Abstract

Türkiye’de Anadolu imam hatip liselerindeki hazırlık programlarının çeşitlenmesi, yabancı dil öğretimini Arapça ve İngilizce merkezli yapıdan Almanca, İspanyolca, Fransızca, Farsça, Rusça, Çince, Japonca, İtalyanca ve Koreceyi de kapsayan çok dilli bir modele dönüştürmüştür. Araştırma, bu dönüşümü birinci yabancı dil olarak Almanca ve Beşiktaş Kız Anadolu İmam Hatip Lisesi örneği üzerinden incelemektedir. Genel yabancı dil ile mesleki/alan odaklı yabancı dil didaktiği arasındaki ayrım, Almancanın tarihsel ve kurumsal konumu ve okul-üniversite iş birliğinin didaktik işlevleri değerlendirilmiştir.Nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde gömülü tek durum deseniyle yürütülen çalışmada, 1951–2026 yılları arasında yayımlanan 39 resmî ve akademik doküman çözümlenmiştir. Elde edilen bulgular; dil bilgisi-çeviri ve ders kitabı bağımlılığından yoğun hazırlık öğretimine, eylem odaklı iletişime, münazara ve Model Birleşmiş Milletler uygulamalarına (MUN), çok dilli kültür üretimine, portfolyoya ve yükseköğretime geçişe yönelen bir paradigma değişimini göstermektedir.Ayrıca 2025–2026’da İstanbul/ Beşiktaş, Ankara ve İzmir’de faaliyet gösteren 3 etkin Almanca programı doğrulanmış olup; Bursa ve Konya’da 2026–2027 için yeni programlar ilan edilmiştir.  İrdelenen Beşiktaş örneği; yabancı dil eğitimi başarılarını Türk-Alman Üniversitesiyle kurumsal iş birliğiyle birleştirmektedir. Üniversitede 2022’de kurulan İlahiyat Fakültesi Temmuz 2026’da henüz etkin bir program sunmasa da geleceğe dönük didaktik bir geçiş imkânı oluşturmaktadır.Ayrıca Münster Üniversitesinde 2026’da kurulan İslam İlahiyat Fakültesi de Almancanın din eğitimindeki akademik ve kamusal işlevini göstermektedir. Sonuç olarak ilgili çalışmada genel iletişimsel Almanca ile dinî, kültürlerarası ve akademik alanlara yönelik Almancayı birleştiren 2 katmanlı bir müfredat önerilmektedir.

Abstract

Preparatory language programmes in Turkish Anatolian Imam Hatip high schools have transformed foreign-language education from an Arabic- and English-centred model into a plurilingual structure that also includes German, Spanish, French, Persian, Russian, Chinese, Japanese, Italian and Korean. This study examines that transformation through German as a first foreign language and the case of Beşiktaş Girls' Anatolian Imam Hatip High School. It distinguishes general foreign-language education from vocational or field-oriented language education, traces the historical and institutional position of German, and evaluates school–university collaboration. The qualitative embedded single-case study analyses 39 official and academic documents published between 1951 and 2026. The findings identify a shift from grammar-translation and textbook dependence towards intensive preparatory education, action-oriented communication, debating, Model United Nations, plurilingual cultural production, portfolios and progression into higher education. In 2025–2026, 3 active German programmes were documented in Beşiktaş, Ankara and İzmir; Bursa and Konya announced new programmes for 2026–2027. The Beşiktaş case combines language achievements with institutional collaboration with the Turkish-German University. Although the university's Faculty of Theology, established in 2022, did not yet offer a publicly listed active programme in July 2026, it creates a prospective pathway. The Faculty of Islamic Theology established at the University of Münster in 2026 further illustrates German's academic and public function in religious education. The study proposes a 2-layer curriculum combining general communicative German with progressively developed German for religious, intercultural and academic purposes.

Structured Abstract

Aim: Foreign-language education in Anatolian Imam Hatip high schools occupies a distinctive position because these institutions prepare learners for higher education while providing religious vocational formation. Arabic has historically served as the language of religious sources and vocational subjects, whereas modern European and Asian languages increasingly support communication, mobility, academic progression and intercultural encounter. The diversification of preparatory programmes therefore raises a question insufficiently addressed in the literature: Does German as the first foreign language merely add another general language, or can it create a field-oriented didactic continuum compatible with religious vocational education? The study explains the historical transformation of foreign-language education in Imam Hatip schools, identifies the institutional position of German, analyses the didactic structure of Beşiktaş Girls' Anatolian Imam Hatip High School, and evaluates its collaboration with the Turkish-German University. It examines the distinction between general and vocational or field-oriented language education, the phases of linguistic diversification, the components of the case school's programme, and the effect of progression into German-medium higher education on the function assigned to German.

Method: The research was designed as a qualitative embedded single-case study and used document analysis because the problem concerns institutional history, curricula, admission regulations, publicly documented activities and collaboration practices. The coded dataset comprised 39 documents: 29 primary institutional sources and 10 academic or methodological sources. Primary materials included Ministry of National Education handbooks and timetables, the General Directorate for Religious Education language portal, school information pages, Turkish-German University reports and collaboration records, activity announcements and university-admission condition lists. Documents were selected according to direct relevance, official or peer-reviewed provenance, identifiable date, archival verifiability and contribution to at least 1 research question. Descriptive and thematic coding organised the evidence under historical continuity, linguistic diversification, intensive preparation, action orientation, field-specific language potential, extracurricular communication, institutional support and vertical progression. School statements were checked against Ministry or university records.

Findings: The analysis identified 4 historical layers. The first began with the reopening of Imam Hatip schools in 1951 and the centrality of Arabic in religious and vocational subjects. The second developed in the 1980s and 1990s, when return migration from Germany and bilateral cultural arrangements supported schools in which German was the first foreign language. The third emerged after 2015 through programme diversification and intensive preparatory classes. The fourth is the current stage: 92 Anatolian Imam Hatip high schools implemented 114 programmes covering 11 languages in 2025–2026. Official records identify 3 active German programmes in Beşiktaş, Ankara and İzmir; Bursa and Konya announced programmes with quotas of 30 students for 2026–2027. The case school opened in 2016–2017 as the first Anatolian Imam Hatip high school with a German preparatory class. Its model combines approximately 20 weekly hours of German in the preparatory year with continued German in Grades 9–12, Arabic and Vocational Arabic, a compulsory second foreign language and communicative extracurricular practices. German debating awards, plurilingual festivals, Model United Nations, a Turkish-German poetry and music event and university collaboration move language from a school subject towards social action. Turkish-German University documents further reveal that the official 2019 list contained 38 schools, the list linked on the institutional admissions page contains 22, and the binding 2026 YKS condition covers 51 schools. These documents belong to different periods and functions; eligibility is therefore periodically reconstructed. The 2026 condition requires German to appear as the first foreign language on the diploma and to have been studied throughout 4 years of secondary education. Beşiktaş is the only Imam Hatip high school on the 22-school list, while the 2026 YKS list also includes the İzmir school. The Faculty of Theology established at the Turkish-German University in 2022 creates a prospective pathway, although no active programme was publicly listed in July 2026. The Faculty of Islamic Theology established at the University of Münster in 2026 demonstrates the wider institutional relationship between religious education and German.

