Qur’an are, and how this is reflected in Turkish translations.  It has been observed that this phrase is translated as “most people” in nearly all of the translations.  To serve as examples, six translations were included in the study. These translations are: Altuntaş–Paçacı, Kur’an-ı Kerim Meâli, Karaman et al. Kur’an Yolu Meâli, Özsoy - Güler Konularına Göre Kur’an, Akdemir Son Çağrı Kur’an, Bayraklı “Yeni Bir Anlayışın Işığında Kur’an Meali”, and Öztürk Kur’an-ı Kerim Meâli Anlam ve Yorum Merkezli Çeviri. Among the translations mentioned, Öztürk, opting for an interpretation that deviates from the general consensus, has understood the meaning of the phrase ekserün-nâs to be “the polytheistic majority of the people of Mecca.” The conformity of the preferred interpretations with the Qur’an was determined by drawing on classical exegetical sources, and in this context, attention was focused on the extent to which the Turkish translations accurately reflect the mentioned phrasing. Öztürk cites, among the reasons for preferring this meaning, the fact that it is the preferred interpretation in classical exegetical sources and that the intended meaning must be determined by considering the context of the verses in which the expression appears. Some exegetes, foremost among them Mukātil b. Sulaymān, as well as Abū al-Layth al-Samarqandī, al-Wāhidī, al-Tabarī, and Ibn al-Jawzī, have interpreted the phrase in question in many verses to mean “the majority of the polytheists/unbelievers among the people of Mecca.” In some verses, however, taking into account the context of the verse and the reason for its revelation, they have also noted that it refers to “the majority of the people of Egypt” or “the majority of the People of the Book.

Structed Abstract:

In understanding the Qur’an as a divine guide, words and concepts are of the utmost importance. With a few exceptions, the Qur’an generally employs direct address. In most cases, the message is conveyed without specifying time or place, and without mentioning the context (reason for revelation) that forms the background of the topic being discussed. Through this approach, the Qur’an has prioritized the main message it seeks to convey rather than focusing on specific individuals or persons.

In the Qur’an, it is not explicitly stated who is meant by the phrase aktharu al-nās, that is, “most people”. In classical exegeses, it has been observed that this phrase is not understood to have the same meaning in every verse where it appears. Exegetes such as Mukātil b. Sulaymān, Abu’l-Layth al-Samarqandī, al-Wāhidī, al-Tabarī, and Ibn al-Jawzi have interpreted the phrase “Aktharu al-nās” in accordance with the context and reason for revelation (sabab al-nuzul) of the verses in which it appears, interpreting it to mean “the polytheist/unbelieving majority of the people of Mecca,” “most people,” “the majority of the people of Egypt,” and “the majority of the People of the Book.” In Turkish translations, the question of whether the situation is similar has been examined in the context of the verses in which the phrase “Aktharu al-nās” appears. In the majority of the translations examined, it is observed that the meaning “most people” is preferred for the phrase “Aktharu al-nās” and that this interpretation is predominant.

The purpose of this study is to determine the meanings and interpretations attributed to the phrase “Aktharu al-nās” one of the general forms of address used in the Qur’an and translated into Turkish as “most of the people” in classical exegetical sources and Turkish translations.

The fact that this phrase, which is repeated in many verses of the Qur’an, takes on different layers of meaning depending on the context is a matter that warrants attention. For the phrase “Aktharu al-nās” refers in some verses to the majority who do not believe, while in others it describes those who do not use their reason or are unable to comprehend the truth. This diversity has paved the way for differing interpretations both in the tradition of exegesis and in translation studies.

The study employed a qualitative research method based on an inductive process. The document analysis technique, one of the qualitative research methods, was used. First, the study identified twenty verses in which the phrase Aktharu al-nās appears. Four of these verses were selected as a sample, and the interpreted meanings were identified from classical exegesis texts and elaborated upon. The study primarily drew upon the following works: Tafsīr al-Mukātil b. Sulaymān, Jāmi‘ al-Bayān, Bahru’l-‘ulūm, al-Wāsit, Zād al-Masīr, al-Muharrar al-Wajiz, and Mafātīh al-Gayb. The interpretations given to the relevant verses were compared with six Turkish translations selected as examples: Yazır, Hak Dîni Kur’ân Dili: Kur’ân-ı Kerîm’in Türkçe Meâli; Ateş, Kur’an-ı Kerîm ve Cümle Meâli; Çantay, Kur’ân-ı Hakîm ve Meâl-i Kerîm; Bayraklı, Yeni Bir Anlayışın Işığında Kur’an Meâli; Altuntaş and Şahin, Kur’an-ı Kerim Meâli; Akdemir, Son Çağrı Kur’an; Öztürk, Kur’an-ı Kerim Meâli Anlam ve Yorum Merkezli Çeviri; Karaman et al., Kur’an Yolu Meâli; Özsoy and Güler, Konularına Göre Kur’an. The nine selected translations were chosen to reflect a deliberate diversity in terms of historical period, institutional-academic identity, and translation-interpretation approach. Within this framework, the sample spans a broad time period from the 1930s to the present. It ranges from Çantay, representing the early years of the Republican era, and Yazır one of the foundational texts of the Diyanet tradition to the academic translations by Ateş and Akdemir, and finally to the contemporary works of Bayraklı, Altuntaş ve Şahin, Öztürk, Karaman et al., Özsoy and Güler. This diversity is not limited to historical periods but also brings together the institutional-official tradition (Altuntaş and Şahin, and Karaman et al., with roots in the Diyanet) and independent academic interpretations (Bayraklı, Öztürk, Akdemir, Ateş); and simultaneously represents different translation strategies such as literal, interpretation-centered, and simplified approaches. Thus, the sample acquires a representative character appropriate to the research objective, allowing for the observation of both the stability of the meaning of the phrase “Aktharu al-nās” throughout the historical process and the diversifications within the interpretive tradition. The data obtained were analyzed using content analysis and the comparative method, which are among the qualitative data analysis methods.

One of the stylistic features of the Qur’an is that it conveys its message through general rhetorical patterns. One of these patterns, the phrase “Aktharu al-nās” meaning “most people” is mentioned in twenty verses across twelve sûrahs and stands out as an important rhetorical device in the Qur’an’s address to its audience. In this study, the meanings attributed to this phrase by early exegetes have been thoroughly examined in order to determine its intended meaning, and these interpretations have been evaluated comparatively using examples selected from Turkish translations. Exegetes such as Mukātil b. Sulaymān, al-Tabarī, Abu’l-Layth al-Samarqandi, al-Wāhidī, and Ibn al-Jawzī interpreted the phrase Aktharu al-nās in accordance with the context and reason for revelation (sabab al-nuzul) of the verses in which it appears as “the majority of the polytheists/unbelievers among the people of Mecca,” “most people,” “the majority of the people of Egypt,” and “the majority of the People of the Book.” Accordingly, in the early exegetical tradition, the phrase “Aktharu al-nās” was interpreted to mean that the addressees constituted a majority in terms of their beliefs and behavior. While Mukātil b. Sulaymān generally interpreted this phrase as “the majority of the people of Mecca who were polytheists or unbelievers,” the majority of exegetes led by al-Tabarī adopted the meaning “most people.” We can say that Cumhur’s interpretation is more consistent than that of Mukātil b. Sulaymān. Even though the verses refer to the polytheists of Mecca, all people who hold such beliefs and engage in such behavior regardless of who they are are the addressees of these verses until the Day of Judgment. Indeed, this perspective is expressed by the principle of “al-ibrah bi-umum al-lafz la bi-khusus al-sabab” that is, consideration is given to the generality of the wording rather than the specificity of the cause. This is one of the fundamental principles of the principles of Islamic jurisprudence (usul al-fiqh) and the principles of exegesis (usul al-tafsir) that determine how the verses and religious texts are to be understood.

Regarding the determination of the meaning of the phrase, the language and choices used in the translations vary according to the authors’ accumulated knowledge from the exegetical tradition and their own interpretive approaches; however, it has been observed that in most translations, the expression is preserved in its general conversational form and rendered with a translation close to the literal text. The phrase “Aktharu al-nās” has been evaluated as a highly representative element of a narrative style that, in accordance with the Qur’an’s style of address, emphasizes the criticism of the majority and the exceptional status of the truth. In conclusion, the phrase “Aktharu al-nās” in the Qur’an criticizes all people who do not believe, who do not accept the Qur’an as truth and reality, who do not give thanks to Allah, and who are unaware of the Hereafter and the Resurrection. Consequently, it can be stated that those who, from the very beginning of divine revelation, have closed themselves off from truth and reality and denied the truth even if they constitute the majority of people are the targets of the verses’ criticism.

Yapılandırılmış Özet:

İlâhi bir rehber olarak Kur’ân’ın anlaşılmasında, kelime ve kavramlar son derece önemlidir. Kur’ân’da sayılı istisnalar hariç genel müvacehe kalıpları kullanılmıştır. Çoğunlukla zaman ve mekân belirtilmeksizin ele alınan konunun arka planını oluşturan zemin (sebeb-i nüzul) zikredilmeksizin mesaj ifade edilmiştir. Kur’ân bu yöntemiyle kişi ve şahısları öncelememiş, vermek istediği mesajı ön plana çıkarmıştır.

