The Relationship Between Religiosity and Grandiose and Vulnerable Narcissism in University Students

Üniversite Öğrencilerinde Dindarlık ile Büyüklenmeci ve Kırılgan Narsisizm Arasındaki İlişki
Author:

Number of pages:
4631-4673
Language:
Turkish
Year-Number:
2026-Volume 21 Issue 3
%>

Abstract

Bu araştırmanın amacı, üniversite öğrencilerinde dindarlık düzeyi ile narsisizm arasındaki ilişkiyi din psikolojisi ve kişilik psikolojisi perspektifinden incelemektir. İlişkisel tarama modelinde kurgulanan araştırmanın çalışma grubunu, 2025–2026 öğretim yılında Türkiye’deki çeşitli üniversitelerde öğrenim gören ve uygun örnekleme yöntemiyle ulaşılan 633 öğrenci (419 kadın, 214 erkek) oluşturmaktadır. Veriler Kişisel Bilgi Formu, Kısa Dindarlık Ölçeği (inanç-etki ve bilgi-ibadet boyutları) ve Beş Faktör Narsisizm Ölçeği–Kısa Form (büyüklenmeci ve kırılgan narsisizm) aracılığıyla toplanmış; Pearson korelasyon analizi, çoklu doğrusal regresyon analizi, bağımsız örneklemler t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ile çözümlenmiştir. Bulgular, genel dindarlık ile genel narsisizm arasında anlamlı bir ilişki bulunmadığını (r = -,047; p > ,05); buna karşılık dindarlık ile kırılgan narsisizm arasında negatif yönlü ve düşük düzeyde anlamlı bir ilişki olduğunu (r = -,129; p < ,01) göstermektedir. Regresyon analizinde dindarlık boyutları büyüklenmeci narsisizmi yordamazken (R² = ,000); kırılgan narsisizmi anlamlı fakat düşük düzeyde yordamış (R² = ,035), bu yordamada özellikle bilgi-ibadet boyutu (β = -,275) belirleyici olmuştur. Cinsiyete göre büyüklenmeci narsisizm erkeklerde, kırılgan narsisizm ise kadınlarda daha yüksek bulunmuş; narsisizm düzeyleri genç yaş grubunda (18–20) daha belirgin olmuştur. Ayrıca psikiyatrik tedavi ve düzenli ilaç kullanımı bildiren katılımcılarda dindarlık daha düşük, kırılgan narsisizm ise daha yüksek saptanmıştır. Sonuçlar, dindarlığın narsisizmin bütünüyle değil, özellikle kırılgan/savunmacı yönüyle sınırlı düzeyde ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır.

Keywords

Abstract

This study aims to examine the relationship between religiosity and narcissism among university students from the perspectives of the psychology of religion and personality psychology. Designed within the relational survey model, the study group consisted of 633 students (419 women, 214 men) studying at various universities in Türkiye during the 2025–2026 academic year, reached through convenience sampling. Data were collected using a Personal Information Form, the Short Religiosity Scale (belief-influence and knowledge-worship dimensions), and the Five-Factor Narcissism Inventory–Short Form (grandiose and vulnerable narcissism), and analyzed through Pearson correlation, multiple linear regression, independent-samples t-tests, and one-way ANOVA. The findings indicate no significant relationship between general religiosity and general narcissism (r = -.047; p > .05); however, a low-level, negative, and significant relationship was found between religiosity and vulnerable narcissism (r = -.129; p < .01). In regression analyses, religiosity dimensions did not predict grandiose narcissism (R² = .000), whereas they significantly but weakly predicted vulnerable narcissism (R² = .035), with the knowledge-worship dimension being the strongest predictor (β = -.275). By gender, grandiose narcissism was higher among men and vulnerable narcissism among women; narcissism levels were more pronounced in the younger (18–20) age group. Furthermore, participants reporting psychiatric treatment and regular medication use displayed lower religiosity and higher vulnerable narcissism. Overall, the results suggest that religiosity is not associated with narcissism as a whole but is weakly related specifically to its vulnerable/defensive form.

Keywords

Psychology of Religion, Religiosity, Narcissism, Grandiose Narcissism, Vulnerable Narcissism, University Students

Structured Abstract

 Religiosity and narcissism represent two psychological constructs whose interrelation has generated theoretically contradictory expectations. On the one hand, core religious values such as humility, gratitude, servitude, and altruism stand in opposition to the entitlement and superiority that characterize narcissism, suggesting that internalized religiosity may constrain narcissistic tendencies. On the other hand, the intense or extrinsic adoption of a religious identity may reinforce perceptions of chosenness, moral superiority, and privilege, thereby feeding certain narcissistic patterns. Contemporary personality psychology no longer treats narcissism as a unitary trait but distinguishes between grandiose narcissism—marked by dominance, exhibitionism, entitlement, and outward self-enhancement—and vulnerable narcissism—marked by hypersensitivity to criticism, insecurity, shame-proneness, and defensiveness. Because these phenotypes carry distinct psychological correlates, unidimensional measures of narcissism risk obscuring relationships that operate in opposite directions at the facet level. Comprehensive studies that jointly examine religiosity and these two narcissism dimensions remain limited in the psychology-of-religion literature, particularly within Muslim-majority contexts and among Turkish university students—a developmental period of late adolescence and emerging adulthood in which both religious attitudes and personality structure are actively consolidated. Accordingly, this study examines the relationship between religiosity and narcissism among university students by disaggregating the sub-dimensions of both constructs, addressing whether general religiosity relates to general narcissism, whether the belief-influence and knowledge-worship dimensions relate differentially to grandiose and vulnerable narcissism, whether religiosity predicts each narcissism subtype, and whether these constructs differ according to socio-demographic, health, and psychological characteristics.

The study employed a quantitative, cross-sectional, correlational survey design. The sample comprised 633 students (419 women, 214 men; predominantly aged 18–23, single, and at the undergraduate level) studying at various universities in Türkiye during the 2025–2026 academic year, reached through convenience sampling; of 653 students initially surveyed, 20 forms were excluded during data cleaning. Data were collected via a Personal Information Form (25 items, including clinical history such as psychiatric treatment, psychotherapy, medication use, and trauma), the Short Religiosity Scale (Ayten, 2009; comprising belief-influence and knowledge-worship dimensions; overall α = .878 in the present sample), and the Turkish Five-Factor Narcissism Inventory–Short Form (FFNI-SF; Ekşi, 2016; 60 items, 15 facets, yielding grandiose and vulnerable narcissism scores; overall α = .881). Data collection was conducted online between 15 May and 15 June 2026 after the necessary ethical approvals had been obtained. Following confirmation that skewness and kurtosis values fell within ±1.5, parametric analyses were performed using SPSS 25, including Pearson correlation, multiple linear regression (with multicollinearity checked via tolerance and VIF), independent-samples t-tests, and one-way ANOVA with Tukey HSD or Tamhane T2 post-hoc tests. The significance level was set at p < .05, and effect sizes (Cohen's d for t-tests and η² for ANOVA) were computed for all significant results and interpreted according to Cohen's (1988) conventional thresholds.

Descriptive statistics indicated moderate-to-high religiosity (M = 3.65; belief-influence 3.79 > knowledge-worship 3.50) and low-to-moderate narcissism (M = 2.84), with vulnerable narcissism (M = 3.02) exceeding grandiose narcissism (M = 2.80). No significant relationship emerged between general religiosity and general narcissism (r = -.047; p > .05) or between religiosity and grandiose narcissism (r = -.013; p > .05). However, religiosity correlated negatively, significantly, and weakly with vulnerable narcissism (r = -.129; p < .01), with the knowledge-worship dimension showing the strongest association (r = -.168; p < .01). Regression analyses confirmed this pattern: religiosity dimensions did not predict grandiose narcissism (R² = .000; F(2, 630) = 0.154; p = .857) but significantly predicted vulnerable narcissism (R² = .035; F(2, 630) = 11.444; p < .001), with knowledge-worship as the dominant predictor (β = -.275; p < .001). A suppression effect was observed, whereby belief-influence—negatively correlated with vulnerable narcissism at the bivariate level (r = -.083)—yielded a positive regression coefficient (β = .136), attributable to the high inter-correlation between the two religiosity dimensions (r = .792). Grandiose narcissism was significantly higher among men (d = 0.27) and vulnerable narcissism among women (d = 0.32), while general narcissism did not differ by sex and religiosity showed no significant sex difference. Narcissism levels were most pronounced in the 18–20 age group and declined with age, though the effect sizes were very small (η² ≈ .01). Participants reporting psychiatric treatment, psychotherapy, or regular medication use displayed significantly lower religiosity and higher vulnerable narcissism (d = 0.22–0.43), whereas participants with a chronic illness showed lower grandiose narcissism (d = 0.42); no trauma-related difference was found.