Conclusion: The study conceptualises German in an Imam Hatip high school as a bridge among general foreign-language education, religious vocational field-specific language and German-medium higher education. The documents do not demonstrate an already institutionalised course in German for religious purposes, but they reveal the didactic conditions from which one may be developed. A 2-layer curriculum is therefore proposed. The first layer develops general communicative competence through listening, speaking, reading, writing, mediation and intercultural interaction. The second progressively introduces religious and academic text types, German terminology in Islamic studies, mosque and community communication, comparative religious discourse, migration and integration contexts, and university-oriented academic language. This model preserves Arabic's source-language and vocational role while assigning German a complementary function. The study is limited to Turkish Imam Hatip high schools in which German is taught or announced as the first foreign language. Programmes in other languages, Turkish minority religious schools in the Balkans, Muslim religious secondary schools in Germany, Austria and Switzerland, and the Imam Hatip model in Belgium remain subjects for separate comparative research.

Yapılandırılmış Özet

Amaç: Anadolu imam hatip liselerindeki yabancı dil eğitimi, bu kurumların yükseköğretime öğrenci hazırlarken dinî mesleki formasyon da vermesi sebebiyle özgün bir konuma sahiptir. Arapça tarihsel olarak dinî kaynakların ve meslek derslerinin dili işlevini taşırken modern Avrupa ve Asya dilleri iletişim, hareketlilik, akademik geçiş ve kültürlerarası karşılaşma bakımından önem kazanmıştır. Hazırlık programlarının çeşitlenmesi bu nedenle literatürde yeterince açıklanmamış bir soruyu ortaya çıkarmaktadır: Birinci yabancı dil olarak Almanca, programa yalnızca yeni bir genel yabancı dil mi eklemektedir; yoksa dinî mesleki eğitime uyarlanabilecek alan odaklı bir didaktik süreklilik de üretebilir mi? Araştırmanın amacı, imam hatip liselerinde yabancı dil öğretiminin tarihsel dönüşümünü açıklamak, Almancanın kurumsal konumunu belirlemek, Beşiktaş Kız Anadolu İmam Hatip Lisesindeki didaktik yapıyı çözümlemek ve Türk-Alman Üniversitesiyle yürütülen iş birliğini değerlendirmektir. Genel ve mesleki/alan odaklı yabancı dil ayrımı, dil çeşitliliğinin tarihsel aşamaları, örnek okulun Almanca programını ayırt eden bileşenler ve Almanca öğretimli yükseköğretime geçişin Almancanın işlevini nasıl biçimlendirdiği incelenmiştir. Böylece Almancanın okul programındaki yeri yalnız ders saati üzerinden değil, dinî mesleki eğitimle kurduğu işlevsel ilişki üzerinden ele alınmıştır.

Yöntem: Araştırma nitel gömülü tek durum çalışması olarak tasarlanmış ve kurumsal tarih, öğretim programları, kabul düzenlemeleri, kamuya açık etkinlikler ve iş birliği uygulamaları doküman incelemesiyle çözümlenmiştir. Kodlanan veri seti 29 birincil kurumsal belge ile 10 akademik/yöntembilimsel kaynak olmak üzere 39 dokümandan oluşmuştur. Birincil belgeler arasında Millî Eğitim Bakanlığı el kitapları ve ders çizelgeleri, Din Öğretimi Genel Müdürlüğü yabancı dil portalı, okul bilgi sayfaları, Türk-Alman Üniversitesi raporları ve iş birliği kayıtları, etkinlik duyuruları ve yükseköğretime giriş koşulu listeleri bulunmaktadır. Belgeler doğrudan ilişki, resmî veya hakemli köken, belirlenebilir tarih, arşiv üzerinden doğrulanabilirlik ve en az 1 araştırma sorusuna katkı ölçütlerine göre seçilmiştir. Betimsel ve tematik kodlama; tarihsel süreklilik, dil çeşitlenmesi, yoğun hazırlık, eylem odaklılık, alan dili potansiyeli, ders dışı iletişim, kurumsal destek ve dikey geçiş temalarını ortaya çıkarmıştır. Okul beyanları Bakanlık veya üniversite kayıtlarıyla karşılaştırılmıştır. Veri seti, tarih ve kurum bilgileri ile metin içi iddialar arasındaki tutarlılık bakımından ayrıca çapraz denetlenmiştir.

Bulgular: Analiz 4 tarihsel katman ortaya koymuştur. İlk katman, imam hatip okullarının 1951’de yeniden açılması ve Arapçanın dinî-mesleki derslerdeki merkezi konumuyla belirginleşmiştir. İkinci katman, Almanya’dan geri dönüş göçü ve ikili kültür düzenlemelerinin birinci yabancı dili Almanca olan okulları desteklediği 1980’li ve 1990’lı yıllarda oluşmuştur. Üçüncü katman, 2015 sonrasında program çeşitliliği ve yoğun hazırlık sınıflarıyla ortaya çıkmıştır. Dördüncü katman, 2025–2026’da 92 Anadolu imam hatip lisesinde 11 dili kapsayan 114 programın yürütüldüğü güncel aşamadır. Resmî kayıtlar Beşiktaş, Ankara ve İzmir’de 3 etkin Almanca programı göstermekte; Bursa ve Konya’da 2026–2027 için 30’ar kişilik programlar ilan edilmiş bulunmaktadır. Örnek okul 2016–2017’de Almanca hazırlık sınıfına sahip ilk Anadolu imam hatip lisesi olarak açılmıştır. Didaktik yapı, hazırlık yılında yaklaşık 20 saatlik Almanca öğretimini 9–12. sınıflarda devam eden Almanca, Arapça ve Mesleki Arapça, zorunlu ikinci yabancı dil ve iletişimsel ders dışı uygulamalarla birleştirmektedir. Almanca münazara dereceleri, çok dilli şenlikler, Model Birleşmiş Milletler, Türk-Alman şiir ve müzik etkinliği ve üniversite iş birliği, dili ders olmaktan toplumsal eyleme taşımaktadır. Türk-Alman Üniversitesi belgelerinin karşılaştırılması da 2019 tarihli resmî listede 38, kurumsal kabul sayfasındaki bağlantıda 22 ve 2026 YKS koşulunda 51 okul bulunduğunu göstermiştir. Belgeler farklı dönem ve işlevlere ait olduğundan uygunluk dönemsel olarak yeniden kurulmaktadır. 2026 koşulu, diplomada Almancanın birinci yabancı dil olarak görünmesini ve 4 yıl boyunca öğrenildiğinin resmî belgeyle kanıtlanmasını istemektedir. Beşiktaş 22 okullu listedeki tek imam hatip lisesi iken 2026 YKS listesinde İzmir’deki okul da yer almıştır. Türk-Alman Üniversitesinde 2022’de kurulan İlahiyat Fakültesi geleceğe dönük bir geçiş imkânı oluşturmakta; Münster Üniversitesinde 2026’da kurulan İslam İlahiyat Fakültesi ise din eğitimi ile Almancanın kurumsal ilişkisini uluslararası düzeyde göstermektedir. Dil başarısının kurumsal süreklilik, ders dışı üretim ve belgelenebilir öğrenme çıktılarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiği de belirlenmiştir.