Kur’ân’da ekserü’n-nâs yani insanların çoğu kalıp ifadesiyle kimlerin kastedildiği açıkça belirtilmemiştir. Klasik tefsirlerde söz konusu kalıp ifadenin her geçtiği âyette aynı anlamda anlaşılmadığı görülmüştür. Mukātil b. Süleymân, Taberî, Ebü’l-Leys es-Semerkandî, Vâhidî ve İbnü’l-Cevzî gibi müfessirler ekserü’n-nâs ifadesini; geçtiği âyetlerin bağlamı ve sebeb-i nüzulü doğrultusunda “Mekke halkının müşrik/kâfir çoğunluğu”, “İnsanların çoğu”, “Mısır halkının çoğunluğu” ve “Ehl-i Kitab’ın çoğunluğu” anlamlarında yorumlamışlardır. Türkçe meâllerde ise durumun benzer olup olmadığı ekserü’n-nâs ifadesinin nasıl aktarıldığı âyetler bağlamında incelenmiştir. İncelenen meâllerin genelinde, “Ekserü’n-nâs” müvacehe kalıbı için “İnsanların çoğu” anlamının tercih edildiği ve bu yönde bir yorumun hâkim olduğu görülmektedir.

Bu çalışmanın amacı, Kur’ân’da kullanılan genel hitap kalıplarından biri olan ve Türkçeye “İnsanların çoğu” şeklinde çevrilen “Ekserü’n-nâs” terkibinin, klasik tefsir kaynaklarında ve Türkçe meâllerde hangi anlam ve yorumlarla ele alındığını tespit etmektir.

Kur’ân’da pek çok ayette tekrarlanan bu terkibin, bağlama göre farklı anlamlar kazanması, üzerinde durulmayı gerektiren bir husustur. Zira ekserü’n-nâs ifadesi kimi ayetlerde iman etmeyen çoğunluğu, kimi ayetlerde ise aklını kullanmayan veya hakikati idrak edemeyen kimseleri nitelemektedir. Bu çeşitlilik hem tefsir geleneğinde hem de meâl çalışmalarında birbirinden farklı yorumların ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır.

Araştırmada nitel araştırma yöntemi takip edilmiş olup tümevarımsal (endüktif) süreç esas alınmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman inceleme tekniği kullanılmıştır. Çalışmada öncelikle ekserü’n-nâs kalıp ifadesinin geçtiği yirmi âyet tespit edilmiştir. Bu âyetlerden dört tanesi örneklem olarak seçilmiş ve takdir edilen anlamlar detaylandırılarak klasik tefsir kitaplarından tespit edilmiştir. Çalışmada çoğunlukla Tefsîr-u Mukātil b. Süleymân, Câmiu’l-beyân, Bahru’l-‘ulûm, Vâhidî el-Vasît, Zâdü’l-mesîr, el-Muharrerü’l-vecîz, Mefâtîhu’l-gayb gibi klasik tefsir kaynaklarına başvurulmuştur. İlgili âyetlere verilen anlamlar Türkçe meâllerden örneklem olarak seçilen dokuz meâlle karşılaştırılmıştır. Bu meâller şöyledir: Yazır, Hak Dîni Kur’ân Dili: Kur’ân-ı Kerîm’in Türkçe Meâli; Ateş, Kur’an-ı Kerîm ve Cümle Meâli; Çantay, Kur’ân-ı Hakîm ve Meâl-i Kerîm; Bayraklı, Yeni Bir Anlayışın Işığında Kur’an Meâli; Altuntaş ve Şahin, Kur’an-ı Kerim Meâli; Akdemir, Son Çağrı Kur’an; Öztürk, Kur’an-ı Kerim Meâli Anlam ve Yorum Merkezli Çeviri; Karaman ve Arkdaşları, Kur’an Yolu Meâli; Özsoy ve Güler, Konularına Göre Kur’an. Seçilen dokuz meâl; tarihsel dönem, kurumsal-akademik kimlik ve çeviri-yorum yaklaşımı bakımından bilinçli bir çeşitlilik arz edecek şekilde belirlenmiştir. Bu çerçevede örneklem, 1930’lardan günümüze uzanan geniş bir zaman dilimini kapsamaktadır. Cumhuriyet döneminin ilk yıllarını temsil eden Çantay ile Diyanet çizgisinin kurucu metinlerinden olan Yazır’dan başlayarak Ateş ve Akdemir’in akademik çevirilerine, nihayet Bayraklı, Altuntaş ve Şahin, Öztürk, Karaman vd., Özsoy ve Güler’in çağdaş çalışmalarına ulaşmaktadır. Söz konusu çeşitlilik yalnızca tarihle sınırlı kalmayıp aynı zamanda kurumsal-resmî çizgiyi (Diyanet kökenli Altuntaş ve Şahin, Karaman vd.) ile müstakil akademik yorumları (Bayraklı, Öztürk, Akdemir, Ateş) bir araya getirmekte; lafza sadık, yorum merkezli ve sadeleştirilmiş gibi farklı çeviri stratejilerini de aynı anda temsil etmektedir. Böylelikle örneklem, ekserü’n-nâs terkibinin anlam alanının hem tarihsel süreçteki istikrarını hem de yorum geleneğindeki farklılaşmalarını gözlemlemeye imkân tanıyan, araştırmanın amacına uygun temsili bir mahiyet kazanmaktadır. Elde edilen veriler nitel veri analiz yöntemlerinden biri olan içerik analizi ve karşılaştırma yöntemi ile gerçekleştirilmiştir.

Ekserü’n-nâs ifadesi Kur’ân’da on iki sûrede yirmi defa geçmektedir. Yirmi âyetin on dokuzu Mekkî, biri Medenî sûrelerdedir. Mukātil b. Süleymân, Taberî, Ebü’l-Leys es-Semerkandî, Vâhidî ve İbnü’l-Cevzî gibi müfessirler ekserü’n-nâs ifadesini; geçtiği âyetlerin bağlamı ve sebeb-i nüzulü doğrultusunda “Mekke halkının müşrik/kâfir çoğunluğu”, “İnsanların çoğu”, “Mısır halkının çoğunluğu” ve “Ehl-i Kitab’ın çoğunluğu” anlamlarında yorumlamışlardır. Ekserü’n-nâs kalıbı Yûsuf sûresinde beş âyette geçer ki, bu terkibin en fazla geçtiği sûredir. Bu sûrede de ekserü’n-nâs ile Hz. Yûsuf’un peygamber olarak gönderildiği, “Mısır halkının çoğunluğu” kastedilmiştir. Ekserü’n-nâs terkibiyle kimler kastedildiğini anlamak için nâs kelimesinin tekili olan insan kelimesinin medlûlleri de klasik tefsir kaynaklarından tespit edildi. Örneklem olarak seçilen dokuz meâlden sekizinde “Ekserü’n-nâs” müvacehe kalıbı için “İnsanların çoğu” anlamının tercih edildiği ve bu yönde bir yorumun hâkim olduğu görülmektedir. Mustafa Öztürk, Kur’an-ı Kerim Meâli Anlam ve Yorum Merkezli Çeviri çalışmasında bazı âyetlerde doğrudan bazı âyetlerde parantez içerisinde, Mekke halkının müşrik/kâfir çoğunluğunun ve Mısır halkının çoğunluğunun kastedildiği ifade edilmiştir.

Kur’ân’ın uslûp özelliklerinden biri, mesajını genel müvahece kalıpları aracılığıyla iletmesidir. Bu kalıplardan biri olan “Ekserü’n-nâs” yani insanların çoğu terkibi, on iki sûrede yirmi âyette zikredilmekte ve Kur’ân’ın muhataplarına yönelik beyânında önemli bir anlatım vasıtası olarak dikkat çekmektedir. Bu çalışmada, söz konusu terkîbin medlûlünün tespitine yönelik olarak ilk dönem müfessirlerin söz konusu ifadeye yükledikleri anlamlar etraflıca ele alınmış ve bu yorumlar, Türkçe meâllerden seçilen örnekler üzerinden mukayeseli bir şekilde değerlendirilmiştir. Mukātil b. Süleymân, Taberî, Ebü’l-Leys es-Semerkandî, Vâhidî ve İbnü’l-Cevzî gibi müfessirler ekserü’n-nâs ifadesini; geçtiği âyetlerin bağlamı ve sebeb-i nüzulü doğrultusunda “Mekke halkının müşrik/kâfir çoğunluğu”, “İnsanların çoğu”, “Mısır halkının çoğunluğu” ve “Ehl-i Kitab’ın çoğunluğu” anlamlarında yorumlamışlardır. Buna göre ilk dönem tefsir geleneğinde ekserü’n-nâs terkibinin, muhatap kitlenin inanç ve davranış bakımından çoğunluk teşkil etmesi şeklinde yorumlanmıştır. Mukātil b. Süleymân bu ifadeyi çoğunlukla “Mekke halkının müşrik/kâfir çoğunluğu” şeklinde yorumlarken Taberî başta olmak üzere çoğunluğu oluşturan müfessirler, “İnsanların çoğu” anlamını benimsemiştir. Cumhur’un tercihinin, Mukātil b. Süleymân’dan daha tutarlı olduğunu söyleyebiliriz. Âyetlerde Mekke müşriklerine işaret edilmiş olsa dahi, o inanç ve davranışı yapan kim olursa olsun kıyamete kadar gelen tüm insanlar âyetlerin muhatabıdır. Nitekim bu bakış açısı, el-‘ibretu bi umûmi’l-lafz lâ bi husûsi’s-sebeb, yani itibar, sebebin hususiliğine değil, lafzın umumîliğinedir, kaidesiyle ifade edilmiştir. Bu kural, âyetlerin ve şer’î nassların anlaşılmasında nasıl hareket edileceğini belirleyen, fıkıh ve tefsir usûlünün temel kaidelerinden biridir.