The findings demonstrate that the religiosity–narcissism relationship cannot be reduced to a single \"protective\" or \"fostering\" pattern. Religiosity is essentially unrelated to grandiose narcissism but weakly and consistently attenuates vulnerable narcissism, particularly through its behavioral, worship- and knowledge-based dimension. This dissociation supports contemporary models positing distinct mechanisms underlying the two narcissism phenotypes: the autonomous, externally insulated structure of grandiose narcissism appears resistant to religious variables, whereas the approval-seeking, defensive, and emotionally sensitive structure of vulnerable narcissism is more responsive to religious meaning systems and practices. The low explained variance (R² = .035) and small effect sizes caution against overstating religiosity as a protective factor. Methodologically, the study underscores the necessity of multidimensional measurement: a relationship invisible at the level of general narcissism scores becomes apparent only when grandiose and vulnerable forms are separated, which may explain why studies relying on unidimensional measures often report null religiosity–narcissism links. In applied terms, university counseling services may address students exhibiting vulnerable narcissism through self-compassion-based and meaning-oriented interventions, while religious-education practice may emphasize the practice- and knowledge-based dimensions of religiosity. Future research should adopt longitudinal designs, incorporate the intrinsic–extrinsic religious orientation distinction, and test mediating or moderating variables such as humility, self-esteem, and mindfulness.

 

Keywords: Psychology of Religion, Religiosity, Grandiose Narcissism, Vulnerable Narcissism, University Students.

Yapılandırılmış Özet

Dindarlık ve narsisizm, aralarındaki ilişki kuramsal düzeyde çelişkili beklentiler doğuran iki psikolojik yapıyı temsil etmektedir. Bir yandan tevazu, şükür, kul olma bilinci ve diğerkâmlık gibi temel dini değerler, narsisizmi karakterize eden hak iddia etme ve üstünlük eğilimlerinin karşısında yer almakta; bu da içselleştirilmiş dindarlığın narsisistik eğilimleri sınırlayabileceğini düşündürmektedir. Öte yandan dini kimliğin yoğun ya da dışsal biçimde benimsenmesi, seçilmişlik, ahlaki üstünlük ve ayrıcalık algılarını güçlendirerek belirli narsistik örüntüleri besleyebilmektedir. Çağdaş kişilik psikolojisi narsisizmi artık tek tip bir özellik olarak değil; baskınlık, teşhircilik, hak iddia etme ve dışa dönük benlik yüceltmeyle belirginleşen büyüklenmeci narsisizm ile eleştiriye aşırı duyarlılık, güvensizlik, utanç eğilimi ve savunmacılıkla belirginleşen kırılgan narsisizm ayrımı üzerinden ele almaktadır. Bu görünümler farklı psikolojik bağıntılar taşıdığından, narsisizmin tek boyutlu ölçümleri, alt boyut düzeyinde zıt yönlerde işleyen ilişkileri gizleme riski taşımaktadır. Dindarlık ile bu iki narsisizm boyutunu birlikte inceleyen kapsamlı çalışmalar, özellikle Müslüman çoğunluklu bağlamlarda ve hem dini tutumların hem de kişilik yapısının etkin biçimde pekiştiği, geç ergenlik ve beliren yetişkinlik olarak tanımlanan gelişimsel bir dönemi yaşayan Türk üniversite öğrencileri örnekleminde din psikolojisi literatüründe sınırlı kalmaktadır. Bu doğrultuda çalışma, üniversite öğrencilerinde dindarlık ile narsisizm arasındaki ilişkiyi her iki yapının alt boyutlarını ayrıştırarak incelemeyi; genel dindarlığın genel narsisizmle ilişkisini, inanç-etki ve bilgi-ibadet boyutlarının büyüklenmeci ve kırılgan narsisizmle farklılaşan ilişkilerini, dindarlığın her bir narsisizm alt türünü yordayıp yordamadığını ve bu yapıların sosyo-demografik, sağlık ve psikolojik özelliklere göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemeyi amaçlamaktadır.

Araştırmada nicel, kesitsel ve ilişkisel tarama deseni kullanılmıştır. Örneklem, 2025–2026 öğretim yılında Türkiye'deki çeşitli üniversitelerde öğrenim gören ve uygun örnekleme yöntemiyle ulaşılan 633 öğrenciden (419 kadın, 214 erkek; büyük çoğunluğu 18–23 yaş aralığında, bekâr ve lisans düzeyinde) oluşmaktadır; başlangıçta ulaşılan 653 öğrenciden 20'sinin formu veri temizleme aşamasında çıkarılmıştır. Veriler Kişisel Bilgi Formu (25 madde; psikiyatrik tedavi, psikoterapi, ilaç kullanımı ve travma gibi klinik geçmiş bilgilerini de içeren), Kısa Dindarlık Ölçeği (Ayten, 2009; inanç-etki ve bilgi-ibadet boyutları; mevcut örneklemde genel α = ,878) ve Beş Faktör Narsisizm Ölçeği–Kısa Form (Ekşi, 2016; 60 madde, 15 alt boyut; büyüklenmeci ve kırılgan narsisizm puanları; genel α = ,881) aracılığıyla toplanmıştır. Veri toplama süreci, gerekli etik izinlerin alınmasının ardından 15 Mayıs – 15 Haziran 2026 tarihleri arasında çevrimiçi olarak yürütülmüştür. Çarpıklık ve basıklık değerlerinin ±1,5 aralığında kaldığı doğrulandıktan sonra SPSS 25 kullanılarak Pearson korelasyon, çoklu doğrusal regresyon (çoklu bağlantı tolerans ve VIF ile denetlenerek), bağımsız örneklemler t-testi ve Tukey HSD ya da Tamhane T2 post-hoc testleriyle tek yönlü ANOVA gibi parametrik analizler gerçekleştirilmiştir. Anlamlılık düzeyi p < ,05 olarak belirlenmiş; anlamlı sonuçlar için etki büyüklükleri (t-testleri için Cohen'in d'si, ANOVA için η²) hesaplanarak Cohen'in (1988) ölçütlerine göre yorumlanmıştır.

Betimsel istatistikler, dindarlığın orta-üst düzeyde (Ort = 3,65; inanç-etki 3,79 > bilgi-ibadet 3,50), narsisizmin ise düşük-orta düzeyde (Ort = 2,84) olduğunu; kırılgan narsisizmin (Ort = 3,02) büyüklenmeci narsisizmden (Ort = 2,80) yüksek olduğunu göstermiştir. Genel dindarlık ile genel narsisizm (r = -,047; p > ,05) ve dindarlık ile büyüklenmeci narsisizm (r = -,013; p > ,05) arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Ancak dindarlık, kırılgan narsisizmle negatif yönlü, anlamlı ve düşük düzeyde ilişkilenmiş (r = -,129; p < ,01); en güçlü ilişki bilgi-ibadet boyutunda gözlenmiştir (r = -,168; p < ,01). Regresyon analizleri bu örüntüyü doğrulamıştır: dindarlık boyutları büyüklenmeci narsisizmi yordamazken (R² = ,000; F(2, 630) = 0,154; p = ,857), kırılgan narsisizmi anlamlı biçimde yordamış (R² = ,035; F(2, 630) = 11,444; p < ,001); baskın yordayıcı bilgi-ibadet boyutu olmuştur (β = -,275; p < ,001). İkili düzeyde kırılgan narsisizmle negatif ilişkili olan inanç-etki boyutunun (r = -,083) regresyonda pozitif katsayı vermesi (β = ,136), iki dindarlık boyutu arasındaki yüksek ilişkiden (r = ,792) kaynaklanan bir baskılayıcı etkiye işaret etmektedir. Büyüklenmeci narsisizm erkeklerde (d = 0,27), kırılgan narsisizm ise kadınlarda (d = 0,32) anlamlı düzeyde yüksekken, genel narsisizm cinsiyete göre farklılaşmamış, dindarlıkta da cinsiyete bağlı anlamlı bir fark bulunmamıştır. Narsisizm düzeyleri en yüksek 18–20 yaş grubunda gözlenmiş ve yaşla azalmış, ancak etki büyüklükleri çok küçük kalmıştır (η² ≈ ,01). Psikiyatrik tedavi, psikoterapi ya da düzenli ilaç kullanımı bildiren katılımcılarda dindarlık anlamlı düzeyde düşük, kırılgan narsisizm ise yüksek bulunmuş (d = 0,22–0,43); kronik rahatsızlığı olanlarda büyüklenmeci narsisizm daha düşük saptanmış (d = 0,42); travma açısından anlamlı bir fark bulunmamıştır.