Sonuç: Araştırma, imam hatip lisesindeki Almanca programını genel yabancı dil öğretimi, dinî mesleki alan dili ve Almanca öğretimli yükseköğretim arasında kurulabilecek bir köprü olarak kavramsallaştırmaktadır. Belgeler, kurumsallaşmış bağımsız bir dinî alan Almancası dersinin varlığını değil, böyle bir dersin geliştirilebileceği didaktik koşulların oluştuğunu göstermektedir. Bu sebeple 2 katmanlı bir müfredat önerilmiştir. İlk katman dinleme, konuşma, okuma, yazma, aracılık ve kültürlerarası etkileşim yoluyla genel iletişimsel yeterliği; ikinci katman dinî ve akademik metin türlerini, İslam bilimlerinin Almanca terminolojisini, cami ve cemaat iletişimini, karşılaştırmalı din söylemini, göç ve uyum bağlamlarını ve üniversiteye yönelik akademik dili aşamalı biçimde geliştirmelidir. Model, Arapçanın kaynak dili ve mesleki dil işlevini korurken Almancaya tamamlayıcı bir görev vermektedir. Araştırma, Türkiye’de Almancayı birinci yabancı dil olarak okutan veya bu programı ilan eden imam hatip liseleriyle sınırlıdır. Diğer yabancı dil programları, Balkanlardaki Türk azınlık dinî liseleri, Almanya, Avusturya ve İsviçre’deki Müslüman dinî ortaöğretim kurumları ve Belçika’daki imam hatip modeli ayrı karşılaştırmalı araştırma alanlarıdır. Öneri, mevcut MEB programının yerine geçmemekte; seçmeli dersler, projeler, kulüpler ve üniversite iş birliği yoluyla uygulanabilecek tamamlayıcı bir çerçeve sunmaktadır.

ملخص منظم

الهدف: يحتل تعليم اللغات الأجنبية في مدارس «إمام حاتيب» الثانوية الأناضولية مكانة مميزة، لأن هذه المؤسسات تُعد المتعلمين للتعليم العالي مع توفير التكوين المهني الديني في الوقت نفسه. وقد كانت اللغة العربية، تاريخياً، لغة المصادر الدينية والمواد المهنية، في حين أن اللغات الأوروبية والآسيوية الحديثة تدعم بشكل متزايد التواصل والتنقل والتقدم الأكاديمي والتفاعل بين الثقافات. ولذلك، فإن تنوع البرامج التحضيرية يطرح سؤالاً لم يتم تناوله بشكل كافٍ في الأدبيات: هل تضيف اللغة الألمانية، باعتبارها اللغة الأجنبية الأولى، مجرد لغة عامة أخرى، أم أنها قادرة على خلق سلسلة تعليمية موجهة نحو مجال معين تتوافق مع التعليم المهني الديني؟ تشرح الدراسة التحول التاريخي لتعليم اللغات الأجنبية في مدارس «إمام حاتيب»، وتحدد المكانة المؤسسية للغة الألمانية، وتحلل البنية التعليمية لمدرسة «بيشيكتاش للبنات» الثانوية الأناضولية «إمام حاتيب»، وتقيّم تعاونها مع الجامعة التركية-الألمانية. وتبحث الدراسة في الفرق بين تعليم اللغة العام والتعليم المهني أو الموجه نحو تخصص معين، ومراحل التنوع اللغوي، ومكونات برنامج المدرسة محل الدراسة، وتأثير الانتقال إلى التعليم العالي باللغة الألمانية على الوظيفة الموكلة إلى اللغة الألمانية.

المنهجية: صُممت الدراسة كدراسة حالة فردية نوعية مدمجة، واستخدمت تحليل الوثائق لأن المشكلة تتعلق بالتاريخ المؤسسي، والمناهج الدراسية، ولوائح القبول، والأنشطة الموثقة علنًا، وممارسات التعاون. تألفت مجموعة البيانات المُرمزة من 39 وثيقة: 29 مصدرًا مؤسسيًّا أساسيًّا و10 مصادر أكاديمية أو منهجية. وشملت المواد الأساسية كتيبات وجداول زمنية صادرة عن وزارة التعليم الوطني، وبوابة اللغة التابعة للمديرية العامة للتعليم الديني، وصفحات المعلومات الخاصة بالمدرسة، وتقارير الجامعة التركية-الألمانية وسجلات التعاون، وإعلانات الأنشطة، وقوائم شروط القبول الجامعي. تم اختيار الوثائق وفقًا لمدى صلتها المباشرة بالموضوع، ومصدرها الرسمي أو الذي خضع لمراجعة الأقران، وتاريخها القابل للتحديد، وإمكانية التحقق منها في الأرشيف، ومساهمتها في إجابة سؤال بحثي واحد على الأقل. ونظم الترميز الوصفي والموضوعي الأدلة في إطار الاستمرارية التاريخية، والتنويع اللغوي، والإعداد المكثف، والتوجه العملي، والإمكانات اللغوية الخاصة بالمجال، والتواصل خارج المنهج الدراسي، والدعم المؤسسي، والتقدم الرأسي. وتم مطابقة بيانات المدارس مع سجلات الوزارة أو الجامعة.

النتائج: حدد التحليل 4 طبقات تاريخية. بدأت الطبقة الأولى مع إعادة فتح مدارس الإمام الحاتيب في عام 1951، ومركزية اللغة العربية في المواد الدينية والمهنية. وتطورت الطبقة الثانية في ثمانينيات وتسعينيات القرن الماضي، عندما دعمت الهجرة العائدة من ألمانيا والترتيبات الثقافية الثنائية المدارس التي كانت اللغة الألمانية فيها هي اللغة الأجنبية الأولى. وظهرت الطبقة الثالثة بعد عام 2015 من خلال تنويع البرامج والدروس التحضيرية المكثفة. أما المرحلة الرابعة فهي المرحلة الحالية: حيث نفذت 92 مدرسة ثانوية أناتولية من مدارس «إمام هاتيب» 114 برنامجًا تغطي 11 لغة في الفترة 2025–2026. وتشير السجلات الرسمية إلى وجود 3 برامج نشطة للغة الألمانية في بشيكتاش وأنقرة وإزمير؛ بينما أعلنت بورصة وقونية عن برامج بحصص تبلغ 30 طالبًا للفترة 2026–2027. افتتحت المدرسة موضوع الدراسة في العام الدراسي 2016–2017 باعتبارها أول مدرسة ثانوية أناتولية إمام حاتيب تضم فصلًا تحضيريًا للغة الألمانية. ويجمع نموذجها بين ما يقارب 20 ساعة أسبوعية من اللغة الألمانية في السنة التحضيرية مع استمرار دراسة اللغة الألمانية في الصفوف من 9 إلى 12، بالإضافة إلى اللغة العربية واللغة العربية المهنية، ولغة أجنبية ثانية إلزامية، وممارسات تواصلية خارج المنهج الدراسي. وتسهم جوائز المناظرات الألمانية، والمهرجانات متعددة اللغات، ونموذج الأمم المتحدة، وفعالية الشعر والموسيقى التركية-الألمانية، والتعاون الجامعي، في تحويل اللغة من مادة دراسية إلى نشاط اجتماعي. وتكشف وثائق الجامعة التركية-الألمانية أيضًا أن القائمة الرسمية لعام 2019 تضمنت 38 مدرسة، وأن القائمة المرتبطة بصفحة القبول المؤسسي تحتوي على 22 مدرسة، وأن الشرط الملزم لامتحان YKS لعام 2026 يشمل 51 مدرسة. تنتمي هذه الوثائق إلى فترات ووظائف مختلفة؛ وبالتالي يتم إعادة صياغة شروط الأهلية بشكل دوري. يشترط شرط عام 2026 أن تظهر اللغة الألمانية باعتبارها اللغة الأجنبية الأولى في الشهادة وأن تكون قد دُرست طوال 4 سنوات من التعليم الثانوي. وتعد مدرسة بشيكتاش هي المدرسة الثانوية الوحيدة من نوع «إمام حاتيب» في قائمة المدارس الـ22، في حين تتضمن قائمة امتحان YKS لعام 2026 أيضًا مدرسة إزمير. تشكل كلية العلوم الدينية التي أُنشئت في الجامعة التركية الألمانية عام 2022 مسارًا مستقبليًّا، على الرغم من عدم إدراج أي برنامج نشط علنًا في يوليو 2026. وتُظهر كلية العلوم الدينية الإسلامية التي أُنشئت في جامعة مونستر عام 2026 العلاقة المؤسسية الأوسع نطاقًا بين التعليم الديني واللغة الألمانية.