Terkibin medlûlünün tespiti noktasında meâllerde kullanılan dil ve tercihlerin, müelliflerin tefsir geleneğinden aldıkları birikime ve kendi yorum anlayışlarına göre farklılık gösterdiği; bununla birlikte çoğu meâlde ifadenin genel müvahece kalıbı olarak korunduğu ve lafza yakın bir tercümeyle karşılandığı görülmüştür. Ekserü’n-nâs ifadesi, Kur’ân’ın hitap üslûbuna uygun olarak çoğunluk eleştirisi ve hakikatin istisnaî konumuna vurgu yapan anlatım tarzının temsil gücü yüksek bir unsuru olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, Kur’ân’da ekserü’n-nâs ifadesiyle, iman etmeyen, Kur’ân’ın hak ve hakikat olduğuna inanmayan, Allah’a şükretmeyen, ahireti ve yeniden dirilişi bilmeyen tüm insanlar eleştirilmiştir. Dolayasıyla ilâhi vahiyden itibaren kendini hak ve hakikate kapatarak hakikati inkâr eden kimseler, insanların çoğunluğu olsalar da âyetlerin eleştirilerine muhatap oldukları ifade edilebilir.

الملخّص المنظَّم:

تكتسب الألفاظ والمفاهيم أهمية بالغة في فهم القرآن الكريم بوصفه هداية إلهية. فالقرآن، مع استثناءات محدودة، يعتمد في الغالب أسلوب الخطاب المباشر، ويبلّغ رسالته في معظم المواضع من غير تحديد للزمان أو المكان، ومن غير التصريح بالسياق الذي يشكّل خلفية الموضوع المطروح، أي سبب النزول. وبهذا الأسلوب، يمنح القرآن الأولوية للرسالة الأساسية التي يروم إيصالها، بدلًا من التركيز على أفراد أو أشخاص بأعيانهم.

لا يصرّح القرآن الكريم بهوية المقصودين بعبارة «أكثر الناس». وقد لوحظ في التفاسير التراثية أنّ هذه العبارة لا تُحمل على معنى واحد في جميع الآيات التي ترد فيها؛ إذ فسّرها مفسّرون، مثل مقاتل بن سليمان، وأبي الليث السمرقندي، والواحدي، والطبري، وابن الجوزي، في ضوء سياقات الآيات وأسباب نزولها، بمعانٍ من قبيل: «أكثر أهل مكة من المشركين أو الكافرين»، و«أكثر الناس»، و«أكثر أهل مصر»، و«أكثر أهل الكتاب». كما بُحث مدى حضور هذا التنوّع الدلالي في الترجمات التركية لمعاني القرآن الكريم، من خلال الآيات التي ترد فيها عبارة «أكثر الناس». وقد تبيّن أنّ معظم الترجمات المدروسة ترجّح المعنى العام، أي «أكثر الناس»، وأنّ هذا الفهم هو السائد فيها.

تهدف هذه الدراسة إلى تحديد المعاني والتأويلات التي أُسندت إلى عبارة «أكثر الناس»، بوصفها إحدى صيغ الخطاب العام في القرآن الكريم، والتي تُترجم إلى التركية بمعنى «غالبية الناس»، وذلك في مصادر التفسير التراثية والترجمات التركية لمعاني القرآن.

إنّ اكتساب هذه العبارة، المتكرّرة في آيات قرآنية عديدة، مستويات دلالية مختلفة تبعًا للسياق، يمثّل مسألة جديرة بالبحث؛ فهي تشير في بعض الآيات إلى الأكثرية التي لا تؤمن، بينما تصف في آيات أخرى أولئك الذين لا يُعملون عقولهم أو يعجزون عن إدراك الحق. وقد أفسح هذا التنوّع المجال لاختلاف التأويلات، سواء في التراث التفسيري أم في دراسات الترجمة.

اعتمدت الدراسة منهجًا نوعيًّا قائمًا على الاستقراء، ووظّفت تقنية تحليل الوثائق بوصفها إحدى تقنيات البحث النوعي. وابتداءً، حُصرت عشرون آية ترد فيها عبارة «أكثر الناس»، ثم اختيرت أربع آيات منها عيّنةً للدراسة، واستُخرجت المعاني التفسيرية المتعلّقة بها من كتب التفسير التراثية، ونوقشت تفصيلًا. واستندت الدراسة بصورة أساسية إلى المصادر الآتية: «تفسير مقاتل بن سليمان»، و«جامع البيان»، و«بحر العلوم»، و«الوسيط»، و«زاد المسير»، و«المحرّر الوجيز»، و«مفاتيح الغيب». وقورنت التأويلات المقدَّمة للآيات المعنيّة بستّ ترجمات تركية اختيرت على سبيل التمثيل، وهي: ترجمة يازر (Yazır)، Hak Dîni Kur’ân Dili: Kur’ân-ı Kerîm’in Türkçe Meâli؛ وترجمة آتش (Ateş)، Kur’an-ı Kerîm ve Cümle Meâli؛ وترجمة تشانتاي (Çantay)، Kur’ân-ı Hakîm ve Meâl-i Kerîm؛ وترجمة بايراكلي (Bayraklı)، Yeni Bir Anlayışın Işığında Kur’an Meâli؛ وترجمة ألتونتاش وشاهين (Altuntaş ve Şahin)، Kur’an-ı Kerim Meâli؛ وترجمة آكدمير (Akdemir)، Son Çağrı Kur’an؛ وترجمة أوزتورك (Öztürk)، Kur’an-ı Kerim Meâli Anlam ve Yorum Merkezli Çeviri؛ وترجمة كارامان وآخرين (Karaman et al.)، Kur’an Yolu Meâli؛ وترجمة أوزصوي وغولر (Özsoy ve Güler)، Konularına Göre Kur’an.

وقد اختيرت الترجمات التسع بما يعكس تنوّعًا مقصودًا من حيث الحقبة التاريخية، والانتماء المؤسسي والأكاديمي، ومنهج الترجمة والتأويل. وفي هذا الإطار، تغطّي العيّنة نطاقًا زمنيًّا واسعًا يمتدّ من ثلاثينيات القرن العشرين إلى الوقت الحاضر؛ بدءًا من تشانتاي، الذي يمثّل السنوات الأولى من العهد الجمهوري، ويازر، الذي يُعدّ عمله أحد النصوص التأسيسية لتقليد رئاسة الشؤون الدينية التركية، ومرورًا بالترجمات الأكاديمية لآتش وآكدمير، وانتهاءً بالأعمال المعاصرة لبايراكلي، وألتونتاش وشاهين، وأوزتورك، وكارامان وآخرين، وأوزصوي وغولر. ولا يقتصر هذا التنوّع على الحقب التاريخية، بل يجمع أيضًا بين التقليد المؤسسي الرسمي، المتمثّل في ترجمتي ألتونتاش وشاهين وكارامان وآخرين، المرتبطتين برئاسة الشؤون الدينية، والاجتهادات الأكاديمية المستقلّة لدى بايراكلي وأوزتورك وآكدمير وآتش. كما يمثّل، في الوقت نفسه، استراتيجيات مختلفة في الترجمة، تشمل الترجمة الحرفية، والترجمة المتمحورة حول التأويل، والترجمة القائمة على التبسيط. وبذلك، تكتسب العيّنة طابعًا تمثيليًّا يتناسب مع هدف البحث، ويتيح رصد مدى ثبات معنى عبارة «أكثر الناس» عبر المسار التاريخي، فضلًا عن وجوه التنوّع داخل التقليد التأويلي. وقد حُلّلت البيانات المستخلصة باستخدام تحليل المحتوى والمنهج المقارن، بوصفهما من أساليب تحليل البيانات النوعية.

من الخصائص الأسلوبية للقرآن الكريم تبليغ رسالته من خلال صيغ خطابية عامة. وتبرز عبارة «أكثر الناس»، بوصفها إحدى هذه الصيغ، في عشرين آية موزّعة على اثنتي عشرة سورة، وتشكّل أداة خطابية مهمّة في توجيه القرآن رسالته إلى مخاطَبيه. وقد تناولت هذه الدراسة بالتفصيل المعاني التي أسندها المفسّرون المتقدّمون إلى هذه العبارة، بغية تحديد المراد منها، ثم قيّمت تلك التأويلات تقييمًا مقارنًا بالاستناد إلى نماذج مختارة من الترجمات التركية لمعاني القرآن. فقد فسّر مقاتل بن سليمان، والطبري، وأبو الليث السمرقندي، والواحدي، وابن الجوزي عبارة «أكثر الناس»، وفقًا لسياقات الآيات وأسباب نزولها، بمعانٍ تشمل: «أكثر أهل مكة من المشركين أو الكافرين»، و«أكثر الناس»، و«أكثر أهل مصر»، و«أكثر أهل الكتاب». وعليه، جرى تفسير العبارة في التراث التفسيري المبكر على أنّها تصف المخاطَبين بوصفهم أكثريةً من حيث معتقداتهم وسلوكهم.