Bulgular, dindarlık-narsisizm ilişkisinin tek bir \"koruyucu\" ya da \"besleyici\" örüntüye indirgenemeyeceğini göstermektedir. Dindarlık, büyüklenmeci narsisizmle esas olarak ilişkisizken; kırılgan narsisizmi, özellikle davranışsal, ibadet ve bilgi temelli boyutu aracılığıyla zayıf fakat tutarlı biçimde azaltmaktadır. Bu ayrışma, narsisizmin iki görünümünün farklı mekanizmalara dayandığını öne süren çağdaş modelleri desteklemektedir: büyüklenmeci narsisizmin özerk ve dışsal onaya kapalı yapısı dini değişkenlere dirençli görünürken, kırılgan narsisizmin onay arayan, savunmacı ve duygusal olarak hassas yapısı dini anlam sistemlerine ve pratiklerine daha açıktır. Açıklanan varyansın düşüklüğü (R² = ,035) ve küçük etki büyüklükleri, dindarlığın koruyucu bir faktör olarak abartılmaması gerektiği konusunda uyarmaktadır. Yöntemsel olarak çalışma, çok boyutlu ölçümün gerekliliğini vurgulamaktadır: genel narsisizm puanları düzeyinde görünmez olan bir ilişki, ancak büyüklenmeci ve kırılgan biçimler ayrıştırıldığında belirginleşmekte; bu durum tek boyutlu ölçümlere dayanan çalışmaların dindarlık-narsisizm ilişkisini neden çoğunlukla anlamsız bulduğunu açıklayabilir. Uygulamada, üniversite psikolojik danışmanlık birimleri kırılgan narsisizm sergileyen öğrencilere öz-şefkat temelli ve anlam odaklı müdahalelerle yaklaşabilir; din eğitimi uygulamaları ise dindarlığın pratik ve bilgi temelli boyutlarını vurgulayabilir. Gelecek araştırmalar boylamsal desenler benimsemeli, içsel-dışsal dini yönelim ayrımını dahil etmeli ve alçakgönüllülük, benlik saygısı ve bilinçli farkındalık gibi aracı ya da düzenleyici değişkenleri sınamalıdır.

 

Anahtar Kelimeler: Din Psikolojisi, Dindarlık, Büyüklenmeci Narsisizm, Kırılgan Narsisizm, Üniversite Öğrencileri.

ملخص منظم

تمثل التدين والنرجسية مفهومين نفسيين أدى الترابط بينهما إلى توقعات متناقضة من الناحية النظرية. فمن ناحية، تتعارض القيم الدينية الأساسية — مثل التواضع والامتنان والعبودية والإيثار — مع شعور الاستحقاق والتفوق اللذين يميزان النرجسية، مما يشير إلى أن التدين الداخلي قد يحد من الميول النرجسية. من ناحية أخرى، قد يؤدي تبني الهوية الدينية بشكل مكثف أو خارجي إلى تعزيز تصورات الاختيار الإلهي والتفوق الأخلاقي والامتياز، مما يغذي أنماطًا نرجسية معينة. لم تعد علم نفس الشخصية المعاصر يعامل النرجسية كسمة موحدة، بل يميز بين النرجسية المتعجرفة — التي تتميز بالهيمنة، والاستعراض، والشعور بالاستحقاق، وتعزيز الذات ظاهريًّا — والنرجسية الضعيفة — التي تتميز بفرط الحساسية تجاه النقد، وانعدام الأمان، والميل إلى الشعور بالخجل، والاتخاذ الموقف الدفاعي. ونظرًا لأن هذه الأنماط الظاهرية تحمل ارتباطات نفسية متميزة، فإن المقاييس أحادية البعد للنرجسية تخاطر بإخفاء العلاقات التي تعمل في اتجاهات متعاكسة على مستوى الجوانب الفرعية. ولا تزال الدراسات الشاملة التي تبحث بشكل مشترك في التدين وهذين البعدين من أبعاد النرجسية محدودة في أدبيات علم نفس الدين، لا سيما في السياقات ذات الأغلبية المسلمة وبين طلاب الجامعات الأتراك — وهي فترة نمو تتمثل في أواخر مرحلة المراهقة وبداية مرحلة البلوغ، حيث يتم ترسيخ كل من المواقف الدينية وبنية الشخصية بشكل نشط. وبناءً على ذلك، تبحث هذه الدراسة العلاقة بين التدين والنرجسية بين طلاب الجامعات من خلال تفصيل الأبعاد الفرعية لكلا المفهومين، وتناول ما إذا كان التدين العام يرتبط بالنرجسية العامة، وما إذا كان بُعد «تأثير المعتقد» وبُعد «المعرفة والعبادة» يرتبطان بشكل مختلف بالنرجسية المتعجرفة والنرجسية الضعيفة، وما إذا كان التدين يتنبأ بكل نوع فرعي من النرجسية، وما إذا كانت هذه المفاهيم تختلف وفقًا للخصائص الاجتماعية والديموغرافية والصحية والنفسية.

استخدمت الدراسة تصميمًا استقصائيًا كميًّا ومستعرضًا وارتباطيًّا. تألفت العينة من 633 طالبًا (419 امرأة، و214 رجلًا؛ معظمهم في الفئة العمرية 18–23 عامًا، غير متزوجين، وطلاب المرحلة الجامعية الأولى) يدرسون في جامعات مختلفة في تركيا خلال العام الدراسي 2025–2026، وتم الوصول إليهم من خلال عينة الملاءمة؛ ومن أصل 653 طالبًا شملهم الاستطلاع في البداية، تم استبعاد 20 استمارة أثناء تنقية البيانات. تم جمع البيانات عبر «نموذج المعلومات الشخصية» (25 بندًا، بما في ذلك التاريخ السريري مثل العلاج النفسي، والعلاج النفسي السلوكي، واستخدام الأدوية، والصدمات النفسية)، و«مقياس التدين المختصر» (Ayten، 2009؛ الذي يتألف من بُعدي «تأثير المعتقد» و«المعرفة والعبادة»؛ α الإجمالي = 0.878 في العينة الحالية)، و«مقياس النرجسية التركي ذو الخمس عوامل – النموذج المختصر» (FFNI-SF؛ Ekşi، 2016؛ 60 بندًا، 15 جانبًا، مما أدى إلى الحصول على درجات النرجسية المتعجرفة والضعيفة؛ معامل α الإجمالي = 0.881). تم جمع البيانات عبر الإنترنت في الفترة من 15 مايو إلى 15 يونيو 2026 بعد الحصول على الموافقات الأخلاقية اللازمة. وبعد التأكد من أن قيم الانحراف والتقوس تقع ضمن نطاق ±1.5، أُجريت تحليلات بارامترية باستخدام برنامج SPSS 25، بما في ذلك ارتباط بيرسون، والانحدار الخطي المتعدد (مع التحقق من التعددية الخطية عبر مقاييس التسامح وVIF)، واختبارات t للعينات المستقلة، والتحليل التبايني الأحادي الاتجاه (ANOVA) مع اختبارات ما بعد التباين Tukey HSD أو Tamhane T2. تم تحديد مستوى الدلالة الإحصائية عند p < 0.05، وتم حساب أحجام التأثير (d لكوهين لاختبارات t وη² للتحليل التبايني) لجميع النتائج ذات الدلالة الإحصائية وتفسيرها وفقًا للعتبات التقليدية التي حددها كوهين (1988).

وأشارت الإحصاءات الوصفية إلى تدين متوسط إلى مرتفع (M = 3.65؛ تأثير المعتقد 3.79 > المعرفة والعبادة 3.50) ونرجسية منخفضة إلى متوسطة (M = 2.84)، حيث تجاوزت النرجسية الضعيفة (M = 3.02) النرجسية المتكبرة (M = 2.80). لم تظهر أي علاقة ذات دلالة إحصائية بين التدين العام والنرجسية العامة (r = -.047؛ p > .05) أو بين التدين والنرجسية المتعجرفة (r = -.013؛ p > .05). ومع ذلك، ارتبطت التدين ارتباطًا سلبيًّا وذو دلالة إحصائية وضعيفًا بالنرجسية الضعيفة (r = -.129؛ p < .01)، حيث أظهر بُعد «عبادة المعرفة» أقوى ارتباط (r = -.168؛ p < .01). وأكدت تحليلات الانحدار هذا النمط: لم تتنبأ أبعاد التدين بالنرجسية المتعجرفة (R² = .000؛ F(2, 630) = 0.154؛ p = .857) لكنها تنبأت بشكل ذي دلالة إحصائية بالنرجسية الضعيفة (R² = .035؛ F(2, 630) = 11.444؛ p < .001)، حيث كان «عبادة المعرفة» هو المتغير التنبئي المهيمن (β = -.275؛ p < .001). وقد لوحظ تأثير قمعي، حيث أدى تأثير المعتقد — الذي كان مرتبطًا سلبًا بالنرجسية الضعيفة على المستوى الثنائي المتغيرات (r = -.083) — إلى معامل انحدار موجب (β = .136)، وهو ما يُعزى إلى الارتباط الداخلي العالي بين بُعدَي التدين (r = .792). كان النرجسية المتكبرة أعلى بشكل ملحوظ بين الرجال (d = 0.27) والنرجسية الضعيفة بين النساء (d = 0.32)، في حين لم تختلف النرجسية العامة حسب الجنس ولم تظهر التدين أي فرق ذي دلالة إحصائية بين الجنسين. كانت مستويات النرجسية أكثر وضوحًا في الفئة العمرية 18–20 عامًا وتراجعت مع تقدم العمر، على الرغم من أن أحجام التأثير كانت صغيرة جدًّا (η² ≈ .01). أظهر المشاركون الذين أفادوا بتلقيهم علاجًا نفسيًا أو علاجًا نفسيًا أو استخدامًا منتظمًا للأدوية تدينًا أقل بشكل ملحوظ ونرجسية هشة أعلى (d = 0.22–0.43)، في حين أظهر المشاركون المصابون بمرض مزمن نرجسية متكبرة أقل (d = 0.42)؛ ولم يتم العثور على أي فرق مرتبط بالصدمات النفسية.