الخلاصة: تصور الدراسة تدريس اللغة الألمانية في مدرسة ثانوية «إمام هاتيب» باعتبارها جسراً بين التعليم العام للغة الأجنبية، واللغة المهنية الدينية الخاصة بمجال معين، والتعليم العالي باللغة الألمانية. لا تُظهر الوثائق وجود مقرر دراسي مؤسسي بالفعل في اللغة الألمانية للأغراض الدينية، لكنها تكشف عن الظروف التعليمية التي يمكن من خلالها تطوير مثل هذا المقرر. ولذلك يُقترح منهج دراسي من طبقتين. تعمل الطبقة الأولى على تطوير الكفاءة التواصلية العامة من خلال الاستماع، والتحدث، والقراءة، والكتابة، والوساطة، والتفاعل بين الثقافات. أما الطبقة الثانية فتقدم تدريجيًّا أنواع النصوص الدينية والأكاديمية، والمصطلحات الألمانية في الدراسات الإسلامية، والتواصل في المساجد والمجتمعات المحلية، والخطاب الديني المقارن، وسياقات الهجرة والاندماج، واللغة الأكاديمية الموجهة نحو الجامعة. يحافظ هذا النموذج على اللغة العربية باعتبارها لغة المصدر ودورها المهني، بينما يمنح اللغة الألمانية وظيفة تكميلية. تقتصر الدراسة على مدارس «إمام حاتيب» الثانوية التركية التي تُدرَّس فيها اللغة الألمانية أو يُعلن عنها باعتبارها اللغة الأجنبية الأولى. أما البرامج التي تُدرَّس بلغات أخرى، والمدارس الدينية للأقلية التركية في البلقان، والمدارس الثانوية الدينية الإسلامية في ألمانيا والنمسا وسويسرا، ونموذج «إمام حاتيب» في بلجيكا، فتظل موضوعات لأبحاث مقارنة منفصلة.

Résumé structuré

Objectif : L’enseignement des langues étrangères dans les lycées Imam Hatip d’Anatolie occupe une place particulière, car ces établissements préparent les élèves à l’enseignement supérieur tout en leur dispensant une formation professionnelle religieuse. L’arabe a historiquement servi de langue des sources religieuses et des matières professionnelles, tandis que les langues européennes et asiatiques modernes favorisent de plus en plus la communication, la mobilité, la progression académique et les rencontres interculturelles. La diversification des programmes préparatoires soulève donc une question insuffisamment abordée dans la littérature : L’allemand, en tant que première langue étrangère, se contente-t-il d’ajouter une langue générale de plus, ou peut-il créer un continuum didactique orienté vers une discipline spécifique, compatible avec l’enseignement professionnel religieux ? L’étude explique la transformation historique de l’enseignement des langues étrangères dans les lycées Imam Hatip, identifie la place institutionnelle de l’allemand, analyse la structure didactique du lycée Imam Hatip anatolien pour filles de Beşiktaş et évalue sa collaboration avec l’Université turco-allemande. Elle examine la distinction entre l’enseignement des langues à vocation générale et celui à vocation professionnelle ou sectorielle, les phases de la diversification linguistique, les composantes du programme de l’établissement étudié, ainsi que l’effet de la progression vers un enseignement supérieur dispensé en allemand sur la fonction attribuée à l’allemand.

Méthode : La recherche a été conçue comme une étude de cas unique qualitative intégrée et a recouru à l’analyse documentaire, car le problème porte sur l’histoire institutionnelle, les programmes d’études, les règlements d’admission, les activités documentées publiquement et les pratiques de collaboration. L’ensemble de données codées comprenait 39 documents : 29 sources institutionnelles primaires et 10 sources académiques ou méthodologiques. Les sources primaires comprenaient des manuels et des emplois du temps du ministère de l’Éducation nationale, le portail linguistique de la Direction générale de l’enseignement religieux, des pages d’information sur l’école, des rapports de l’Université turco-allemande et des comptes rendus de collaboration, des annonces d’activités et des listes de conditions d’admission à l’université. Les documents ont été sélectionnés en fonction de leur pertinence directe, de leur provenance officielle ou issue d’une évaluation par les pairs, d’une date identifiable, de leur vérifiabilité archivistique et de leur contribution à au moins une question de recherche. Un codage descriptif et thématique a permis d’organiser les données sous les thèmes suivants : continuité historique, diversification linguistique, préparation intensive, orientation vers l’action, potentiel linguistique spécifique au domaine, communication extrascolaire, soutien institutionnel et progression verticale. Les déclarations des établissements ont été recoupées avec les registres du ministère ou des universités.

Conclusions : L’analyse a permis d’identifier quatre phases historiques. La première a débuté avec la réouverture des écoles Imam Hatip en 1951 et la place centrale occupée par l’arabe dans les matières religieuses et professionnelles. La deuxième s’est développée dans les années 1980 et 1990, lorsque le retour des migrants d’Allemagne et les accords culturels bilatéraux ont favorisé la création d’écoles où l’allemand était la première langue étrangère. La troisième a émergé après 2015 grâce à la diversification des programmes et à la mise en place de classes préparatoires intensives. La quatrième correspond à la phase actuelle : en 2025–2026, 92 lycées Imam Hatip anatoliens ont mis en place 114 programmes couvrant 11 langues. Les registres officiels recensent 3 programmes d’allemand actifs à Beşiktaş, Ankara et Izmir ; Bursa et Konya ont annoncé des programmes avec des quotas de 30 élèves pour 2026–2027. L’établissement étudié a ouvert ses portes en 2016–2017 en tant que premier lycée Imam Hatip d’Anatolie proposant une classe préparatoire d’allemand. Son modèle combine environ 20 heures hebdomadaires d’allemand pendant l’année préparatoire avec la poursuite de l’allemand de la 3e à la terminale, l’arabe et l’arabe professionnel, une deuxième langue étrangère obligatoire ainsi que des activités extrascolaires axées sur la communication. Des concours de débat en allemand, des festivals plurilingues, le Model United Nations, un événement de poésie et de musique turco-allemand ainsi qu’une collaboration avec des universités font passer la langue du statut de simple matière scolaire à celui d’action sociale. Des documents de l’Université turco-allemande révèlent en outre que la liste officielle de 2019 comptait 38 établissements, que la liste accessible via le lien figurant sur la page des admissions de l’établissement en compte 22, et que la condition contraignante du YKS de 2026 concerne 51 établissements. Ces documents se rapportent à des périodes et à des fonctions différentes ; les critères d’éligibilité sont donc redéfinis périodiquement. La condition de 2026 exige que l’allemand figure comme première langue étrangère sur le diplôme et qu’il ait été étudié pendant les quatre années de l’enseignement secondaire. Beşiktaş est le seul lycée Imam Hatip figurant sur la liste des 22 établissements, tandis que la liste YKS de 2026 inclut également l’établissement d’Izmir. La Faculté de théologie créée à l’Université turco-allemande en 2022 ouvre une voie d’avenir, bien qu’aucun programme actif n’ait été rendu public en juillet 2026. La Faculté de théologie islamique créée à l’Université de Münster en 2026 illustre la relation institutionnelle plus large entre l’enseignement religieux et l’allemand.

