“Allah bu ümmeti, yarım gün (500 sene) vermemek suretiyle âciz bırakacak değildir” Rivâyetinin İsnâd ve Metin Açısından Değerlendirilmesi

Author:

Number of pages:
953-999
Language:
Türkçe
Year-Number:
2026-Volume 21 Issue 1
%>

Abstract

Bu makalede “Allah bu ümmeti, yarım gün (500 sene) vermemek suretiyle âciz bırakacak değildir” rivâyetinin isnâd ve metin açısından değerlendirilmesi yapılmaktadır. Hadîs üç sahâbîden gelmekte olup temel kaynaklarımızda bazı lafız farklılıkları ile rivayet edilmektedir. Kütüb-i Sitte’den Ebu Dâvûd (ö. 275/889), ilgili rivayete Sünen’in “Melâhim Bölümü Kıyâmet Saati Bâbı”nda yer vermektedir. Bu rivâyet sahâbî Ebû Sa’lebe el-Huşenî’den gelmektedir. Sa’d b. Ebû Vakkâs ve Mikdâm b. Ma’dikerib’ten de benzer rivayetler nakledilmektedir. Bu tarîklerin sened ve metinleri üzerinden çeşitli tartışmalar yapılmıştır. Sıhhat açısından rivayetlere baktığımızda genel olarak Ebu Sa’lebe el-Huşenî rivayeti için sahîh liğayrihi nitelemesinin doğru ve merfu bir rivayet olmasının daha uygun olduğu anlaşılmaktadır. Sa’d b. Ebû Vakkâs rivayeti için mürsel ve münkatı’ bir rivayet olduğu söylenmiş olsa da merfu olan bu hadîsin hükmünün, diğer bütün tarîkleri değerlendirildiğinde hasen ligayrihi olmasının daha uygun olduğu gözükmektedir. Mikdâm b. Ma’dikerib rivayeti ise mevkuf bir rivayet olup, sahîh olarak değerlendirilebilmektedir. Âlimlerden bir kısmı bunun mü’minlerin kıyâmet koptuktan sonraki durumlarından haber veren bir rivâyet olduğunu ifade ederlerken bir kısmı da kıyâmetin kopması saatinden/vaktinden söz ettiğini söylemişlerdir. Bazı âlimler de ümmetin, diğer millet ve ümmetlere gâlib olarak devam ettiği süreyi bildirmekte olduğu görüşünü benimsemişlerdir. Bütün görüşleri değerlendirdiğimizde hadîste kıyamet koptuktan sonraki ahvalden bahsedilmiş olmasının uzak ve zorlama bir yorum olduğu; kıyametin kopma saatinden haber verme anlamındaki bir yorumun vâkıa ile çeliştiği anlaşılmaktadır. Kanaatimizce Hz. Peygamber’in, ümmetin en az beş yüz sene isyan etmeden, günahlara dalmadan ve diğer ümmetlere gâlibane olarak devam etmesi hususunda âciz olmayacaklarını ifade etmesi ve bunu Rabbi’nden talep etmesi uygun bir yorum olarak gözükmektedir.  

Keywords

Abstract

The narration regarding the extension of the Ummah's life by "half a day" is transmitted through three primary Sahaba (Companions):

Ebû Sa’lebe el-Huşenî: Found in Abu Dawud (Melâhim section) and Musnad Ahmad. The core text states: "Allah will not fail this Ummah by not granting them half a day."

Sa’d b. Ebû Vakkâs: Recorded in Abu Dawud, Musnad Ahmad, and al-Mustadrak. In these versions, the Prophet expresses a hope or prayer that Allah delays the Ummah's end by half a day, which is explicitly defined by narrators as 500 years.

Mikdâm b. Ma’dikerib: Found in earlier sources like al-Âhâd ve’l-mesânî. Notably, this version is often attributed to Mikdâm himself (Mawkuf) rather than the Prophet, reacting to rumors that the Day of Judgment would occur in the year 100 AH.

The article evaluates the reliability of these chains of narration using the science of Jarh and Ta’dil. Ebû Sa’lebe Chain, considered Sahih li-ghayrihi (Authentic due to external evidence). While some narrators like Muawiyah b. Salih are debated, the overall consensus is that the chain is strong. Sa’d b. Ebû Vakkâs Chain, generally classified as Hasan li-ghayrihi (Good/Fair). Although some links (like Rashid b. Sa'd) did not directly meet Sa'd (making it Mursal), the multiple pathways strengthen its status. Mikdâm Chain, validated as a reliable Mawkuf (Companion) statement, supporting the idea that this knowledge was known among the Sahaba.

Conclusion on Authenticity: Given the mutual support between the three Sahaba's narrations, scholars conclude the meaning is authentic and attributable to the Prophet.