وفي حين حمل مقاتل بن سليمان هذه العبارة غالبًا على «أكثر أهل مكة من المشركين أو الكافرين»، تبنّى جمهور المفسّرين، وفي مقدّمتهم الطبري، المعنى العام المتمثّل في «أكثر الناس». ويمكن القول إنّ تفسير الجمهور أكثر اتّساقًا من تفسير مقاتل بن سليمان؛ إذ إنّ الآيات، وإن كانت تشير إلى مشركي مكة، فإنّ خطابها يشمل إلى يوم القيامة كلَّ من يتبنّى تلك المعتقدات ويمارس تلك السلوكيات، أيًّا كانت هويته. ويعبّر عن هذا المنظور المبدأ القائل: «العبرة بعموم اللفظ لا بخصوص السبب»، وهو من القواعد الأساسية في أصول الفقه وأصول التفسير التي تضبط فهم الآيات والنصوص الشرعية.

وفيما يتعلّق بتحديد معنى العبارة، تتباين الصياغات والاختيارات الترجمية تبعًا للرصيد المعرفي الذي يستمدّه المترجمون من التراث التفسيري، ولمقارباتهم التأويلية الخاصة. غير أنّ الدراسة لاحظت أنّ معظم الترجمات تُبقي العبارة على صيغتها الخطابية العامة، وتنقلها بصياغة قريبة من ظاهر اللفظ. وقد عُدّت عبارة «أكثر الناس» عنصرًا ذا قدرة تمثيلية عالية لأسلوب بياني يُبرز، انسجامًا مع طبيعة الخطاب القرآني، نقدَ الأكثرية واستثنائيةَ موقع الحق.

وتخلص الدراسة إلى أنّ عبارة «أكثر الناس» في القرآن الكريم تتضمّن نقدًا لكلّ من لا يؤمن، ولا يقرّ بكون القرآن حقًّا وحقيقةً، ولا يشكر الله، ويغفل عن الآخرة والبعث. وبناءً على ذلك، يمكن القول إنّ الذين انغلقوا على أنفسهم إزاء الحق والحقيقة، وأنكروا الحق منذ بدء الوحي الإلهي، هم المقصودون بنقد الآيات، وإن كانوا يشكّلون أكثرية الناس.

Résumé structuré

Les mots et les concepts revêtent une importance fondamentale pour comprendre le Coran en tant que guide divin. À quelques exceptions près, le texte coranique privilégie généralement l’adresse directe. Dans la plupart des cas, le message est transmis sans précision temporelle ou spatiale et sans mention explicite du contexte qui sous-tend le sujet abordé, à savoir les circonstances de la révélation. Par cette démarche, le Coran accorde la priorité au message essentiel qu’il entend transmettre plutôt qu’à des individus ou à des personnes déterminés.

Le Coran ne précise pas explicitement qui est désigné par l’expression aktharu al-nās, c’est-à-dire « la plupart des gens ». L’examen des commentaires coraniques classiques montre que cette expression ne reçoit pas une interprétation uniforme dans tous les versets où elle apparaît. Des exégètes tels que Muqātil b. Sulaymān, Abū al-Layth al-Samarqandī, al-Wāḥidī, al-Ṭabarī et Ibn al-Jawzī l’ont interprétée en fonction du contexte et des circonstances de la révélation (sabab al-nuzūl) des versets concernés. Ils lui ont ainsi attribué des significations telles que « la majorité polythéiste ou mécréante des habitants de La Mecque », « la plupart des gens », « la majorité des habitants de l’Égypte » ou « la majorité des Gens du Livre ». La question de savoir si une diversité comparable se retrouve dans les traductions turques a également été examinée à partir des versets comportant cette expression. Dans la majorité des traductions étudiées, le sens « la plupart des gens » est privilégié et constitue l’interprétation dominante.

Cette étude vise à déterminer les significations et les interprétations attribuées, dans les sources exégétiques classiques et les traductions turques, à l’expression aktharu al-nās, l’une des formes d’adresse générale employées dans le Coran et rendue en turc par « la plupart des gens ».

Le fait que cette expression, récurrente dans de nombreux versets coraniques, acquière différentes strates de sens selon le contexte mérite une attention particulière. En effet, elle renvoie, dans certains versets, à la majorité qui ne croit pas, tandis que, dans d’autres, elle désigne ceux qui ne font pas usage de leur raison ou ne parviennent pas à saisir la vérité. Cette diversité a donné lieu à des interprétations divergentes, tant dans la tradition exégétique que dans les études consacrées à la traduction.

L’étude adopte une méthodologie qualitative fondée sur une démarche inductive et mobilise l’analyse documentaire. Dans un premier temps, vingt versets contenant l’expression aktharu al-nās ont été recensés. Quatre d’entre eux ont ensuite été retenus comme échantillon ; les significations qui leur sont attribuées dans les commentaires classiques ont été relevées et examinées en détail. L’étude s’appuie principalement sur les ouvrages suivants : Tafsīr Muqātil b. Sulaymān, Jāmiʿ al-bayān, Baḥr al-ʿulūm, al-Wasīṭ, Zād al-masīr, al-Muḥarrar al-wajīz et Mafātīḥ al-ghayb. Les interprétations des versets concernés ont été comparées à six traductions turques retenues à titre d’exemples : Yazır, Hak Dîni Kur’ân Dili: Kur’ân-ı Kerîm’in Türkçe Meâli ; Ateş, Kur’an-ı Kerîm ve Cümle Meâli ; Çantay, Kur’ân-ı Hakîm ve Meâl-i Kerîm ; Bayraklı, Yeni Bir Anlayışın Işığında Kur’an Meâli ; Altuntaş et Şahin, Kur’an-ı Kerim Meâli ; Akdemir, Son Çağrı Kur’an ; Öztürk, Kur’an-ı Kerim Meâli Anlam ve Yorum Merkezli Çeviri ; Karaman et al., Kur’an Yolu Meâli ; Özsoy et Güler, Konularına Göre Kur’an.

Les neuf traductions sélectionnées répondent à une volonté de diversification selon la période historique, l’ancrage institutionnel et universitaire, ainsi que l’approche traductive et interprétative. Dans cette perspective, l’échantillon couvre une période étendue, allant des années 1930 à nos jours. Il comprend Çantay, qui représente les premières années de l’époque républicaine, et Yazır, dont l’ouvrage constitue l’un des textes fondateurs de la tradition de la Présidence turque des affaires religieuses, puis les traductions universitaires d’Ateş et d’Akdemir, et enfin les travaux contemporains de Bayraklı, d’Altuntaş et Şahin, d’Öztürk, de Karaman et al., ainsi que d’Özsoy et Güler. Cette diversité ne se limite pas aux périodes historiques : elle réunit également la tradition institutionnelle officielle, représentée par Altuntaş et Şahin ainsi que par Karaman et al., dont les travaux s’inscrivent dans la tradition de la Présidence des affaires religieuses, et les interprétations universitaires indépendantes de Bayraklı, d’Öztürk, d’Akdemir et d’Ateş. Elle englobe simultanément différentes stratégies de traduction, notamment les approches littérales, centrées sur l’interprétation ou fondées sur la simplification. L’échantillon présente ainsi un caractère représentatif adapté à l’objectif de la recherche, permettant d’observer aussi bien la stabilité du sens de l’expression aktharu al-nās au fil du temps que les variations au sein de la tradition interprétative. Les données recueillies ont été étudiées au moyen de l’analyse de contenu et de la méthode comparative, deux modalités d’analyse qualitative.

L’une des caractéristiques stylistiques du Coran réside dans la transmission de son message au moyen de formulations rhétoriques générales. Parmi celles-ci, l’expression aktharu al-nās, signifiant « la plupart des gens », apparaît dans vingt versets répartis entre douze sourates et constitue un procédé rhétorique important dans la manière dont le Coran s’adresse à ses destinataires. Afin d’en déterminer le sens visé, cette étude examine de manière approfondie les significations que lui ont attribuées les premiers exégètes, puis les évalue comparativement à partir d’exemples sélectionnés dans les traductions turques. Des exégètes tels que Muqātil b. Sulaymān, al-Ṭabarī, Abū al-Layth al-Samarqandī, al-Wāḥidī et Ibn al-Jawzī ont interprété l’expression en fonction du contexte et des circonstances de la révélation des versets où elle figure, en lui donnant les sens suivants : « la majorité des habitants de La Mecque qui sont polythéistes ou mécréants », « la plupart des gens », « la majorité des habitants de l’Égypte » et « la majorité des Gens du Livre ». Dans la tradition exégétique ancienne, cette expression a donc été comprise comme désignant des destinataires qui constituent une majorité au regard de leurs croyances et de leurs comportements.

Alors que Muqātil b. Sulaymān interprète généralement cette expression comme renvoyant à « la majorité des habitants de La Mecque qui sont polythéistes ou mécréants », la majorité des exégètes, au premier rang desquels al-Ṭabarī, retient le sens général de « la plupart des gens ». Il est possible de considérer que l’interprétation majoritaire présente une plus grande cohérence que celle de Muqātil b. Sulaymān. En effet, même lorsque les versets renvoient aux polythéistes de La Mecque, leur adresse englobe, jusqu’au Jour du Jugement, tous ceux qui partagent de telles croyances et adoptent de tels comportements, quelle que soit leur identité. Cette perspective s’exprime dans le principe al-ʿibra bi-ʿumūm al-lafẓ lā bi-khuṣūṣ al-sabab, selon lequel « ce qui fait autorité est la portée générale de l’énoncé, et non la particularité de la circonstance qui l’a suscité ». Il s’agit de l’un des principes fondamentaux de la théorie juridique islamique (uṣūl al-fiqh) et des fondements de l’exégèse (uṣūl al-tafsīr) qui régissent la compréhension des versets et des textes religieux.