Conclusion : Cette étude conceptualise l’allemand dans un lycée Imam Hatip comme un pont entre l’enseignement général des langues étrangères, le langage spécifique à la formation professionnelle religieuse et l’enseignement supérieur dispensé en allemand. Les documents ne font pas état d’un cours d’allemand à des fins religieuses déjà institutionnalisé, mais ils révèlent les conditions didactiques à partir desquelles un tel cours pourrait être développé. Un programme d’études à deux niveaux est donc proposé. Le premier niveau développe les compétences communicatives générales à travers l’écoute, l’expression orale, la lecture, l’écriture, la médiation et l’interaction interculturelle. Le deuxième niveau introduit progressivement des types de textes religieux et académiques, la terminologie allemande des études islamiques, la communication au sein de la mosquée et de la communauté, le discours religieux comparatif, les contextes de migration et d’intégration, ainsi que le langage académique orienté vers l’université. Ce modèle préserve l’arabe en tant que langue source et son rôle professionnel, tout en attribuant à l’allemand une fonction complémentaire. L’étude se limite aux lycées Imam Hatip turcs dans lesquels l’allemand est enseigné ou annoncé comme première langue étrangère. Les programmes dans d’autres langues, les écoles religieuses turques minoritaires dans les Balkans, les établissements secondaires religieux musulmans en Allemagne, en Autriche et en Suisse, ainsi que le modèle « Imam Hatip » en Belgique, font l’objet de recherches comparatives distinctes.

Resumen estructurado

Objetivo: La enseñanza de lenguas extranjeras en los institutos «Imam Hatip» de Anatolia ocupa un lugar singular, ya que estas instituciones preparan a los alumnos para la educación superior al tiempo que les proporcionan una formación profesional religiosa. El árabe ha servido históricamente como lengua de las fuentes religiosas y de las asignaturas profesionales, mientras que las lenguas modernas europeas y asiáticas favorecen cada vez más la comunicación, la movilidad, la progresión académica y el encuentro intercultural. La diversificación de los programas preparatorios plantea, por tanto, una cuestión que no se ha abordado suficientemente en la bibliografía: ¿El alemán, como primera lengua extranjera, se limita a añadir otra lengua general, o puede crear un continuo didáctico orientado a un ámbito específico compatible con la formación profesional religiosa? El estudio explica la transformación histórica de la enseñanza de lenguas extranjeras en los institutos Imam Hatip, identifica la posición institucional del alemán, analiza la estructura didáctica del Instituto Anatolio Imam Hatip para Chicas de Beşiktaş y evalúa su colaboración con la Universidad Turco-Alemana. Examina la distinción entre la enseñanza de idiomas general y la formación profesional o orientada a un ámbito específico, las fases de la diversificación lingüística, los componentes del plan de estudios del centro objeto de estudio y el efecto que tiene el acceso a la educación superior en alemán sobre la función asignada al alemán.

Método: La investigación se diseñó como un estudio de caso único cualitativo integrado y utilizó el análisis documental, ya que el problema se refiere a la historia institucional, los planes de estudios, las normas de admisión, las actividades documentadas públicamente y las prácticas de colaboración. El conjunto de datos codificados comprendía 39 documentos: 29 fuentes institucionales primarias y 10 fuentes académicas o metodológicas. Los materiales primarios incluían manuales y horarios del Ministerio de Educación Nacional, el portal lingüístico de la Dirección General de Educación Religiosa, páginas de información de la escuela, informes de la Universidad Turco-Alemana y registros de colaboración, anuncios de actividades y listas de condiciones de admisión a la universidad. Los documentos se seleccionaron en función de su relevancia directa, su procedencia oficial o revisada por pares, una fecha identificable, la verificabilidad archivística y su contribución a al menos una pregunta de investigación. La codificación descriptiva y temática organizó los datos en torno a la continuidad histórica, la diversificación lingüística, la preparación intensiva, la orientación a la acción, el potencial lingüístico específico del ámbito, la comunicación extracurricular, el apoyo institucional y la progresión vertical. Las declaraciones de los centros se cotejaron con los registros del Ministerio o de las universidades.

Resultados: El análisis identificó cuatro capas históricas. La primera comenzó con la reapertura de los colegios Imam Hatip en 1951 y la centralidad del árabe en las asignaturas religiosas y de formación profesional. La segunda se desarrolló en las décadas de 1980 y 1990, cuando la migración de retorno desde Alemania y los acuerdos culturales bilaterales respaldaron la creación de colegios en los que el alemán era la primera lengua extranjera. La tercera surgió a partir de 2015 a través de la diversificación de los programas y las clases preparatorias intensivas. La cuarta es la etapa actual: 92 institutos «Imam Hatip» de Anatolia impartieron 114 programas que abarcaban 11 idiomas en el curso 2025-2026. Los registros oficiales identifican tres programas de alemán en activo en Beşiktaş, Ankara e İzmir; Bursa y Konya anunciaron programas con un cupo de 30 alumnos para el curso 2026-2027. El centro objeto de estudio abrió sus puertas en el curso 2016-2017 como el primer instituto Anatolian Imam Hatip con una clase preparatoria de alemán. Su modelo combina aproximadamente 20 horas semanales de alemán en el año preparatorio con la continuación del alemán en los cursos 9.º a 12.º, árabe y árabe profesional, una segunda lengua extranjera obligatoria y prácticas extracurriculares de comunicación. Los premios de debate en alemán, los festivales plurilingües, el Modelo de las Naciones Unidas, un evento de poesía y música turco-alemán y la colaboración con universidades hacen que la lengua pase de ser una asignatura escolar a convertirse en una acción social. Los documentos de la Universidad Turco-Alemana revelan además que la lista oficial de 2019 incluía 38 centros, la lista enlazada en la página de admisiones de la institución contiene 22, y la condición vinculante del YKS de 2026 abarca 51 centros. Estos documentos pertenecen a diferentes períodos y tienen funciones distintas; por lo tanto, los requisitos de elegibilidad se reestructuran periódicamente. La condición para 2026 exige que el alemán figure como primera lengua extranjera en el título y que se haya estudiado durante los cuatro años de educación secundaria. Beşiktaş es el único instituto «Imam Hatip» de la lista de 22 centros, mientras que la lista del YKS de 2026 también incluye el centro de Esmirna. La Facultad de Teología, creada en la Universidad Turco-Alemana en 2022, abre una vía de futuro, aunque en julio de 2026 no figuraba públicamente ningún programa activo. La Facultad de Teología Islámica, creada en la Universidad de Münster en 2026, pone de manifiesto la relación institucional más amplia entre la educación religiosa y el alemán.