تُظهر النتائج أن العلاقة بين التدين والنرجسية لا يمكن اختزالها إلى نمط «وقائي» أو «معزز» واحد. التدين غير مرتبط بشكل أساسي بالنرجسية المتعجرفة، لكنه يخفف بشكل ضعيف ومستمر من النرجسية الضعيفة، لا سيما من خلال أبعاده السلوكية والمتعلقة بالعبادة والمعرفة. ويدعم هذا الفصل النماذج المعاصرة التي تفترض وجود آليات متميزة تكمن وراء النمطين الظاهريين للنرجسية: يبدو أن البنية المستقلة والمعزولة خارجيًا للنرجسية المتعجرفة مقاومة للمتغيرات الدينية، في حين أن البنية الساعية إلى القبول والدفاعية والحساسة عاطفيًا للنرجسية الضعيفة تكون أكثر استجابة لأنظمة وممارسات المعنى الديني. ويحذر التباين المنسوب المنخفض (R² = 0.035) وحجم التأثير الصغير من المبالغة في تقدير التدين كعامل وقائي. ومن الناحية المنهجية، تؤكد الدراسة على ضرورة القياس متعدد الأبعاد: فالعلاقة غير المرئية على مستوى درجات النرجسية العامة لا تصبح واضحة إلا عند فصل الشكلين المتعجرف والضعيف، وهو ما قد يفسر سبب إعلان الدراسات التي تعتمد على مقاييس أحادية البعد في كثير من الأحيان عن عدم وجود صلة بين التدين والنرجسية. من الناحية التطبيقية، يمكن لخدمات الإرشاد الجامعية التعامل مع الطلاب الذين يظهرون نرجسية هشة من خلال تدخلات قائمة على التعاطف مع الذات وموجهة نحو المعنى، في حين يمكن لممارسات التربية الدينية أن تركز على الأبعاد العملية والمعرفية للتدين. وينبغي أن تعتمد الأبحاث المستقبلية تصميمات طولية، وأن تدمج التمييز بين التوجه الديني الداخلي والخارجي، وأن تختبر المتغيرات الوسيطة أو المعتدلة مثل التواضع، واحترام الذات، واليقظة الذهنية.

الكلمات المفتاحية: علم نفس الدين، التدين، النرجسية المتعجرفة، النرجسية الهشة، طلاب الجامعات

Résumé structuré

La religiosité et le narcissisme constituent deux concepts psychologiques dont l’interrelation a donné lieu à des prévisions théoriquement contradictoires. D’une part, les valeurs religieuses fondamentales telles que l’humilité, la gratitude, le dévouement et l’altruisme s’opposent au sentiment de droit acquis et à la supériorité qui caractérisent le narcissisme, ce qui suggère que la religiosité intériorisée pourrait limiter les tendances narcissiques. D’autre part, l’adoption intense ou extrinsèque d’une identité religieuse peut renforcer les perceptions d’élection divine, de supériorité morale et de privilège, alimentant ainsi certains schémas narcissiques. La psychologie contemporaine de la personnalité ne considère plus le narcissisme comme un trait unitaire, mais distingue le narcissisme grandiose — caractérisé par la domination, l’exhibitionnisme, le sentiment d’avoir des droits acquis et la mise en valeur de soi vers l’extérieur — du narcissisme vulnérable — caractérisé par une hypersensibilité à la critique, l’insécurité, une tendance à la honte et une attitude défensive. Ces phénotypes présentant des corrélats psychologiques distincts, les mesures unidimensionnelles du narcissisme risquent de masquer des relations qui opèrent dans des directions opposées au niveau des facettes. Les études approfondies examinant conjointement la religiosité et ces deux dimensions du narcissisme restent rares dans la littérature sur la psychologie de la religion, en particulier dans les contextes à majorité musulmane et parmi les étudiants universitaires turcs — une période de développement marquée par la fin de l’adolescence et le début de l’âge adulte, durant laquelle tant les attitudes religieuses que la structure de la personnalité se consolident activement. En conséquence, cette étude examine la relation entre la religiosité et le narcissisme chez les étudiants universitaires en décomposant les sous-dimensions de ces deux concepts, afin de déterminer si la religiosité générale est liée au narcissisme général, si les dimensions « influence des croyances » et « culte de la connaissance » sont liées de manière différente au narcissisme grandiose et au narcissisme vulnérable, si la religiosité permet de prédire chaque sous-type de narcissisme, et si ces concepts diffèrent en fonction des caractéristiques sociodémographiques, sanitaires et psychologiques.

L’étude a utilisé un plan d’enquête quantitatif, transversal et corrélationnel. L’échantillon était composé de 633 étudiants (419 femmes, 214 hommes ; principalement âgés de 18 à 23 ans, célibataires et inscrits en premier cycle) étudiant dans diverses universités de Turquie au cours de l’année universitaire 2025–2026, sélectionnés par échantillonnage de commodité ; sur les 653 étudiants initialement interrogés, 20 questionnaires ont été exclus lors du nettoyage des données. Les données ont été recueillies à l’aide d’un formulaire d’informations personnelles (25 items, comprenant des antécédents cliniques tels que les traitements psychiatriques, la psychothérapie, la prise de médicaments et les traumatismes), de l’Échelle abrégée de religiosité (Ayten, 2009 ; comprenant les dimensions « croyance-influence » et « connaissance-culte » ; α global = 0,878 dans le présent échantillon), et de l’Inventaire turc du narcissisme à cinq facteurs – version abrégée (FFNI-SF ; Ekşi, 2016 ; 60 items, 15 facettes, fournissant des scores de narcissisme grandiose et vulnérable ; α global = 0,881). La collecte des données s’est déroulée en ligne entre le 15 mai et le 15 juin 2026, après obtention des autorisations éthiques nécessaires. Après avoir vérifié que les valeurs d’asymétrie et de kurtosis se situaient dans une fourchette de ±1,5, des analyses paramétriques ont été réalisées à l’aide de SPSS 25, notamment des corrélations de Pearson, des régressions linéaires multiples (avec vérification de la multicolinéarité via la tolérance et le VIF), des tests t pour échantillons indépendants et des ANOVA à un facteur avec des tests post-hoc de Tukey HSD ou de Tamhane T2. Le seuil de signification a été fixé à p < 0,05, et les tailles d’effet (d de Cohen pour les tests t et η² pour l’ANOVA) ont été calculées pour tous les résultats significatifs et interprétées selon les seuils conventionnels de Cohen (1988).

Les statistiques descriptives ont révélé une religiosité modérée à élevée (M = 3,65 ; croyance-influence 3,79 > connaissance-pratique religieuse 3,50) et un narcissisme faible à modéré (M = 2,84), le narcissisme vulnérable (M = 3,02) dépassant le narcissisme grandiose (M = 2,80). Aucune relation significative n’est apparue entre la religiosité générale et le narcissisme général (r = -0,047 ; p > 0,05) ni entre la religiosité et le narcissisme grandiose (r = -0,013 ; p > 0,05). Cependant, la religiosité présentait une corrélation négative, significative et faible avec le narcissisme vulnérable (r = -0,129 ; p < 0,01), la dimension « adoration de la connaissance » affichant l’association la plus forte (r = -0,168 ; p < 0,01). Les analyses de régression ont confirmé cette tendance : les dimensions de la religiosité ne prédisaient pas le narcissisme grandiose (R² = 0,000 ; F(2, 630) = 0,154 ; p = 0,857), mais prédisaient de manière significative le narcissisme vulnérable (R² = 0,035 ; F(2, 630) = 11,444 ; p < 0,001), l’adoration du savoir étant le prédicteur dominant (β = -0,275 ; p < 0,001). Un effet de suppression a été observé : l’influence des croyances — en corrélation négative avec le narcissisme vulnérable au niveau bivarié (r = -0,083) — a donné lieu à un coefficient de régression positif (β = 0,136), attribuable à la forte corrélation entre les deux dimensions de la religiosité (r = 0,792). Le narcissisme grandiose était significativement plus élevé chez les hommes (d = 0,27) et le narcissisme vulnérable chez les femmes (d = 0,32), tandis que le narcissisme général ne différait pas selon le sexe et que la religiosité ne présentait aucune différence significative entre les sexes. Les niveaux de narcissisme étaient les plus marqués dans la tranche d’âge des 18-20 ans et diminuaient avec l’âge, bien que les tailles d’effet fussent très faibles (η² ≈ 0,01). Les participants déclarant suivre un traitement psychiatrique, une psychothérapie ou prendre régulièrement des médicaments présentaient une religiosité significativement plus faible et un narcissisme vulnérable plus élevé (d = 0,22–0,43), tandis que les participants atteints d’une maladie chronique affichaient un narcissisme grandiose plus faible (d = 0,42) ; aucune différence liée à un traumatisme n’a été constatée.