En ce qui concerne la détermination du sens de l’expression, les formulations et les choix traductifs varient selon les connaissances que les auteurs ont acquises de la tradition exégétique et selon leurs propres approches interprétatives. Toutefois, il apparaît que la plupart des traductions conservent la forme générale de l’adresse et proposent une restitution proche de la lettre du texte. L’expression aktharu al-nās a été considérée comme un élément particulièrement représentatif d’un mode d’expression qui, conformément au style de l’adresse coranique, met en relief la critique de la majorité et le statut exceptionnel de la vérité.

En conclusion, l’expression aktharu al-nās dans le Coran vise, dans sa portée critique, tous ceux qui ne croient pas, ne reconnaissent pas le Coran comme vérité et réalité, ne rendent pas grâce à Dieu et demeurent inconscients de l’au-delà et de la résurrection. Il est donc possible d’affirmer que la critique formulée dans ces versets s’adresse à ceux qui, depuis les débuts de la révélation divine, se sont fermés à la vérité et à la réalité et ont nié le vrai, même lorsqu’ils constituent la majorité des êtres humains.

Resumen estructurado

Las palabras y los conceptos revisten una importancia fundamental para comprender el Corán como guía divina. Salvo contadas excepciones, el texto coránico recurre generalmente a la interpelación directa. En la mayoría de los casos, el mensaje se transmite sin especificaciones temporales o espaciales y sin mencionar expresamente el contexto que subyace al asunto abordado, es decir, las circunstancias de la revelación. Mediante este procedimiento, el Corán otorga prioridad al mensaje esencial que pretende comunicar, en lugar de centrar la atención en individuos o personas concretos.

El Corán no especifica explícitamente a quiénes designa la expresión aktharu al-nās, es decir, «la mayoría de las personas». El examen de los comentarios exegéticos clásicos revela que esta expresión no se interpreta de manera uniforme en todas las aleyas en las que aparece. Exegetas como Muqātil b. Sulaymān, Abū al-Layth al-Samarqandī, al-Wāḥidī, al-Ṭabarī e Ibn al-Jawzī la interpretaron atendiendo al contexto y a las circunstancias de la revelación (sabab al-nuzūl) de las aleyas correspondientes, atribuyéndole sentidos como «la mayoría politeísta o incrédula de los habitantes de La Meca», «la mayoría de las personas», «la mayoría de los habitantes de Egipto» y «la mayoría de la Gente del Libro». Asimismo, se examinó si esta diversidad interpretativa se reproduce en las traducciones turcas, a partir de las aleyas que contienen dicha expresión. En la mayoría de las traducciones analizadas se observa una preferencia por el significado «la mayoría de las personas», que constituye la interpretación predominante.

El objetivo de este estudio es determinar los significados y las interpretaciones atribuidos, en las fuentes exegéticas clásicas y en las traducciones turcas, a la expresión aktharu al-nās, una de las fórmulas de interpelación general empleadas en el Corán y traducida al turco como «la mayoría de las personas».

El hecho de que esta expresión, recurrente en numerosas aleyas coránicas, adquiera distintos estratos de significado en función del contexto constituye una cuestión que merece especial atención. En algunas aleyas, aktharu al-nās remite a la mayoría que no cree, mientras que, en otras, describe a quienes no hacen uso de la razón o no logran comprender la verdad. Esta diversidad ha propiciado interpretaciones divergentes tanto en la tradición exegética como en los estudios de traducción.

El estudio adoptó una metodología cualitativa basada en un procedimiento inductivo y recurrió a la técnica del análisis documental. En primer lugar, se identificaron veinte aleyas en las que aparece la expresión aktharu al-nās. Se seleccionaron cuatro de ellas como muestra y se identificaron y examinaron pormenorizadamente los significados que les atribuyen los comentarios exegéticos clásicos. La investigación se apoyó principalmente en las siguientes obras: Tafsīr Muqātil b. Sulaymān, Jāmiʿ al-bayān, Baḥr al-ʿulūm, al-Wasīṭ, Zād al-masīr, al-Muḥarrar al-wajīz y Mafātīḥ al-ghayb. Las interpretaciones de las aleyas pertinentes se compararon con seis traducciones turcas seleccionadas a título de ejemplo: Yazır, Hak Dîni Kur’ân Dili: Kur’ân-ı Kerîm’in Türkçe Meâli; Ateş, Kur’an-ı Kerîm ve Cümle Meâli; Çantay, Kur’ân-ı Hakîm ve Meâl-i Kerîm; Bayraklı, Yeni Bir Anlayışın Işığında Kur’an Meâli; Altuntaş y Şahin, Kur’an-ı Kerim Meâli; Akdemir, Son Çağrı Kur’an; Öztürk, Kur’an-ı Kerim Meâli Anlam ve Yorum Merkezli Çeviri; Karaman et al., Kur’an Yolu Meâli; y Özsoy y Güler, Konularına Göre Kur’an.

Las nueve traducciones seleccionadas responden a una diversificación deliberada en cuanto al período histórico, la adscripción institucional y académica y el enfoque traductológico e interpretativo. En este marco, la muestra abarca un amplio intervalo temporal, desde la década de 1930 hasta la actualidad. Incluye a Çantay, que representa los primeros años de la época republicana, y a Yazır, cuya obra constituye uno de los textos fundacionales de la tradición de la Presidencia de Asuntos Religiosos de Turquía —Diyanet—; comprende también las traducciones académicas de Ateş y Akdemir y, finalmente, los trabajos contemporáneos de Bayraklı, Altuntaş y Şahin, Öztürk, Karaman et al., y Özsoy y Güler. Esta diversidad no se limita a los períodos históricos, sino que reúne asimismo la tradición institucional y oficial, representada por Altuntaş y Şahin y por Karaman et al., cuyas obras se inscriben en la tradición de Diyanet, y las interpretaciones académicas independientes de Bayraklı, Öztürk, Akdemir y Ateş. Al mismo tiempo, incluye distintas estrategias de traducción, como los enfoques literales, los centrados en la interpretación y los orientados a la simplificación. De este modo, la muestra adquiere un carácter representativo adecuado al objetivo de la investigación y permite observar tanto la estabilidad del significado de aktharu al-nās a lo largo del tiempo como las variaciones existentes dentro de la tradición interpretativa. Los datos obtenidos se examinaron mediante el análisis de contenido y el método comparativo, como procedimientos de análisis cualitativo.

Una de las características estilísticas del Corán consiste en transmitir su mensaje mediante fórmulas retóricas generales. Entre ellas, la expresión aktharu al-nās, que significa «la mayoría de las personas», aparece en veinte aleyas distribuidas en doce suras y destaca como un recurso retórico importante en la manera en que el Corán se dirige a sus destinatarios. Con el propósito de determinar su sentido, este estudio examinó detalladamente los significados que le atribuyeron los primeros exegetas y evaluó dichas interpretaciones de forma comparativa a partir de ejemplos seleccionados de las traducciones turcas. Exegetas como Muqātil b. Sulaymān, al-Ṭabarī, Abū al-Layth al-Samarqandī, al-Wāḥidī e Ibn al-Jawzī interpretaron la expresión conforme al contexto y a las circunstancias de la revelación de las aleyas en las que aparece, atribuyéndole sentidos como «la mayoría de los habitantes de La Meca que eran politeístas o incrédulos», «la mayoría de las personas», «la mayoría de los habitantes de Egipto» y «la mayoría de la Gente del Libro». Por consiguiente, en la tradición exegética temprana, aktharu al-nās se entendió como una expresión que designa a los destinatarios en cuanto constituyen una mayoría por sus creencias y comportamientos.

Mientras que Muqātil b. Sulaymān interpretó generalmente esta expresión como una referencia a «la mayoría de los habitantes de La Meca que eran politeístas o incrédulos», la mayoría de los exegetas, con al-Ṭabarī a la cabeza, adoptó el significado general de «la mayoría de las personas». Cabe sostener que la interpretación mayoritaria presenta una mayor coherencia que la de Muqātil b. Sulaymān. Aunque las aleyas remitan a los politeístas de La Meca, su interpelación comprende, hasta el Día del Juicio, a todas las personas que profesen tales creencias y adopten tales comportamientos, con independencia de su identidad. Esta perspectiva se expresa en el principio al-ʿibra bi-ʿumūm al-lafẓ lā bi-khuṣūṣ al-sabab, según el cual «lo determinante es la generalidad del enunciado y no la particularidad de la circunstancia que lo motivó». Se trata de uno de los principios fundamentales de la teoría jurídica islámica (uṣūl al-fiqh) y de los fundamentos de la exégesis (uṣūl al-tafsīr) que orientan la comprensión de las aleyas y de los textos religiosos.

En cuanto a la determinación del significado de la expresión, las formulaciones y las decisiones adoptadas en las traducciones varían en función del conocimiento que sus autores han adquirido de la tradición exegética y de sus propios enfoques interpretativos. No obstante, se observó que la mayoría de las traducciones conserva la fórmula general de interpelación y ofrece una versión próxima a la literalidad del texto. La expresión aktharu al-nās se consideró un elemento altamente representativo de una modalidad discursiva que, en consonancia con el estilo de interpelación del Corán, pone de relieve la crítica a la mayoría y el carácter excepcional de la verdad.