Conclusión: El estudio conceptualiza el alemán en un instituto Imam Hatip como un puente entre la enseñanza general de lenguas extranjeras, el lenguaje específico del ámbito profesional religioso y la educación superior impartida en alemán. Los documentos no evidencian la existencia de un curso de alemán con fines religiosos ya institucionalizado, pero revelan las condiciones didácticas a partir de las cuales se podría desarrollar uno. Por lo tanto, se propone un plan de estudios de dos niveles. El primer nivel desarrolla la competencia comunicativa general a través de la comprensión auditiva, la expresión oral, la lectura, la expresión escrita, la mediación y la interacción intercultural. El segundo introduce progresivamente tipos de textos religiosos y académicos, terminología alemana en estudios islámicos, comunicación en la mezquita y en la comunidad, discurso religioso comparativo, contextos de migración e integración, y lenguaje académico orientado a la universidad. Este modelo preserva el árabe como lengua de origen y su función profesional, al tiempo que asigna al alemán una función complementaria. El estudio se limita a los institutos turcos «Imam Hatip» en los que se imparte o se anuncia el alemán como primera lengua extranjera. Los programas en otras lenguas, las escuelas religiosas de la minoría turca en los Balcanes, los institutos de enseñanza secundaria religiosa musulmana en Alemania, Austria y Suiza, y el modelo «Imam Hatip» en Bélgica siguen siendo objeto de investigaciones comparativas independientes.

结构化摘要

目的：安纳托利亚伊玛目哈提普高中中的外语教育具有独特的地位，因为这些学校在为学生提供宗教职业教育的同时，也为其接受高等教育做准备。从历史上看，阿拉伯语一直是宗教经典和职业课程的语言，而现代欧洲和亚洲语言则日益成为促进沟通、人员流动、学术发展及跨文化交流的重要工具。因此，预备课程的多样化引发了一个在现有文献中尚未得到充分探讨的问题： 将德语作为第一外语，究竟只是增添了一种通用语言，还是能够构建出与宗教职业教育相兼容的、以学科为导向的教学连续体？本研究阐释了伊玛目哈提普学校外语教育的历史演变，界定了德语在该体系中的制度地位，分析了贝西克塔斯女子安纳托利亚伊玛目哈提普高中的教学结构，并评估了该校与土德大学的合作情况。研究考察了通识语言教育与职业或学科导向语言教育的区别、语言多样化的发展阶段、案例学校的课程构成，以及进入德语授课高等教育对德语功能定位的影响。

方法：本研究采用定性嵌入式单案例研究设计，并运用文献分析法，因为研究问题涉及机构历史、课程设置、招生规定、公开记录的活动及合作实践。编码后的数据集包含39份文件：29份主要机构来源文件和10份学术或方法论来源文件。主要材料包括国家教育部手册和课程表、宗教教育总局语言门户网站、学校信息页面、土德大学报告及合作记录、活动公告以及大学入学条件清单。文件的筛选依据包括：直接相关性、官方来源或经同行评审的来源、可识别的日期、档案可验证性，以及对至少1个研究问题的贡献。通过描述性编码和主题编码，将证据归类为历史延续性、语言多样化、强化准备、行动导向、领域特定语言潜力、课外交流、机构支持及纵向发展等维度。学校声明与教育部或大学的记录进行了核对。

研究发现：分析识别出4个历史阶段。第一阶段始于1951年伊玛目哈提普学校的重新开放，当时阿拉伯语在宗教和职业课程中占据核心地位。第二阶段形成于20世纪80年代和90年代，当时从德国回流的移民以及双边文化安排，推动了将德语作为第一外语的学校发展。第三阶段出现在2015年之后，通过课程多样化和强化预备课程得以发展。第四个阶段即当前阶段：2025–2026学年，92所安纳托利亚伊玛目哈提普高中开设了涵盖11种语言的114个项目。官方记录显示，贝西克塔斯、安卡拉和伊兹密尔有3个正在运行的德语项目；布尔萨和科尼亚则宣布将在2026–2027学年开设德语项目，各校招生名额为30人。本案例学校于2016–2017学年作为首所开设德语预科班的安纳托利亚伊玛目哈提普高中成立。其教学模式将预科阶段每周约20学时的德语课程与9至12年级的德语延续学习相结合，同时开设阿拉伯语及职业阿拉伯语课程，并要求学生学习第二门外语，还开展以交流为导向的课外实践活动。德语辩论奖项、多语言节、模拟联合国、土德诗歌与音乐活动以及与大学的合作，将语言从一门学校学科转化为社会实践。土耳其-德国大学的文件进一步显示，2019年的官方名单包含38所学校，机构招生页面链接的名单包含22所，而具有约束力的2026年YKS条件则涵盖51所学校。由于这些文件所属时期和功能各异，入学资格标准因此会定期调整。2026年的入学条件要求德语必须作为第一外语出现在毕业证书上，且学生须在整个4年中学教育期间持续学习该语言。在22所学校的名单中，贝西克塔斯是唯一一所伊玛目哈提普高中，而2026年YKS名单中还包括了伊兹密尔的一所学校。2022年成立于土德大学的神学系开辟了一条前景广阔的发展路径，尽管截至2026年7月尚未公开列出任何正在实施的项目。2026年成立于明斯特大学的伊斯兰神学系，则体现了宗教教育与德语之间更广泛的机构联系。

结论： 本研究将伊玛目哈提普高中中的德语学习视为连接普通外语教育、宗教职业领域专用语言以及德语授课高等教育之间的桥梁。现有文件虽未显示已建立针对宗教目的的制度化德语课程，但揭示了可用于开发此类课程的教学条件。因此，本文提出了一套两层结构的课程体系。第一层通过听、说、读、写、中介沟通及跨文化互动，培养一般交际能力。第二层则逐步引入宗教与学术文本类型、伊斯兰研究领域的德语术语、清真寺及社区沟通、比较宗教话语、移民与融合语境，以及面向大学的学术语言。该模式在保留阿拉伯语作为源语言及职业语言作用的同时，赋予德语以补充功能。本研究仅限于将德语作为第一外语进行教学或已宣布开设德语课程的土耳其伊玛目哈提普高中。其他语言课程、巴尔干地区的土耳其少数民族宗教学校、德国、奥地利和瑞士的穆斯林宗教中学，以及比利时的伊玛目哈提普模式，仍需作为单独的比较研究课题。

Структурированное резюме

Цель: Изучение иностранных языков в анатолийских средних школах «Имам Хатип» занимает особое место, поскольку эти учебные заведения готовят учащихся к получению высшего образования, одновременно обеспечивая религиозную профессиональную подготовку. Арабский язык исторически служил языком религиозных источников и профессиональных дисциплин, в то время как современные европейские и азиатские языки все в большей степени способствуют коммуникации, мобильности, академическому развитию и межкультурному взаимодействию. Таким образом, диверсификация подготовительных программ поднимает вопрос, который недостаточно освещен в литературе: Является ли немецкий язык в качестве первого иностранного языка просто ещё одним общим языком или же он может создать профильно-ориентированный дидактический континуум, совместимый с религиозным профессиональным образованием? В исследовании объясняется историческая трансформация преподавания иностранных языков в школах «Имам Хатип», определяется институциональное положение немецкого языка, анализируется дидактическая структура Анатолийской средней школы «Имам Хатип» для девочек в Бешикташе и оценивается её сотрудничество с Турецко-немецким университетом. В нем исследуется различие между общим и профессиональным или профильным языковым образованием, этапы языковой диверсификации, компоненты учебной программы рассматриваемой школы, а также влияние перехода к высшему образованию с немецким языком обучения на функцию, отводимую немецкому языку.