Ces résultats démontrent que la relation entre religiosité et narcissisme ne peut être réduite à un seul schéma « protecteur » ou « favorisant ». La religiosité n’est pour l’essentiel pas liée au narcissisme grandiose, mais elle atténue faiblement et de manière constante le narcissisme vulnérable, notamment par le biais de sa dimension comportementale, de culte et de connaissance. Cette dissociation corrobore les modèles contemporains postulant des mécanismes distincts sous-jacents aux deux phénotypes de narcissisme : la structure autonome et isolée de l’extérieur du narcissisme grandiose semble résistante aux variables religieuses, tandis que la structure du narcissisme vulnérable, caractérisée par la recherche d’approbation, la défensive et la sensibilité émotionnelle, est plus réceptive aux systèmes de sens et aux pratiques religieuses. La faible variance expliquée (R² = 0,035) et les faibles tailles d’effet incitent à la prudence quant à une surestimation de la religiosité en tant que facteur protecteur. Sur le plan méthodologique, cette étude souligne la nécessité d’une mesure multidimensionnelle : une relation invisible au niveau des scores généraux de narcissisme n’apparaît que lorsque les formes grandiose et vulnérable sont séparées, ce qui peut expliquer pourquoi les études s’appuyant sur des mesures unidimensionnelles font souvent état de liens nuls entre religiosité et narcissisme. Sur le plan pratique, les services d’accompagnement universitaire pourraient s’adresser aux étudiants présentant un narcissisme vulnérable par le biais d’interventions fondées sur l’autocompassion et axées sur le sens, tandis que l’enseignement religieux pourrait mettre l’accent sur les dimensions de la religiosité liées à la pratique et à la connaissance. Les recherches futures devraient adopter des plans d’étude longitudinaux, intégrer la distinction entre orientation religieuse intrinsèque et extrinsèque, et tester des variables médiatrices ou modératrices telles que l’humilité, l’estime de soi et la pleine conscience.

 

Mots-clés : Psychologie de la religion, religiosité, narcissisme grandiose, narcissisme vulnérable, étudiants universitaires.

Resumen estructurado

La religiosidad y el narcisismo representan dos constructos psicológicos cuya interrelación ha generado expectativas teóricamente contradictorias. Por un lado, los valores religiosos fundamentales, como la humildad, la gratitud, el servicio y el altruismo, se oponen al sentido de derecho y a la superioridad que caracterizan al narcisismo, lo que sugiere que la religiosidad interiorizada podría limitar las tendencias narcisistas. Por otro lado, la adopción intensa o extrínseca de una identidad religiosa puede reforzar las percepciones de ser elegido, de superioridad moral y de privilegio, alimentando así ciertos patrones narcisistas. La psicología de la personalidad contemporánea ya no trata el narcisismo como un rasgo unitario, sino que distingue entre el narcisismo grandioso —caracterizado por el dominio, el exhibicionismo, el sentido de derecho y la autoexaltación externa— y el narcisismo vulnerable —caracterizado por la hipersensibilidad a la crítica, la inseguridad, la propensión a la vergüenza y la actitud defensiva—. Dado que estos fenotipos conllevan correlatos psicológicos distintos, las medidas unidimensionales del narcisismo corren el riesgo de ocultar relaciones que operan en direcciones opuestas a nivel de facetas. Los estudios exhaustivos que examinan conjuntamente la religiosidad y estas dos dimensiones del narcisismo siguen siendo escasos en la literatura sobre psicología de la religión, especialmente en contextos de mayoría musulmana y entre los estudiantes universitarios turcos —un período de desarrollo que abarca la adolescencia tardía y la edad adulta emergente, en el que tanto las actitudes religiosas como la estructura de la personalidad se consolidan activamente—. En consecuencia, este estudio examina la relación entre la religiosidad y el narcisismo entre los estudiantes universitarios desagregando las subdimensiones de ambos constructos, analizando si la religiosidad general se relaciona con el narcisismo general, si las dimensiones de «influencia de las creencias» y «adoración del conocimiento» se relacionan de manera diferente con el narcisismo grandioso y el narcisismo vulnerable, si la religiosidad predice cada subtipo de narcisismo y si estos constructos difieren según las características sociodemográficas, de salud y psicológicas.

El estudio empleó un diseño de encuesta cuantitativo, transversal y correlacional. La muestra estuvo compuesta por 633 estudiantes (419 mujeres, 214 hombres; en su mayoría de entre 18 y 23 años, solteros y cursando estudios de grado) que estudiaban en diversas universidades de Turquía durante el curso académico 2025-2026, seleccionados mediante un muestreo por conveniencia; de los 653 estudiantes encuestados inicialmente, se excluyeron 20 cuestionarios durante la limpieza de datos. Los datos se recopilaron mediante un formulario de información personal (25 ítems, que incluían antecedentes clínicos como tratamientos psiquiátricos, psicoterapia, uso de medicación y traumas), la Escala Breve de Religiosidad (Ayten, 2009; que comprende las dimensiones «influencia de las creencias» y «conocimiento y culto»; α global = 0,878 en la presente muestra) y el Inventario Turco de Narcisismo de Cinco Factores – Versión Breve (FFNI-SF; Ekşi, 2016; 60 ítems, 15 facetas, que proporcionan puntuaciones de narcisismo grandioso y vulnerable; α global = 0,881). La recogida de datos se llevó a cabo en línea entre el 15 de mayo y el 15 de junio de 2026, tras haber obtenido las autorizaciones éticas necesarias. Tras confirmar que los valores de asimetría y curtosis se encontraban dentro de ±1,5, se realizaron análisis paramétricos utilizando SPSS 25, incluyendo la correlación de Pearson, la regresión lineal múltiple (con comprobación de la multicolinealidad mediante la tolerancia y el VIF), pruebas t para muestras independientes y ANOVA unidireccional con pruebas post hoc de Tukey HSD o Tamhane T2. El nivel de significación se fijó en p < 0,05, y se calcularon los tamaños del efecto (d de Cohen para las pruebas t y η² para el ANOVA) para todos los resultados significativos, interpretándose según los umbrales convencionales de Cohen (1988).

Las estadísticas descriptivas indicaron una religiosidad de moderada a alta (M = 3,65; influencia de las creencias 3,79 > conocimiento y culto 3,50) y un narcisismo de bajo a moderado (M = 2,84), con un narcisismo vulnerable (M = 3,02) que superaba al narcisismo grandioso (M = 2,80). No se observó ninguna relación significativa entre la religiosidad general y el narcisismo general (r = -0,047; p > 0,05) ni entre la religiosidad y el narcisismo grandioso (r = -0,013; p > 0,05). Sin embargo, la religiosidad se correlacionó de forma negativa, significativa y débil con el narcisismo vulnerable (r = -0,129; p < 0,01), siendo la dimensión «adoración del conocimiento» la que mostró la asociación más fuerte (r = -0,168; p < 0,01). Los análisis de regresión confirmaron este patrón: las dimensiones de la religiosidad no predijeron el narcisismo grandioso (R² = 0,000; F(2, 630) = 0,154; p = 0,857), pero predijeron de forma significativa el narcisismo vulnerable (R² = 0,035; F(2, 630) = 11,444; p < 0,001), siendo la «veneración del conocimiento» el predictor dominante (β = -0,275; p < 0,001). Se observó un efecto de supresión, por el cual la influencia de las creencias —correlacionada negativamente con el narcisismo vulnerable a nivel bivariado (r = -0,083)— arrojó un coeficiente de regresión positivo (β = 0,136), atribuible a la elevada intercorrelación entre las dos dimensiones de la religiosidad (r = 0,792). El narcisismo grandioso fue significativamente mayor entre los hombres (d = 0,27) y el narcisismo vulnerable entre las mujeres (d = 0,32), mientras que el narcisismo general no difirió según el sexo y la religiosidad no mostró diferencias significativas entre sexos. Los niveles de narcisismo fueron más pronunciados en el grupo de edad de 18 a 20 años y disminuyeron con la edad, aunque los tamaños del efecto fueron muy pequeños (η² ≈ 0,01). Los participantes que declararon estar en tratamiento psiquiátrico, en psicoterapia o tomar medicación de forma habitual mostraron una religiosidad significativamente menor y un mayor narcisismo vulnerable (d = 0,22–0,43), mientras que los participantes con una enfermedad crónica mostraron un menor narcisismo grandioso (d = 0,42); no se encontraron diferencias relacionadas con el trauma.

Los resultados demuestran que la relación entre religiosidad y narcisismo no puede reducirse a un único patrón «protector» o «favorecedor». La religiosidad no guarda relación esencial alguna con el narcisismo grandioso, pero atenúa de forma débil y sistemática el narcisismo vulnerable, especialmente a través de su dimensión conductual, basada en el culto y en el conocimiento. Esta disociación respalda los modelos contemporáneos que postulan mecanismos distintos subyacentes a los dos fenotipos de narcisismo: la estructura autónoma y aislada del exterior del narcisismo grandioso parece resistente a las variables religiosas, mientras que la estructura del narcisismo vulnerable —que busca la aprobación, es defensiva y emocionalmente sensible— responde mejor a los sistemas de significado y las prácticas religiosas. La baja varianza explicada (R² = 0,035) y los pequeños tamaños del efecto advierten contra la exageración de la religiosidad como factor protector. Desde el punto de vista metodológico, el estudio subraya la necesidad de una medición multidimensional: una relación invisible a nivel de las puntuaciones generales de narcisismo solo se hace evidente cuando se separan las formas grandiosas y vulnerables, lo que puede explicar por qué los estudios que se basan en medidas unidimensionales suelen informar de vínculos nulos entre religiosidad y narcisismo. En términos aplicados, los servicios de orientación universitaria podrían abordar el caso de los estudiantes que muestran narcisismo vulnerable mediante intervenciones basadas en la autocompasión y orientadas al sentido, mientras que la práctica de la educación religiosa podría hacer hincapié en las dimensiones de la religiosidad basadas en la práctica y el conocimiento. Las futuras investigaciones deberían adoptar diseños longitudinales, incorporar la distinción entre orientación religiosa intrínseca y extrínseca, y evaluar variables mediadoras o moderadoras como la humildad, la autoestima y la atención plena.