En conclusión, la expresión aktharu al-nās en el Corán dirige su crítica a todas las personas que no creen, que no reconocen el Corán como verdad y realidad, que no dan gracias a Dios y que permanecen ajenas a la vida futura y a la resurrección. En consecuencia, puede afirmarse que la crítica de las aleyas se dirige a quienes, desde los inicios de la revelación divina, se han cerrado a la verdad y a la realidad y han negado lo verdadero, aun cuando constituyan la mayoría de las personas.

结构式摘要

在将《古兰经》理解为神圣指引的过程中，词语与概念具有至关重要的作用。除少数例外，《古兰经》通常采用直接向受众言说的方式。在大多数情况下，经文传达其讯息时并不明确交代时间或地点，也不直接说明所讨论主题的背景，即降示缘由。通过这一方式，《古兰经》优先突出其意欲传达的核心讯息，而非将关注点置于特定个体或人物之上。

《古兰经》并未明确说明“多数人”（aktharu al-nās）这一表述具体指向哪些人。对古典经注的考察表明，该表述在不同经文中并未被赋予完全一致的含义。穆卡提勒·本·苏莱曼（Muqātil b. Sulaymān）、艾布·莱斯·撒马尔罕迪（Abū al-Layth al-Samarqandī）、瓦希迪（al-Wāḥidī）、塔巴里（al-Ṭabarī）和伊本·焦齐（Ibn al-Jawzī）等经注家，依据相关经文的语境及其降示缘由（sabab al-nuzūl），将这一表述分别解释为“麦加居民中占多数的多神教徒或不信者”“多数人”“埃及居民中的大多数”以及“有经人中的大多数”。本研究还围绕出现该表述的经文，考察土耳其语译本中是否存在类似的解释差异。研究发现，在所考察的大多数译本中，“多数人”这一含义受到优先采用，并占据主导地位。

本研究旨在厘清古典经注文献与土耳其语译本赋予“多数人”（aktharu al-nās）这一表述的不同含义与解释。该表述是《古兰经》所采用的一种泛指性称谓，在土耳其语中通常被译为“大多数人”。

这一表述在多处经文中反复出现，并随语境变化而呈现不同的意义层次，值得深入探讨。在某些经文中，它指向不信仰的多数群体；在另一些经文中，则用于描述不运用理性或无法领悟真理的人。这种语义多样性促成了经注传统与翻译研究中的不同解释。

本研究采用基于归纳程序的质性研究方法，并运用文献分析技术。首先，研究确定了出现“多数人”（aktharu al-nās）这一表述的二十节经文，随后从中选取四节作为研究样本，梳理古典经注文本赋予相关表述的解释性含义，并予以详细讨论。研究主要依据以下著作：Tafsīr Muqātil b. Sulaymān、Jāmiʿ al-bayān、Baḥr al-ʿulūm、al-Wasīṭ、Zād al-masīr、al-Muḥarrar al-wajīz及Mafātīḥ al-ghayb。相关经文的解释与作为示例选取的六部土耳其语译本进行了比较，具体包括：Yazır的Hak Dîni Kur’ân Dili: Kur’ân-ı Kerîm’in Türkçe Meâli；Ateş的Kur’an-ı Kerîm ve Cümle Meâli；Çantay的Kur’ân-ı Hakîm ve Meâl-i Kerîm；Bayraklı的Yeni Bir Anlayışın Işığında Kur’an Meâli；Altuntaş与Şahin的Kur’an-ı Kerim Meâli；Akdemir的Son Çağrı Kur’an；Öztürk的Kur’an-ı Kerim Meâli Anlam ve Yorum Merkezli Çeviri；Karaman等人的Kur’an Yolu Meâli；以及Özsoy与Güler的Konularına Göre Kur’an。

上述九部译本的选择，旨在有意识地体现历史时期、机构与学术身份以及翻译和诠释取向方面的多样性。在这一框架下，样本涵盖从20世纪30年代至今的广泛时间跨度：既包括代表共和国早期阶段的Çantay，以及其著作被视为土耳其宗教事务局传统奠基性文本之一的Yazır，也包括Ateş与Akdemir的学术性译本，进而延伸至Bayraklı、Altuntaş与Şahin、Öztürk、Karaman等人以及Özsoy与Güler的当代著作。这种多样性并不限于历史时期，还兼顾了机构性、官方性传统与独立学术诠释：前者以植根于土耳其宗教事务局传统的Altuntaş与Şahin、Karaman等人的译本为代表，后者则包括Bayraklı、Öztürk、Akdemir与Ateş的著作。同时，样本也体现了直译、诠释导向与简化表达等不同翻译策略。因此，该样本具备与研究目标相适应的代表性，既有助于考察“多数人”这一表述的含义在历史进程中的稳定性，也有助于揭示诠释传统内部的多样化表现。所获资料采用质性资料分析中的内容分析法与比较法进行分析。

通过泛指性修辞形式传达讯息，是《古兰经》的一项文体特征。其中，“多数人”（aktharu al-nās）这一表述出现于十二章中的二十节经文，是《古兰经》面向受众展开言说时的一种重要修辞手段。为确定该表述的意指，本研究深入考察了早期经注家赋予它的含义，并结合从土耳其语译本中选取的实例，对这些解释进行比较评析。穆卡提勒·本·苏莱曼、塔巴里、艾布·莱斯·撒马尔罕迪、瓦希迪和伊本·焦齐等经注家，根据相关经文的语境及其降示缘由，将其解释为“麦加居民中占多数的多神教徒或不信者”“多数人”“埃及居民中的大多数”以及“有经人中的大多数”。由此可见，在早期经注传统中，该表述被理解为指称那些在信仰与行为方面构成多数的受众群体。

穆卡提勒·本·苏莱曼通常将这一表述解释为“麦加居民中占多数的多神教徒或不信者”，而以塔巴里为代表的大多数经注家则采用“多数人”这一一般性含义。可以认为，多数经注家的解释较穆卡提勒·本·苏莱曼的解释更具一致性。即使相关经文指涉麦加的多神教徒，直至复生日，所有持有此类信仰并从事此类行为的人，无论其身份如何，均属于这些经文的言说对象。这一理解体现于“应以措辞的普遍性为准，而非以降示缘由的特殊性为限”（al-ʿibra bi-ʿumūm al-lafẓ lā bi-khuṣūṣ al-sabab）的原则之中。该原则是伊斯兰教法原理学（uṣūl al-fiqh）与经注原理学（uṣūl al-tafsīr）中规范经文及宗教文本理解方式的基本原则之一。

就该表述的意义确定而言，各译本所采用的语言形式与翻译选择，因译者从经注传统中积累的知识及其自身诠释取向而有所不同。然而，研究发现，大多数译本保留了该表述的泛指性言说形式，并采用接近原文字面意义的译法。“多数人”（aktharu al-nās）被视为一种具有高度代表性的话语要素，体现了与《古兰经》言说风格相契合的表达方式，即突出对多数群体的批评，以及真理所处的例外性地位。

综上，《古兰经》中的“多数人”（aktharu al-nās）这一表述，批评的是所有不信仰、不承认《古兰经》为真理与真实、不感赞真主，以及对后世与复活缺乏认识的人。因此，可以认为，自神圣启示开始以来，那些拒绝向真理与真实敞开心扉、否认真理的人，即使在人群中占据多数，仍是相关经文所批评的对象。

Структурированная аннотация

Слова и понятия имеют первостепенное значение для понимания Корана как божественного руководства. За редкими исключениями Коран преимущественно использует форму прямого обращения. В большинстве случаев послание передаётся без указания времени и места, а также без эксплицитного обозначения контекста, составляющего предысторию рассматриваемого вопроса, — обстоятельств ниспослания. Благодаря такому подходу приоритет отдаётся основному посланию, которое Коран стремится донести, а не конкретным лицам.

В Коране прямо не уточняется, кто подразумевается под выражением aktharu al-nās, то есть «большинство людей». Анализ классических тафсиров показывает, что данное выражение не получает одинакового толкования во всех аятах, в которых оно встречается. Такие экзегеты, как Мукатиль ибн Сулейман, Абу-ль-Лайс ас-Самарканди, аль-Вахиди, ат-Табари и Ибн аль-Джаузи, интерпретировали его с учётом контекста и обстоятельств ниспослания (sabab al-nuzūl) соответствующих аятов, придавая ему значения «большинство жителей Мекки, являющихся многобожниками или неверующими», «большинство людей», «большинство жителей Египта» и «большинство людей Писания». На материале аятов, содержащих выражение aktharu al-nās, также исследовался вопрос о том, наблюдается ли аналогичное разнообразие в турецких переводах. Установлено, что в большинстве рассмотренных переводов предпочтение отдаётся значению «большинство людей» и именно эта интерпретация преобладает.

Цель настоящего исследования — определить значения и интерпретации, приписываемые в классических экзегетических источниках и турецких переводах выражению aktharu al-nās, которое представляет собой одну из используемых в Коране обобщённых форм обращения и передаётся на турецкий язык в значении «большинство людей».

Особого внимания заслуживает то обстоятельство, что данное выражение, неоднократно встречающееся в коранических аятах, приобретает различные смысловые оттенки в зависимости от контекста. В одних аятах оно обозначает неверующее большинство, тогда как в других характеризует тех, кто не пользуется разумом или не способен постичь истину. Эта семантическая вариативность обусловила появление различных интерпретаций как в экзегетической традиции, так и в исследованиях перевода.