Метод: Исследование было спланировано как качественное встроенное исследование одного конкретного случая и использовало анализ документов, поскольку проблема касается институциональной истории, учебных планов, правил приема, публично задокументированных мероприятий и практик сотрудничества. Кодированный набор данных включал 39 документов: 29 первичных институциональных источников и 10 академических или методологических источников. Первичные материалы включали руководства и расписания Министерства национального образования, языковой портал Главного управления по религиозному образованию, информационные страницы школы, отчеты Турецко-немецкого университета и протоколы сотрудничества, объявления о мероприятиях и списки условий поступления в университет. Документы отбирались с учетом их непосредственной релевантности, официального или рецензируемого происхождения, идентифицируемой даты, возможности проверки в архивах и вклада в решение как минимум одного исследовательского вопроса. С помощью описательного и тематического кодирования данные были систематизированы по следующим категориям: историческая преемственность, лингвистическая диверсификация, интенсивная подготовка, ориентация на практическую деятельность, языковой потенциал в конкретной области, внеучебное общение, институциональная поддержка и вертикальная прогрессия. Заявления школ сверялись с документами Министерства или университетов.

Результаты: Анализ выявил четыре исторических этапа. Первый начался с возобновления работы школ «Имам Хатип» в 1951 году и доминирующего положения арабского языка в религиозных и профессиональных дисциплинах. Второй этап развивался в 1980-х и 1990-х годах, когда обратная миграция из Германии и двусторонние культурные соглашения способствовали развитию школ, в которых немецкий язык был первым иностранным языком. Третий этап возник после 2015 года благодаря диверсификации программ и интенсивным подготовительным курсам. Четвертый этап — это нынешний период: в 2025–2026 учебном году 92 анатолийские средние школы «Имам Хатип» реализовали 114 программ, охватывающих 11 языков. Официальные данные указывают на наличие трех действующих программ по изучению немецкого языка в Бешикташе, Анкаре и Измире; Бурса и Конья объявили о запуске программ с квотами в 30 учащихся на 2026–2027 учебный год. Школа, о которой идет речь, открылась в 2016–2017 учебном году как первая анатолийская средняя школа «Имам Хатип» с подготовительным классом по немецкому языку. Её модель сочетает в себе примерно 20 часов немецкого языка в неделю на подготовительном курсе с продолжением изучения немецкого в 9–12 классах, арабский язык и профессиональный арабский, обязательный второй иностранный язык, а также внеклассные занятия, ориентированные на коммуникацию. Немецкие олимпиады по дебатам, многоязычные фестивали, «Модель ООН», турецко-немецкий фестиваль поэзии и музыки, а также сотрудничество с университетами превращают язык из школьного предмета в средство социальной активности. Документы Турецко-немецкого университета также показывают, что официальный список 2019 года содержал 38 школ, список, ссылка на который приведена на странице приемной комиссии, — 22, а обязательное условие YKS на 2026 год охватывает 51 школу. Эти документы относятся к разным периодам и выполняют разные функции; поэтому критерии отбора периодически пересматриваются. Условие 2026 года требует, чтобы немецкий язык был указан в аттестате как первый иностранный язык и изучался на протяжении всех 4 лет среднего образования. Бешикташ — единственная средняя школа типа «Имам Хатип» в списке из 22 школ, тогда как список YKS 2026 года также включает школу в Измире. Факультет теологии, созданный в Турецко-немецком университете в 2022 году, открывает перспективный путь, хотя в июле 2026 года никаких действующих программ публично не было указано. Факультет исламской теологии, созданный в Университете Мюнстера в 2026 году, демонстрирует более широкие институциональные связи между религиозным образованием и немецким языком.

Заключение: В данном исследовании изучение немецкого языка в средней школе «Имам Хатип» рассматривается как мост между общим образованием в области иностранных языков, профессионально-ориентированным языком в сфере религии и высшим образованием с немецким языком обучения. Документы не свидетельствуют о наличии уже институционализированного курса немецкого языка для религиозных целей, однако они раскрывают дидактические условия, на основе которых такой курс может быть разработан. Поэтому предлагается двухуровневая учебная программа. Первый уровень развивает общие коммуникативные компетенции посредством аудирования, говорения, чтения, письма, посредничества и межкультурного взаимодействия. Второй уровень постепенно вводит религиозные и академические типы текстов, немецкую терминологию в области исламоведения, коммуникацию в мечетях и общинах, дискурс по сравнительному религиоведению, контексты миграции и интеграции, а также академический язык, ориентированный на университетское обучение. Эта модель сохраняет арабский язык в качестве исходного и профессионального, при этом отводя немецкому языку дополняющую функцию. Исследование ограничивается турецкими средними школами типа «Имам Хатип», в которых немецкий язык преподается или заявлен в качестве первого иностранного языка. Программы на других языках, религиозные школы турецкого меньшинства на Балканах, мусульманские религиозные средние школы в Германии, Австрии и Швейцарии, а также модель «Имам-Хатип» в Бельгии остаются предметом отдельных сравнительных исследований.

संरचित सारांश

उद्देश्य: अनातोलियन इमाम हातिप उच्च विद्यालयों में विदेशी भाषा शिक्षा एक विशिष्ट स्थान रखती है क्योंकि ये संस्थान धार्मिक व्यावसायिक प्रशिक्षण प्रदान करते हुए शिक्षार्थियों को उच्च शिक्षा के लिए तैयार करते हैं। अरबी ऐतिहासिक रूप से धार्मिक स्रोतों और व्यावसायिक विषयों की भाषा के रूप में रही है, जबकि आधुनिक यूरोपीय और एशियाई भाषाएँ संचार, गतिशीलता, शैक्षणिक प्रगति और अंतर-सांस्कृतिक संपर्क का तेजी से समर्थन करती हैं। इसलिए, तैयारी कार्यक्रमों के विविधीकरण से एक ऐसा प्रश्न उठता है जिस पर साहित्य में अपर्याप्त रूप से ध्यान दिया गया है:

क्या पहली विदेशी भाषा के रूप में जर्मन केवल एक और सामान्य भाषा जोड़ता है, या क्या यह धार्मिक व्यावसायिक शिक्षा के अनुकूल एक क्षेत्र-उन्मुख शिक्षण निरंतरता बना सकता है? यह अध्ययन इमाम हतिप स्कूलों में विदेशी भाषा शिक्षा के ऐतिहासिक परिवर्तन को समझाता है, जर्मन की संस्थागत स्थिति की पहचान करता है, बेसिकतास गर्ल्स अनातोलियन इमाम हतिप हाई स्कूल की शिक्षण संरचना का विश्लेषण करता है, और तुर्की-जर्मन विश्वविद्यालय के साथ इसके सहयोग का मूल्यांकन करता है।

यह सामान्य और व्यावसायिक या क्षेत्र-उन्मुख भाषा शिक्षा के बीच अंतर, भाषागत विविधीकरण के चरणों, केस स्कूल के कार्यक्रम के घटकों, और जर्मन-माध्यम उच्च शिक्षा में प्रगति के जर्मन को सौंपी गई भूमिका पर पड़ने वाले प्रभाव की जांच करता है।

विधि: यह शोध एक गुणात्मक एम्बेडेड एकल-मामला अध्ययन के रूप में तैयार किया गया था और इसमें दस्तावेज़ विश्लेषण का उपयोग किया गया क्योंकि यह समस्या संस्थागत इतिहास, पाठ्यक्रम, प्रवेश नियमों, सार्वजनिक रूप से प्रलेखित गतिविधियों और सहयोग प्रथाओं से संबंधित है।