 

Palabras clave: Psicología de la religión, religiosidad, narcisismo grandioso, narcisismo vulnerable, estudiantes universitarios.

结构化摘要

宗教性与自恋是两种心理构念,二者之间的相互关系引发了理论上相互矛盾的预期。一方面,谦卑、感恩、服务精神及利他主义等核心宗教价值观与自恋所特有的特权感和优越感背道而驰,这表明内化的宗教性可能会抑制自恋倾向。另一方面,对宗教身份的强烈或外在认同可能会强化选中感、道德优越感和特权感,从而助长某些自恋模式。当代人格心理学不再将自恋视为单一特质,而是区分了以支配性、炫耀、特权感和外显自我提升为特征的自大型自恋,以及以对批评过度敏感、不安全感、易感羞耻和防御性为特征的脆弱型自恋。由于这些表型具有截然不同的心理关联,对自恋的一维测量可能会掩盖在各维度层面呈相反方向运作的关系。在宗教心理学文献中,同时考察宗教虔诚度与这两种自恋维度的综合性研究仍然有限,特别是在穆斯林占多数的背景下以及土耳其大学生群体中——这一时期正处于晚期青春期和新兴成年期,宗教态度和人格结构都在积极巩固之中。因此,本研究通过分解这两个构念的子维度,考察大学生中宗教虔诚度与自恋之间的关系,旨在探讨:一般宗教虔诚度是否与一般自恋相关;信仰影响识崇拜维度是否分别与自大型自恋和脆弱型自恋存在差异性关联;宗教虔诚度是否能预测每种自恋亚型;以这些构念是否因社会人口学、健康和心理特征的不同而存在差异。

本研究采用定量、横断面、相关性调查设计。样本包括633名学生(419名女性,214名男性;主要年龄在1823岁之间,未婚,本科生),他们于20252026学年就读于土耳其各所大学,通过便利抽样法招募;在最初调查的653名学生中,数据清理过程中排除了20问卷。数据收集工具包括《个人信息表》(25项目,涵盖精神科治疗、心理治疗、药物使用及创伤等临床病史)、《简明宗教性量表》(Ayten, 2009;包含信仰-影响-崇拜两个维度;本样本中总体α=.878)以及《土耳其五因素自恋量表——简表》(FFNI-SF Ekşi, 201660项目,15维度,可得出自大型和脆弱型自恋得分;总体α = .881)。在获得必要的伦理批准后,数据收集于2026515日至615日期间通过在线方式进行。在确认偏度和峰度值均在±1.5围内后,使用SPSS 25软件进行了参数分析,包括皮尔逊相关分析、多元线性回归(通过容差和VIF检验多重共线性)、独立样本t检验,以及单因素方差分析(ANOVA),并采用Tukey HSDTamhane T2事后检验。显著性水平设定为p < 0.05,并对所有显著结果计算了效应量(t检验采用Cohen's d,方差分析采用η²),并根据Cohen1988)的常规阈值进行解释。

描述性统计数据显示,受试者的宗教虔诚度处于中等到较高水平(M = 3.65;信仰-影响维度 3.79 > -崇拜维度 3.50),自恋程度处于低到中等水平(M = 2.84),其中易受伤害型自恋(M = 3.02)高于自大型自恋(M = 2.80)。总体宗教性与总体自恋之间未发现显著关联(r = -.047p > .05),宗教性与自大型自恋之间也未发现显著关联(r = -.013p > .05)。然而,宗教性与易受伤害型自恋呈负相关,且相关性显著但较弱(r = -.129p < .01),其中识崇拜维度显示出最强的关联性(r = -.168p < .01)。回归分析证实了这一模式:宗教性维度无法预测自大型自恋(R² = .000 F(2, 630) = 0.154p = 0.857),但能显著预测易受伤害型自恋(R² = 0.035F(2, 630) = 11.444p < 0.001),其中识崇拜是主要预测因子(β = -0.275p < 0.001)。观察到一种抑制效应:即信仰影响”——在双变量层面与易感型自恋呈负相关(r = -.083——产生了正的回归系数(β = .136),这归因于两个宗教虔诚维度之间的高相关性(r = .792)。男性中自大型自恋水平显著更高(d = 0.27),女性中易受伤害型自恋水平显著更高(d = 0.32),而一般型自恋在性间无显著差异,宗教虔诚度也未显示出显著的性别差异。自恋水平在1820岁年龄组最为显著,并随年龄增长而下降,尽管效应量非常小(η² 0.01)。报告接受过精神科治疗、心理治疗或定期服药的参与者,其宗教虔诚度显著较低,易受伤害型自恋水平显著较高(d = 0.220.43);而患有慢性疾病的参与者则表现出较低的自大型自恋(d = 0.42);未发现与创伤相关的差异。

研究结果表明,宗教虔诚度与自恋之间的关系不能简单归结为单一的护性进性模式。宗教虔诚度本质上与自大型自恋无关,但能以微弱且一致的方式减弱易伤型自恋,特别是通过其行为、崇拜和知识维度的作用。这种分离现象支持了当代理论模型的观点,即这两种自恋表型背后存在不同的机制:自大型自恋那种自主、与外界隔绝的结构似乎对宗教变量具有抵抗力,而易伤型自恋那种寻求认可、具有防御性且情感敏感的结构则对宗教意义体系和实践更为敏感。较低的解释变异量(R² = .035)和较小的效应量提醒我们,不宜过分强调宗教性作为保护性因素的作用。在方法论上,本研究强调了多维度测量的必要性:在一般自恋得分层面无法察觉的关系,只有在将自大型和易感型自恋区分开来后才会显现,这或许可以解释为何依赖单维度测量方法的研究往往报告宗教性与自恋之间无显著关联。在应用层面,大学心理咨询服务可通过基于自我慈悲和意义导向的干预措施,帮助表现出脆弱型自恋倾向的学生;而宗教教育实践则可侧重于虔诚度的实践和知识维度。未来研究应采用纵向设计,纳入内在与外在宗教取向的区分,并检验谦逊、自尊和正念等中介或调节变量。

 

关键词: 宗教心理学、宗教性、自大型自恋、脆弱型自恋、大学生。

Структурированное резюме

Религиозность и нарциссизм представляют собой два психологических конструкта, взаимосвязь которых порождает теоретически противоречивые ожидания. С одной стороны, основные религиозные ценности, такие как смирение, благодарность, служение и альтруизм, противопоставляются чувству права на привилегии и превосходства, характерным для нарциссизма, что позволяет предположить, что интернализованная религиозность может сдерживать нарциссические тенденции. С другой стороны, интенсивное или экстраинтринсическое принятие религиозной идентичности может усиливать ощущение избранности, морального превосходства и привилегированности, тем самым подпитывая определенные нарциссические паттерны. Современная психология личности больше не рассматривает нарциссизм как единую черту, а проводит различие между грандиозным нарциссизмом — характеризующимся доминированием, эксгибиционизмом, чувством права на привилегии и внешним самовозвеличиванием — и уязвимым нарциссизмом — характеризующимся гиперчувствительностью к критике, неуверенностью, склонностью к стыду и защитной позицией. Поскольку эти фенотипы сопровождаются различными психологическими коррелятами, одномерные меры нарциссизма рискуют затушевать взаимосвязи, действующие в противоположных направлениях на уровне фасетов. В литературе по психологии религии по-прежнему мало комплексных исследований, совместно анализирующих религиозность и эти два измерения нарциссизма, особенно в контекстах с мусульманским большинством и среди турецких студентов — в период позднего подросткового возраста и вступления во взрослую жизнь, когда активно формируются как религиозные установки, так и структура личности. Соответственно, в данном исследовании изучается взаимосвязь между религиозностью и нарциссизмом среди студентов университетов путем разбиения на подкомпоненты обоих конструктов с целью выяснить: связана ли общая религиозность с общим нарциссизмом; связаны ли измерения «влияние убеждений» и «почитание знаний» по-разному с грандиозным и уязвимым нарциссизмом; позволяет ли религиозность предсказать каждый подтип нарциссизма; и различаются ли эти конструкты в зависимости от социально-демографических, медицинских и психологических характеристик.