В работе применён качественный исследовательский подход, основанный на индуктивной процедуре, с использованием метода документального анализа. На первом этапе были выявлены двадцать аятов, содержащих выражение aktharu al-nās. Из них четыре аята были отобраны в качестве исследовательской выборки; затем на основе классических тафсиров были установлены и подробно рассмотрены соответствующие экзегетические значения. Исследование опирается прежде всего на следующие сочинения: Tafsīr Muqātil b. Sulaymān, Jāmiʿ al-bayān, Baḥr al-ʿulūm, al-Wasīṭ, Zād al-masīr, al-Muḥarrar al-wajīz и Mafātīḥ al-ghayb. Толкования соответствующих аятов были сопоставлены с шестью турецкими переводами, отобранными в качестве примеров: Yazır, Hak Dîni Kur’ân Dili: Kur’ân-ı Kerîm’in Türkçe Meâli; Ateş, Kur’an-ı Kerîm ve Cümle Meâli; Çantay, Kur’ân-ı Hakîm ve Meâl-i Kerîm; Bayraklı, Yeni Bir Anlayışın Işığında Kur’an Meâli; Altuntaş и Şahin, Kur’an-ı Kerim Meâli; Akdemir, Son Çağrı Kur’an; Öztürk, Kur’an-ı Kerim Meâli Anlam ve Yorum Merkezli Çeviri; Karaman и др., Kur’an Yolu Meâli; Özsoy и Güler, Konularına Göre Kur’an.

Девять отобранных переводов призваны обеспечить целенаправленное разнообразие с точки зрения исторического периода, институциональной и академической принадлежности, а также переводческого и интерпретационного подхода. В этих рамках выборка охватывает широкий временной диапазон — с 1930-х годов до настоящего времени. Она включает работы Çantay, представляющего ранний республиканский период, и Yazır, чей труд является одним из основополагающих текстов традиции Управления по делам религии Турции — Диянета, академические переводы Ateş и Akdemir, а также современные труды Bayraklı, Altuntaş и Şahin, Öztürk, Karaman и др., Özsoy и Güler. Это разнообразие не ограничивается историческими периодами: оно также объединяет официальную институциональную традицию, представленную переводами Altuntaş и Şahin, а также Karaman и др., связанными с Диянетом, и независимые академические интерпретации Bayraklı, Öztürk, Akdemir и Ateş. Одновременно выборка представляет различные переводческие стратегии, включая буквальный перевод, интерпретационно ориентированный перевод и подходы, основанные на упрощении изложения. Таким образом, выборка приобретает репрезентативность, соответствующую цели исследования, и позволяет проследить как устойчивость значения выражения aktharu al-nās в исторической перспективе, так и вариативность внутри интерпретационной традиции. Полученные данные были рассмотрены с использованием контент-анализа и сравнительного метода как способов качественного анализа.

Одной из стилистических особенностей Корана является передача послания посредством обобщённых риторических формул. Выражение aktharu al-nās, означающее «большинство людей», представляет собой одну из таких формул: оно встречается в двадцати аятах двенадцати сур и выступает важным риторическим средством обращения Корана к своим адресатам. Для установления подразумеваемого смысла этого выражения в исследовании подробно рассмотрены значения, приписываемые ему ранними экзегетами, а затем проведена сравнительная оценка соответствующих толкований на примерах, отобранных из турецких переводов. Мукатиль ибн Сулейман, ат-Табари, Абу-ль-Лайс ас-Самарканди, аль-Вахиди и Ибн аль-Джаузи интерпретировали aktharu al-nās в соответствии с контекстом и обстоятельствами ниспослания аятов, придавая ему значения «большинство жителей Мекки, являющихся многобожниками или неверующими», «большинство людей», «большинство жителей Египта» и «большинство людей Писания». Следовательно, в ранней экзегетической традиции это выражение понималось как обозначение адресатов, составляющих большинство по признаку их верований и поведения.

Если Мукатиль ибн Сулейман обычно толковал данное выражение как «большинство жителей Мекки, являющихся многобожниками или неверующими», то большинство экзегетов, прежде всего ат-Табари, придерживалось общего значения «большинство людей». Можно утверждать, что интерпретация большинства экзегетов отличается большей последовательностью, чем толкование Мукатиля ибн Сулеймана. Даже если аяты указывают на мекканских многобожников, все люди, разделяющие подобные верования и придерживающиеся подобного поведения, независимо от своей принадлежности, остаются адресатами этих аятов вплоть до Судного дня. Данный подход выражен в принципе al-ʿibra bi-ʿumūm al-lafẓ lā bi-khuṣūṣ al-sabab, согласно которому «определяющее значение имеет общий смысл формулировки, а не частный характер повода её ниспослания». Это один из основополагающих принципов теории исламского права (uṣūl al-fiqh) и основ коранической экзегезы (uṣūl al-tafsīr), регулирующих понимание аятов и религиозных текстов.

Что касается установления значения рассматриваемого выражения, языковые средства и переводческие решения варьируются в зависимости от знаний, усвоенных авторами из экзегетической традиции, и их собственных интерпретационных подходов. Вместе с тем выявлено, что в большинстве переводов сохраняется обобщённая форма обращения, а само выражение передаётся близко к буквальному смыслу оригинала. Выражение aktharu al-nās рассматривается как весьма репрезентативный элемент способа изложения, который в соответствии с характером коранического обращения подчёркивает критику большинства и исключительное положение истины.

В заключение следует отметить, что выражение aktharu al-nās в Коране содержит критику всех тех, кто не верует, не признаёт Коран истиной и реальностью, не благодарит Аллаха и пребывает в неведении относительно загробной жизни и воскресения. Следовательно, можно утверждать, что критика аятов направлена на тех, кто с самого начала божественного откровения оставался закрытым для истины и реальности и отрицал истину, даже если такие люди составляли большинство.

संरचित सार

क़ुरआन को ईश्वरीय मार्गदर्शन के रूप में समझने में शब्दों और अवधारणाओं का अत्यधिक महत्त्व है। कुछ अपवादों को छोड़कर, क़ुरआन सामान्यतः प्रत्यक्ष संबोधन की शैली अपनाता है। अधिकांश मामलों में संदेश प्रस्तुत करते समय न तो समय और स्थान का उल्लेख किया जाता है और न ही विवेच्य विषय की पृष्ठभूमि निर्मित करने वाले संदर्भ, अर्थात् अवतरण के प्रसंग, को स्पष्ट किया जाता है। इस पद्धति के माध्यम से क़ुरआन विशिष्ट व्यक्तियों पर ध्यान केंद्रित करने के बजाय उस मूल संदेश को प्राथमिकता देता है जिसे वह संप्रेषित करना चाहता है।

क़ुरआन में यह स्पष्ट रूप से नहीं बताया गया है कि अक्थरु अल-नास (aktharu al-nās), अर्थात् “अधिकांश लोग”, पदबंध से किन लोगों का अभिप्राय है। शास्त्रीय तफ़सीरों के अध्ययन से ज्ञात होता है कि इस पदबंध का अर्थ उन सभी आयतों में समान नहीं माना गया है जिनमें इसका प्रयोग हुआ है। मुक़ातिल इब्न सुलैमान, अबू अल-लैस अल-समरक़न्दी, अल-वाहिदी, अल-तबरी और इब्न अल-जौज़ी जैसे व्याख्याकारों ने संबंधित आयतों के संदर्भ और अवतरण-प्रसंग (sabab al-nuzūl) के अनुसार इसकी व्याख्या की है। उन्होंने इसे “मक्का के निवासियों में बहुसंख्यक बहुदेववादी अथवा अविश्वासी लोग”, “अधिकांश लोग”, “मिस्र के अधिकांश निवासी” और “अहल अल-किताब अर्थात् धर्मग्रंथ-प्राप्त समुदायों के अधिकांश लोग” जैसे अर्थों में ग्रहण किया है। इस पदबंध वाली आयतों के आधार पर यह भी जाँचा गया कि क्या तुर्की अनुवादों में इसी प्रकार की अर्थगत विविधता विद्यमान है। परीक्षण किए गए अधिकांश अनुवादों में “अधिकांश लोग” अर्थ को प्राथमिकता दी गई है और यही व्याख्या प्रमुख रूप से प्रचलित दिखाई देती है।

इस अध्ययन का उद्देश्य शास्त्रीय व्याख्यात्मक स्रोतों और तुर्की अनुवादों में अक्थरु अल-नास पदबंध को दिए गए अर्थों और व्याख्याओं का निर्धारण करना है। यह पदबंध क़ुरआन में प्रयुक्त सामान्य संबोधन-रूपों में से एक है और तुर्की में इसका अनुवाद “अधिकांश लोग” के अर्थ में किया जाता है।

क़ुरआन की अनेक आयतों में बार-बार आने वाला यह पदबंध संदर्भ के अनुसार अर्थ की विभिन्न परतें ग्रहण करता है; यह तथ्य विशेष ध्यान की अपेक्षा रखता है। कुछ आयतों में यह उन बहुसंख्यक लोगों को निरूपित करता है जो ईमान नहीं लाते, जबकि अन्य आयतों में यह उन लोगों का वर्णन करता है जो अपनी विवेक-बुद्धि का उपयोग नहीं करते अथवा सत्य को समझने में असमर्थ रहते हैं। इस विविधता ने तफ़सीर की परंपरा और अनुवाद-अध्ययन, दोनों में भिन्न-भिन्न व्याख्याओं को जन्म दिया है।