कोडित डेटासेट में 39 दस्तावेज़ शामिल थे: 29 प्राथमिक संस्थागत स्रोत और 10 अकादमिक या पद्धतिगत स्रोत। प्राथमिक सामग्रियों में राष्ट्रीय शिक्षा मंत्रालय की पुस्तिकाएँ और समय-सारिणी, धार्मिक शिक्षा के लिए सामान्य निदेशालय का भाषा पोर्टल, स्कूल सूचना पृष्ठ, तुर्की-जर्मन विश्वविद्यालय की रिपोर्ट और सहयोग रिकॉर्ड, गतिविधि घोषणाएँ और विश्वविद्यालय-प्रवेश शर्तों की सूचियाँ शामिल थीं। दस्तावेजों का चयन प्रत्यक्ष प्रासंगिकता, आधिकारिक या सहकर्मी-समीक्षित उत्पत्ति, पहचानी जा सकने वाली तारीख, अभिलेखागार द्वारा सत्यापन क्षमता और कम से कम 1 शोध प्रश्न में योगदान के अनुसार किया गया। वर्णनात्मक और विषयगत कोडिंग ने साक्ष्यों को ऐतिहासिक निरंतरता, भाषाई विविधीकरण, गहन तैयारी, क्रिया-उन्मुखता, क्षेत्र-विशिष्ट भाषा क्षमता, पाठ्येतर संचार, संस्थागत समर्थन और ऊर्ध्वाधर प्रगति के अंतर्गत व्यवस्थित किया। स्कूल के बयानों की जाँच मंत्रालय या विश्वविद्यालय के रिकॉर्ड से की गई।

निष्कर्ष: विश्लेषण में 4 ऐतिहासिक परतें पहचानी गईं। पहली परत 1951 में इमाम हतीब स्कूलों के फिर से खुलने और धार्मिक व व्यावसायिक विषयों में अरबी के केंद्रीय स्थान के साथ शुरू हुई। दूसरी परत 1980 और 1990 के दशक में विकसित हुई, जब जर्मनी से वापसी प्रवासन और द्विपक्षीय सांस्कृतिक व्यवस्थाओं ने उन स्कूलों का समर्थन किया जिनमें जर्मन पहली विदेशी भाषा थी। तीसरी परत 2015 के बाद कार्यक्रम विविधीकरण और गहन preparatory कक्षाओं के माध्यम से उभरी। चौथा वर्तमान चरण है: 2025-2026 में 92 अनातोलियन इमाम हतिप हाई स्कूलों ने 11 भाषाओं को कवर करने वाले 114 कार्यक्रम लागू किए। आधिकारिक रिकॉर्ड बेसिकताश, अंकारा और इज़मिर में 3 सक्रिय जर्मन कार्यक्रमों की पहचान करते हैं; बुरसा और कोन्या ने 2026-2027 के लिए 30 छात्रों के कोटे के साथ कार्यक्रमों की घोषणा की। यह केस स्कूल 2016–2017 में पहली अनातोलियन इमाम हतीब हाई स्कूल के रूप में एक जर्मन प्रिपरेटरी क्लास के साथ खुला। इसका मॉडल प्रिपरेटरी वर्ष में लगभग 20 साप्ताहिक घंटे जर्मन के साथ कक्षा 9–12 में जर्मन की निरंतरता, अरबी और व्यावसायिक अरबी, एक अनिवार्य दूसरी विदेशी भाषा और संचारी पाठ्येतर अभ्यासों को जोड़ता है। जर्मन बहस पुरस्कार, बहुभाषी उत्सव, मॉडल संयुक्त राष्ट्र, एक तुर्की-जर्मन कविता और संगीत कार्यक्रम और विश्वविद्यालय सहयोग भाषा को एक स्कूल विषय से सामाजिक कार्रवाई की ओर ले जाते हैं। तुर्की-जर्मन विश्वविद्यालय के दस्तावेज़ यह भी प्रकट करते हैं कि आधिकारिक 2019 की सूची में 38 स्कूल थे, संस्थागत प्रवेश पृष्ठ पर लिंक की गई सूची में 22 हैं, और 2026 YKS की बाध्यकारी शर्त 51 स्कूलों को कवर करती है। ये दस्तावेज़ विभिन्न अवधियों और कार्यों से संबंधित हैं; इसलिए पात्रता को समय-समय पर फिर से तैयार किया जाता है। 2026 की शर्त यह है कि डिप्लोमा पर पहली विदेशी भाषा के रूप में जर्मन अंकित हो और माध्यमिक शिक्षा के 4 वर्षों तक इसका अध्ययन किया गया हो। बेसिकताश 22-स्कूलों की सूची में एकमात्र इमाम हतीप हाई स्कूल है, जबकि 2026 की YKS सूची में इज़मिर स्कूल भी शामिल है।

2022 में तुर्की-जर्मन विश्वविद्यालय में स्थापित धर्मशास्त्र संकाय एक संभावित मार्ग बनाता है, हालांकि जुलाई 2026 में कोई सक्रिय कार्यक्रम सार्वजनिक रूप से सूचीबद्ध नहीं था। 2026 में म्यूनस्टर विश्वविद्यालय में स्थापित इस्लामी धर्मशास्त्र संकाय धार्मिक शिक्षा और जर्मन के बीच व्यापक संस्थागत संबंध को दर्शाता है।

निष्कर्ष:

यह अध्ययन इमाम हतीब हाई स्कूल में जर्मन भाषा को सामान्य विदेशी-भाषा शिक्षा, धार्मिक व्यावसायिक क्षेत्र-विशिष्ट भाषा और जर्मन-माध्यम उच्च शिक्षा के बीच एक सेतु के रूप में प्रस्तुत करता है। दस्तावेज़ धार्मिक उद्देश्यों के लिए जर्मन भाषा में पहले से ही संस्थागत पाठ्यक्रम को प्रदर्शित नहीं करते हैं, लेकिन वे उन शैक्षणिक परिस्थितियों को प्रकट करते हैं जिनसे इसे विकसित किया जा सकता है। इसलिए एक 2-परत वाला पाठ्यक्रम प्रस्तावित किया गया है। पहली परत सुनना, बोलना, पढ़ना, लिखना, मध्यस्थता और अंतर-सांस्कृतिक संपर्क के माध्यम से सामान्य संचारी क्षमता विकसित करती है। दूसरा स्तर क्रमबद्ध रूप से धार्मिक और अकादमिक पाठ प्रकारों, इस्लामी अध्ययन में जर्मन शब्दावली, मस्जिद और सामुदायिक संचार, तुलनात्मक धार्मिक विमर्श, प्रवासन और एकीकरण के संदर्भों, और विश्वविद्यालय-उन्मुख अकादमिक भाषा का परिचय कराता है। यह मॉडल अरबी की स्रोत-भाषा और व्यावसायिक भूमिका को बनाए रखता है, जबकि जर्मन को एक पूरक कार्य सौंपता है। यह अध्ययन उन तुर्की इमाम हत़ीप उच्च विद्यालयों तक ही सीमित है जिनमें जर्मन को पहली विदेशी भाषा के रूप में पढ़ाया जाता है या घोषित किया जाता है।

अन्य भाषाओं में कार्यक्रम, बाल्कन में तुर्की अल्पसंख्यक धार्मिक स्कूल, जर्मनी, ऑस्ट्रिया और स्विट्जरलैंड में मुस्लिम धार्मिक माध्यमिक स्कूल, और बेल्जियम में इमाम हतीब मॉडल अलग तुलनात्मक शोध का विषय बने हुए हैं।