В исследовании использовался количественный, поперечный, корреляционный дизайн опроса. Выборка включала 633 студента (419 женщин, 214 мужчин; преимущественно в возрасте 18–23 лет, не состоящих в браке и обучающихся на бакалавриате), обучающихся в различных университетах Турции в 2025–2026 учебном году, отобранных методом удобной выборки; из 653 студентов, первоначально участвовавших в опросе, 20 анкет были исключены в ходе очистки данных. Сбор данных осуществлялся с помощью анкеты с личными данными (25 пунктов, включая анамнез, такой как психиатрическое лечение, психотерапия, прием лекарственных средств и перенесенные травмы), краткой шкалы религиозности (Ayten, 2009; включающей измерения «влияние убеждений» и «знания и поклонение»; общий коэффициент α = 0,878 в данной выборке) и турецкой краткой формы пятифакторного инвентаря нарциссизма (FFNI-SF; Экши, 2016; 60 пунктов, 15 аспектов, позволяющих оценить уровень грандиозного и уязвимого нарциссизма; общее α = 0,881). Сбор данных проводился в онлайн-режиме в период с 15 мая по 15 июня 2026 года после получения необходимых этических разрешений. После подтверждения того, что значения асимметрии и эксцесса находились в пределах ±1,5, с помощью SPSS 25 был проведен параметрический анализ, включая корреляцию Пирсона, множественную линейную регрессию (с проверкой мультиколлинеарности с помощью показателей толерантности и VIF), t-критерии для независимых выборок и однофакторный дисперсионный анализ (ANOVA) с пост-хок-тестами Туки HSD или Тамхане T2. Уровень значимости был установлен на p < 0,05, а величины эффекта (d Коэна для t-критериев и η² для ANOVA) были рассчитаны для всех значимых результатов и интерпретированы в соответствии с общепринятыми пороговыми значениями Коэна (1988).

Описательная статистика показала умеренную–высокую религиозность (M = 3,65; «вера–влияние» 3,79 > «знание–поклонение» 3,50) и низкий–умеренный уровень нарциссизма (M = 2,84), причем уровень уязвимого нарциссизма (M = 3,02) превышал уровень грандиозного нарциссизма (M = 2,80). Не было выявлено значимой связи между общей религиозностью и общим нарциссизмом (r = –0,047; p > 0,05) или между религиозностью и грандиозным нарциссизмом (r = –0,013; p > 0,05). Однако религиозность коррелировала отрицательно, значимо и слабо с уязвимым нарциссизмом (r = −0,129; p < 0,01), причем наиболее сильная связь наблюдалась с компонентом «поклонение знанию» (r = −0,168; p < 0,01). Регрессионный анализ подтвердил эту картину: компоненты религиозности не предсказывали грандиозный нарциссизм (R² = 0,000; F(2, 630) = 0,154; p = 0,857), но значимо предсказывали уязвимый нарциссизм (R² = 0,035; F(2, 630) = 11,444; p < 0,001), причем доминирующим предиктором выступало поклонение знанию (β = −0,275; p < 0,001). Был отмечен эффект подавления, при котором влияние убеждений — отрицательно коррелирующее с уязвимым нарциссизмом на двумерном уровне (r = −0,083) — давало положительный коэффициент регрессии (β = 0,136), что объясняется высокой взаимокорреляцией между двумя измерениями религиозности (r = 0,792). Грандиозный нарциссизм был значительно выше у мужчин (d = 0,27), а уязвимый нарциссизм — у женщин (d = 0,32), в то время как общий нарциссизм не различался по полу, и религиозность не демонстрировала значимых половых различий. Уровни нарциссизма были наиболее выраженными в возрастной группе 18–20 лет и снижались с возрастом, хотя размеры эффекта были очень небольшими (η² ≈ 0,01). Участники, сообщившие о прохождении психиатрического лечения, психотерапии или регулярном приеме лекарств, демонстрировали значительно более низкий уровень религиозности и более высокий уровень уязвимого нарциссизма (d = 0,22–0,43), тогда как участники с хроническим заболеванием демонстрировали более низкий уровень грандиозного нарциссизма (d = 0,42); различий, связанных с перенесенными травмами, обнаружено не было.

Полученные результаты демонстрируют, что взаимосвязь между религиозностью и нарциссизмом нельзя свести к единой «защитной» или «способствующей» модели. Религиозность по сути не связана с грандиозным нарциссизмом, но слабо и стабильно ослабляет уязвимый нарциссизм, в частности через свои поведенческие аспекты, а также аспекты, связанные с богослужением и знаниями. Такая диссоциация подтверждает современные модели, предполагающие наличие различных механизмов, лежащих в основе этих двух фенотипов нарциссизма: автономная, изолированная от внешнего мира структура грандиозного нарциссизма, по-видимому, устойчива к влиянию религиозных переменных, тогда как ориентированная на одобрение, защитная и эмоционально чувствительная структура уязвимого нарциссизма более восприимчива к религиозным системам смыслов и практикам. Низкая объясняемая дисперсия (R² = 0,035) и небольшие размеры эффекта не позволяют переоценивать религиозность как защитный фактор. С методологической точки зрения исследование подчеркивает необходимость многомерного измерения: взаимосвязь, незаметная на уровне общих показателей нарциссизма, становится очевидной только при разделении грандиозной и уязвимой форм, что может объяснить, почему в исследованиях, опирающихся на одномерные измерения, часто не обнаруживается связи между религиозностью и нарциссизмом. С практической точки зрения университетские консультационные службы могут работать со студентами, демонстрирующими уязвимый нарциссизм, с помощью интервенций, основанных на самосострадании и ориентированных на смысл, в то время как практика религиозного образования может делать акцент на аспектах религиозности, связанных с практикой и знаниями. Будущие исследования должны использовать продольные дизайны, учитывать различие между внутренней и внешней религиозной ориентацией, а также проверять посреднические или модераторные переменные, такие как смирение, самооценка и осознанность.

 

Ключевые слова: психология религии, религиозность, грандиозный нарциссизм, уязвимый нарциссизм, студенты университетов.

संरचित सारांश

धार्मिकता और आत्ममुग्धता दो मनोवैज्ञानिक अवधारणाएँ हैं जिनके पारस्परिक संबंध ने सैद्धांतिक रूप से विरोधाभासी अपेक्षाएँ उत्पन्न की हैं। एक ओर, विनम्रता, कृतज्ञता, सेवाभाव और परोपकार जैसे प्रमुख धार्मिक मूल्य आत्ममुग्धता की विशेषता वाले हकदारी और श्रेष्ठता के भाव के विपरीत हैं, जिससे यह संकेत मिलता है कि आंतरिक धार्मिकता आत्ममुग्ध प्रवृत्तियों को प्रतिबंधित कर सकती है।

दूसरी ओर, एक धार्मिक पहचान को तीव्र या बाह्य रूप से अपनाना चुने जाने, नैतिक श्रेष्ठता और विशेषाधिकार की धारणाओं को मजबूत कर सकता है, जिससे कुछ आत्ममुग्ध पैटर्न को बढ़ावा मिलता है। समकालीन व्यक्तित्व मनोविज्ञान अब आत्ममुग्धता को एक एकल गुण के रूप में नहीं मानता है, बल्कि भव्य आत्ममुग्धताजो प्रभुत्व, प्रदर्शन, हकदारी और बाहरी आत्म-वर्धन की विशेषता हैऔर संवेदनशील आत्ममुग्धताजो आलोचना के प्रति अतिसंवेदनशीलता, असुरक्षा, लज्जा-प्रवृत्ति और रक्षात्मकता की विशेषता हैके बीच अंतर करता है। चूंकि इन फेनोटाइपों में विशिष्ट मनोवैज्ञानिक सहसंबंध होते हैं, इसलिए नार्सिसिज़्म के एक-आयामी माप, घटक-स्तर पर विपरीत दिशाओं में काम करने वाले संबंधों को अस्पष्ट करने का जोखिम उठाते हैं। धर्म-मनोविज्ञान साहित्य में, धर्मपरायणता और नार्सिसिज़्म के इन दो आयामों की संयुक्त रूप से जांच करने वाले व्यापक अध्ययन सीमित हैं, विशेष रूप से मुस्लिम-बहुल संदर्भों में और तुर्की के विश्वविद्यालय के छात्रों के बीचजो कि किशोरावस्था के उत्तरार्ध और उभरती वयस्कता की एक विकासात्मक अवधि है, जिसमें धार्मिक दृष्टिकोण और व्यक्तित्व संरचना दोनों सक्रिय रूप से सुदृढ़ होते हैं। तदनुसार, यह अध्ययन दोनों अवधारणाओं के उप-आयामों को पृथक करके विश्वविद्यालय के छात्रों के बीच धार्मिकता और आत्ममुग्धता के बीच संबंध की जांच करता है, यह पता लगाते हुए कि क्या सामान्य धार्मिकता का सामान्य आत्ममुग्धता से संबंध है, क्या विश्वास-प्रभाव और ज्ञान-पूजा के आयाम भव्य और संवेदनशील आत्ममुग्धता से भिन्न रूप से संबंधित हैं, क्या धार्मिकता आत्ममुग्धता के प्रत्येक उपप्रकार की भविष्यवाणी करती है, और क्या ये अवधारणाएं सामाजिक-जनसांख्यिकीय, स्वास्थ्य और मनोवैज्ञानिक विशेषताओं के अनुसार भिन्न हैं।