अध्ययन में आगमनात्मक प्रक्रिया पर आधारित गुणात्मक अनुसंधान-पद्धति अपनाई गई और दस्तावेज़ विश्लेषण तकनीक का उपयोग किया गया। सर्वप्रथम, उन बीस आयतों की पहचान की गई जिनमें अक्थरु अल-नास पदबंध आता है। इनमें से चार आयतों को अध्ययन के नमूने के रूप में चुना गया तथा शास्त्रीय तफ़सीर-ग्रंथों में प्रस्तुत उनके व्याख्यात्मक अर्थों की पहचान करके उनका विस्तृत विवेचन किया गया। अध्ययन मुख्यतः निम्नलिखित ग्रंथों पर आधारित है: Tafsīr Muqātil b. Sulaymān, Jāmiʿ al-bayān, Baḥr al-ʿulūm, al-Wasīṭ, Zād al-masīr, al-Muḥarrar al-wajīz और Mafātīḥ al-ghayb। संबंधित आयतों की व्याख्याओं की तुलना उदाहरणार्थ चयनित छह तुर्की अनुवादों से की गई: Yazır का Hak Dîni Kur’ân Dili: Kur’ân-ı Kerîm’in Türkçe Meâli; Ateş का Kur’an-ı Kerîm ve Cümle Meâli; Çantay का Kur’ân-ı Hakîm ve Meâl-i Kerîm; Bayraklı का Yeni Bir Anlayışın Işığında Kur’an Meâli; Altuntaş और Şahin का Kur’an-ı Kerim Meâli; Akdemir का Son Çağrı Kur’an; Öztürk का Kur’an-ı Kerim Meâli Anlam ve Yorum Merkezli Çeviri; Karaman और अन्य का Kur’an Yolu Meâli; तथा Özsoy और Güler का Konularına Göre Kur’an।

इन नौ अनुवादों का चयन ऐतिहासिक कालखंड, संस्थागत एवं अकादमिक पहचान तथा अनुवाद और व्याख्या के दृष्टिकोण की दृष्टि से उद्देश्यपूर्ण विविधता सुनिश्चित करने के लिए किया गया। इस रूपरेखा के अंतर्गत अध्ययन का नमूना 1930 के दशक से वर्तमान तक की व्यापक समयावधि को समेटता है। इसमें गणतांत्रिक युग के प्रारंभिक वर्षों का प्रतिनिधित्व करने वाले Çantay और तुर्की के धार्मिक मामलों के निदेशालय, दियानेत, की परंपरा के आधारभूत ग्रंथों में से एक के लेखक Yazır से लेकर Ateş तथा Akdemir के अकादमिक अनुवाद और अंततः Bayraklı, Altuntaş एवं Şahin, Öztürk, Karaman एवं अन्य तथा Özsoy एवं Güler की समकालीन कृतियाँ सम्मिलित हैं। यह विविधता केवल ऐतिहासिक कालखंडों तक सीमित नहीं है, बल्कि संस्थागत-आधिकारिक परंपरा और स्वतंत्र अकादमिक व्याख्याओं को भी एक साथ प्रस्तुत करती है। पहली परंपरा का प्रतिनिधित्व दियानेत से संबद्ध Altuntaş एवं Şahin तथा Karaman एवं अन्य के अनुवाद करते हैं, जबकि दूसरी में Bayraklı, Öztürk, Akdemir और Ateş की व्याख्याएँ आती हैं। साथ ही, इसमें शाब्दिक, व्याख्या-केंद्रित और सरलीकरणपरक अनुवाद जैसी विभिन्न रणनीतियाँ भी सम्मिलित हैं। इस प्रकार नमूने को अनुसंधान के उद्देश्य के अनुरूप प्रतिनिधित्वशील स्वरूप प्राप्त होता है, जिससे ऐतिहासिक प्रक्रिया में अक्थरु अल-नास पदबंध के अर्थ की स्थिरता और व्याख्यात्मक परंपरा के भीतर उसकी विविधताओं, दोनों का अवलोकन संभव होता है। प्राप्त सामग्री का विश्लेषण गुणात्मक डेटा-विश्लेषण की विधियों के अंतर्गत विषयवस्तु विश्लेषण और तुलनात्मक पद्धति द्वारा किया गया।

सामान्य आलंकारिक विन्यासों के माध्यम से अपना संदेश संप्रेषित करना क़ुरआन की शैलीगत विशेषताओं में से एक है। ऐसा ही एक विन्यास अक्थरु अल-नास, अर्थात् “अधिकांश लोग”, है, जो बारह सूरों की बीस आयतों में मिलता है और अपने संबोधित समुदाय तक संदेश पहुँचाने में क़ुरआन के एक महत्त्वपूर्ण आलंकारिक साधन के रूप में उभरता है। इस अध्ययन में पदबंध के अभिप्रेत अर्थ का निर्धारण करने के लिए आरंभिक व्याख्याकारों द्वारा उसे दिए गए अर्थों का गहन परीक्षण किया गया और तुर्की अनुवादों से चयनित उदाहरणों के आधार पर उन व्याख्याओं का तुलनात्मक मूल्यांकन किया गया। मुक़ातिल इब्न सुलैमान, अल-तबरी, अबू अल-लैस अल-समरक़न्दी, अल-वाहिदी और इब्न अल-जौज़ी जैसे व्याख्याकारों ने संबंधित आयतों के संदर्भ और अवतरण-प्रसंग के अनुसार इसे “मक्का के निवासियों में बहुसंख्यक बहुदेववादी अथवा अविश्वासी लोग”, “अधिकांश लोग”, “मिस्र के अधिकांश निवासी” और “अहल अल-किताब के अधिकांश लोग” के अर्थ में समझा। तदनुसार, आरंभिक तफ़सीर-परंपरा में इस पदबंध की व्याख्या ऐसे संबोधित लोगों के रूप में की गई जो अपने विश्वासों और व्यवहार के आधार पर बहुसंख्यक समूह का गठन करते हैं।

जहाँ मुक़ातिल इब्न सुलैमान ने सामान्यतः इस पदबंध को “मक्का के निवासियों में बहुसंख्यक बहुदेववादी अथवा अविश्वासी लोग” के अर्थ में ग्रहण किया, वहीं अल-तबरी सहित अधिकांश व्याख्याकारों ने “अधिकांश लोग” के व्यापक अर्थ को स्वीकार किया। यह कहा जा सकता है कि अधिकांश व्याख्याकारों की व्याख्या मुक़ातिल इब्न सुलैमान की व्याख्या की अपेक्षा अधिक सुसंगत है। यद्यपि आयतों में मक्का के बहुदेववादियों की ओर संकेत किया गया हो, तथापि ऐसे विश्वास रखने वाले और ऐसा आचरण करने वाले सभी लोग, उनकी पहचान चाहे जो भी हो, क़ियामत के दिन तक इन आयतों के संबोधित जन बने रहते हैं। यह दृष्टिकोण al-ʿibra bi-ʿumūm al-lafẓ lā bi-khuṣūṣ al-sabab सिद्धांत में व्यक्त होता है, जिसका आशय है कि “निर्णायक महत्त्व कथन की सामान्य व्याप्ति का है, न कि उसके अवतरण-प्रसंग की विशिष्टता का।” यह इस्लामी विधिशास्त्र के मूल सिद्धांतों (uṣūl al-fiqh) और क़ुरआनी व्याख्याशास्त्र के मूल सिद्धांतों (uṣūl al-tafsīr) में से एक है, जो आयतों तथा धार्मिक ग्रंथों को समझने की पद्धति निर्धारित करते हैं।

पदबंध के अर्थ-निर्धारण के संबंध में अनुवादों की भाषिक अभिव्यक्तियाँ और अनुवादगत विकल्प, लेखकों द्वारा तफ़सीर-परंपरा से अर्जित ज्ञान तथा उनके अपने व्याख्यात्मक दृष्टिकोणों के अनुसार भिन्न होते हैं। फिर भी, यह पाया गया कि अधिकांश अनुवादों में पदबंध के सामान्य संबोधन-रूप को बनाए रखा गया है और उसे मूल पाठ के शाब्दिक अर्थ के निकट प्रस्तुत किया गया है। अक्थरु अल-नास को ऐसी अभिव्यक्ति-शैली का अत्यंत प्रतिनिधि तत्त्व माना गया है जो क़ुरआन की संबोधन-शैली के अनुरूप बहुसंख्यक समूह की आलोचना और सत्य की अपवादात्मक स्थिति को प्रमुखता देती है।

निष्कर्षतः, क़ुरआन में अक्थरु अल-नास पदबंध उन सभी लोगों की आलोचना करता है जो ईमान नहीं लाते, क़ुरआन को सत्य और वास्तविकता के रूप में स्वीकार नहीं करते, अल्लाह के प्रति कृतज्ञता व्यक्त नहीं करते तथा परलोक और पुनरुत्थान से अनभिज्ञ रहते हैं। अतः यह कहा जा सकता है कि ईश्वरीय प्रकाशना के आरंभ से ही जिन्होंने स्वयं को सत्य और वास्तविकता के प्रति बंद रखा तथा सत्य का निषेध किया, वे ही इन आयतों की आलोचना के लक्ष्य हैं, भले ही वे लोगों का बहुमत बनाते हों।