अध्ययन में एक मात्रात्मक, क्रॉस-सेक्शनल, सहसंबंधात्मक सर्वेक्षण डिजाइन का उपयोग किया गया। नमूने में 633 छात्र (419 महिलाएं, 214 पुरुष; मुख्य रूप से 18-23 वर्ष की आयु के, अविवाहित, और स्नातक स्तर पर) शामिल थे, जो 2025-2026 शैक्षणिक वर्ष के दौरान तुर्की के विभिन्न विश्वविद्यालयों में अध्ययन कर रहे थे, जिन्हें सुविधा नमूनाकरण (convenience sampling) के माध्यम से शामिल किया गया था; प्रारंभ में सर्वेक्षण किए गए 653 छात्रों में से, डेटा सफाई के दौरान 20 प्रपत्रों को बाहर कर दिया गया। डेटा एक व्यक्तिगत सूचना प्रपत्र (25 आइटम, जिसमें नैदानिक इतिहास जैसे मनोरोग उपचार, मनोचिकित्सा, दवा के उपयोग, और आघात शामिल हैं), संक्षिप्त धार्मिकता पैमाना (आयटेन, 2009; जिसमें विश्वास-प्रभाव और ज्ञान-पूजा आयाम शामिल हैं; वर्तमान नमूने में कुल α = .878), और तुर्की पाँच-कारक आत्ममुग्धता सूचीसंक्षिप्त रूप (एफएफएनआई-एसएफ; Ekşi, 2016; 60 आइटम, 15 पहलू, जो भव्य और संवेदनशील आत्ममुग्धता स्कोर प्रदान करते हैं; समग्र α = .881) आवश्यक नैतिक अनुमोदन प्राप्त करने के बाद 15 मई और 15 जून 2026 के बीच ऑनलाइन डेटा संग्रह किया गया। यह पुष्टि होने के बाद कि विचरण (skewness) और कर्टोसिस (kurtosis) मान ±1.5 के भीतर थे, SPSS 25 का उपयोग करके पैरामीट्रिक विश्लेषण किए गए, जिसमें पियरसन सहसंबंध, बहु-रेखीय प्रतिगमन (टॉलरेंस और VIF के माध्यम से बहु-सहसंबंध की जाँच के साथ), स्वतंत्र-नमूना t-परीक्षण, और ट्यूकी HSD या टाम्हाने T2 पोस्ट-हॉक परीक्षणों के साथ एक-तरफा ANOVA शामिल थे। महत्व स्तर p < .05 पर निर्धारित किया गया था, और सभी महत्वपूर्ण परिणामों के लिए प्रभाव आकार (टी-परीक्षणों के लिए कोहेन का d और एएनओवीए के लिए η²) की गणना की गई और कोहेन (1988) के पारंपरिक मानदंडों के अनुसार व्याख्या की गई।

वर्णनात्मक सांख्यिकी ने मध्यम-से-उच्च धार्मिकता (M = 3.65; विश्वास-प्रभाव 3.79 > ज्ञान-पूजा 3.50) और कम-से-मध्यम आत्ममुग्धता (M = 2.84) को इंगित किया, जिसमें संवेदनशील आत्ममुग्धता (M = 3.02) भव्य आत्ममुग्धता (M = 2.80) से अधिक थी।

सामान्य धार्मिकता और सामान्य आत्ममुग्धता (r = -.047; p > .05) या धार्मिकता और भव्य आत्ममुग्धता (r = -.013; p > .05) के बीच कोई महत्वपूर्ण संबंध नहीं मिला। हालांकि, धार्मिकता का कमजोर आत्ममुग्धता के साथ नकारात्मक, महत्वपूर्ण और कमजोर सहसंबंध था (r = -.129; p < .01), जिसमें ज्ञान-पूजा आयाम ने सबसे मजबूत संबंध दिखाया (r = -.168; p < .01) प्रतिगमन विश्लेषणों ने इस पैटर्न की पुष्टि की: धार्मिकता के आयामों ने भव्य आत्ममुग्धता की भविष्यवाणी नहीं की (R² = .000; F(2, 630) = 0.154; p = .857) लेकिन इसने कमजोर आत्ममुग्धता की महत्वपूर्ण रूप से भविष्यवाणी की (R² = .035; F(2, 630) = 11.444; p < .001), जिसमें ज्ञान-पूजा प्रमुख पूर्वानुमानकर्ता था (β = -.275; p < .001) एक दमन प्रभाव देखा गया, जिसके तहत विश्वास-प्रभावजो द्विचर स्तर पर संवेदनशील आत्ममुग्धता के साथ नकारात्मक रूप से सहसंबद्ध था (r = -0.083)ने एक सकारात्मक प्रतिगमन गुणांक (β = 0.136) दिया, जो धार्मिकता के दो आयामों के बीच उच्च अंतर्संबंध (r = 0.792) के कारण था। पुरुषों में भव्य आत्ममुग्धता (d = 0.27) और महिलाओं में संवेदनशील आत्ममुग्धता (d = 0.32) काफी अधिक थी, जबकि सामान्य आत्ममुग्धता में लिंग के अनुसार कोई अंतर नहीं था और धार्मिकता में कोई महत्वपूर्ण लिंग अंतर नहीं दिखा। आत्ममुग्धता का स्तर 18-20 वर्ष की आयु वर्ग में सबसे अधिक था और उम्र के साथ इसमें कमी आई, हालांकि प्रभाव का आकार बहुत छोटा था (η² .01) जिन प्रतिभागियों ने मनोरोग संबंधी उपचार, मनोचिकित्सा, या नियमित दवा के उपयोग की सूचना दी, उनमें धार्मिकता काफी कम और संवेदनशील आत्ममुग्धता अधिक पाई गई (d = 0.220.43), जबकि एक पुरानी बीमारी वाले प्रतिभागियों में भव्य आत्ममुग्धता कम पाई गई (d = 0.42); कोई आघात-संबंधी अंतर नहीं पाया गया।

निष्कर्ष यह दर्शाते हैं कि धार्मिकता-नार्सिसिज़्म संबंध को एकल "संरक्षणात्मक" या "पोषणकारी" पैटर्न तक सीमित नहीं किया जा सकता है। धार्मिकता का भव्य आत्ममुग्धता से मौलिक रूप से कोई लेना-देना नहीं है, लेकिन यह कमजोर और लगातार संवेदनशील आत्ममुग्धता को कम करती है, विशेष रूप से अपने व्यवहारिक, पूजा-आधारित और ज्ञान-आधारित आयाम के माध्यम से। यह पृथक्करण उन समकालीन मॉडलों का समर्थन करता है जो दो आत्ममुग्धता फेनोटाइप के अंतर्निहित अलग-अलग तंत्रों का प्रस्ताव करते हैं: भव्य आत्ममुग्धता की स्वायत्त, बाहरी रूप से अलग-थलग संरचना धार्मिक चरों के प्रति प्रतिरोधी प्रतीत होती है, जबकि संवेदनशील आत्ममुग्धता की स्वीकृति-खोजने वाली, रक्षात्मक और भावनात्मक रूप से संवेदनशील संरचना धार्मिक अर्थ प्रणालियों और प्रथाओं के प्रति अधिक उत्तरदायी है। कम व्याख्या की गई विचरण (R² = .035) और छोटे प्रभाव आकार धार्मिकता को एक सुरक्षात्मक कारक के रूप में अतिशयोक्ति करने के प्रति चेतावनी देते हैं। पद्धतिगत रूप से, यह अध्ययन बहुआयामी माप की आवश्यकता पर जोर देता है: सामान्य आत्ममुग्धता स्कोर के स्तर पर एक अदृश्य संबंध केवल तभी स्पष्ट होता है जब भव्य और संवेदनशील रूपों को अलग किया जाता है, जो यह समझा सकता है कि एक-आयामी माप पर निर्भर अध्ययन अक्सर धार्मिकता-आत्ममुग्धता के बीच कोई संबंध होने की रिपोर्ट क्यों करते हैं। व्यावहारिक रूप से, विश्वविद्यालय परामर्श सेवाएं आत्म-करुणा-आधारित और अर्थ-उन्मुख हस्तक्षेपों के माध्यम से कमजोर आत्ममुग्धता प्रदर्शित करने वाले छात्रों को संबोधित कर सकती हैं, जबकि धार्मिक-शिक्षा का अभ्यास धार्मिकता के अभ्यास- और ज्ञान-आधारित आयामों पर जोर दे सकता है। भविष्य के शोध में दीर्घकालिक डिजाइन अपनाए जाने चाहिए, अंतर्निहितबाह्य धार्मिक अभिविन्यास के अंतर को शामिल किया जाना चाहिए, और विनम्रता, आत्म-सम्मान और सचेतनता जैसे मध्यस्थ या नियंत्रक चरों का परीक्षण किया जाना चाहिए।

 

कीवर्ड: धर्म का मनोविज्ञान, धार्मिकता, भव्य आत्ममुग्धता, संवेदनशील आत्ममुग्धता, विश्वविद्यालय के छात्र।

Article Statistics

Number of reads 57
Number of downloads 8

Share

Turkish Studies-Comparative Religious Studies
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.