Scholars have historically categorized the "500 years" mentioned in the hadith into three main interpretations:

A. Post-Judgment Day (Ahiret) Context

Proponents: Al-Alqami, al-Munawi, Ibn Raslan.

View: This "half day" does not refer to the world's end, but to the delay in the Hereafter. It is linked to the hadith stating that the poor will enter Paradise 500 years before the rich. Thus, the Ummah's wealthy members are "not incapable" of enduring the 500-year wait for reckoning.

B. The Lifespan of the Ummah and the World

Proponents: Al-Tabari, Ali al-Qari, Ibn Kathir.

View: This interprets the text as a prediction of the time remaining until the Day of Judgment. Al-Tabari argued that since 1 day in Allah's sight is 1,000 years, the Ummah was granted 500 years of life. Ibn Kathir and Ibn Rajab noted that since more than 500 years had already passed by their time, the hadith should be seen as a minimum guarantee rather than a maximum limit. They view the continued existence of the Ummah as a "Proof of Prophethood" (Nubuwwat).

C. Spiritual and Political Longevity

View: Some commentators suggest "delaying them" refers to Allah preserving the Ummah from spiritual decay, major sins, or external destruction for at least 500 years, ensuring the religion remains dominant and "safe" for that duration.

In the Kutub al-Sittah, only the Sunan of Abu Dawud contains a narration meaning, "Allah will not fail this Ummah by not granting them half a day (500 years)." This narration is transmitted by the companion Abu Tha'laba al-Khushani. In the same section, Abu Dawud reports another narration from Sa'd b. Abi Waqqas with slightly different wording but the same meaning. In this version, the term nisf al-yawm (half a day) is explicitly defined as 500 years. Upon examining hadith literature, we find that a similar narration is also transmitted by al-Miqdam b. Ma'dikarib, in addition to these two companions.

Regarding the authenticity (sihhat) of these narrations, it is understood that the Abu Tha'laba al-Khushani report is best classified as sahih li-ghayrihi (authentic due to external evidence) and is a marfu (attributed to the Prophet) narration. Although the report from Sa'd b. Abi Waqqas has been described as mursal or munqati (broken in chain), when all its pathways are evaluated together, it is more appropriate to categorize this marfu hadith as hasan li-ghayrihi (fair due to external evidence). The narration from al-Miqdam b. Ma'dikarib is a mawkuf (attributed to a companion) report and can be considered sahih (authentic).

Since the early periods, many commentators (sharih) have attempted to interpret this hadith from various perspectives. Some suggest it refers to the circumstances of the Day of Judgment (ahwal al-qiyamah), while others argue it speaks of the specific timing of the Hour—namely, the total lifespan of the Ummah of Muhammad. Other scholars have interpreted it from a different angle, suggesting it refers to the Ummah’s continued dominance over other nations and communities.

Upon evaluating all these perspectives, it is my opinion that interpreting the hadith as referring to the states after the Day of Judgment is a distant and forced explanation. Furthermore, interpreting it as a definitive report on the total lifespan of the Ummah contradicts historical reality (waqi’ah). It is more appropriate to interpret the hadith as the Prophet’s request from his Lord, expressing that the Ummah would not be "incapable" of maintaining its path for at least five hundred years without falling into rebellion or total sin, and continuing as a prevailing force over other nations.

Finally, in the Abu Tha'laba narration in Sunan Abi Dawud, the verb 'ajaza (عجز) appears in the if’al form as "lan yu’jizallahu." Translating this as "Allah will not leave this Ummah in a state of helplessness/incapability by not granting them half a day (500 years)" seems most fitting to reflect the intended meaning of the text.

Keywords

Structured Abstract:

The narration regarding the extension of the Ummah's life by "half a day" is transmitted through three primary Sahaba (Companions):

Ebû Sa’lebe el-Huşenî: Found in Abu Dawud (Melâhim section) and Musnad Ahmad. The core text states: "Allah will not fail this Ummah by not granting them half a day."

Sa’d b. Ebû Vakkâs: Recorded in Abu Dawud, Musnad Ahmad, and al-Mustadrak. In these versions, the Prophet expresses a hope or prayer that Allah delays the Ummah's end by half a day, which is explicitly defined by narrators as 500 years.

Mikdâm b. Ma’dikerib: Found in earlier sources like al-Âhâd ve’l-mesânî. Notably, this version is often attributed to Mikdâm himself (Mawkuf) rather than the Prophet, reacting to rumors that the Day of Judgment would occur in the year 100 AH.

The article evaluates the reliability of these chains of narration using the science of Jarh and Ta’dil. Ebû Sa’lebe Chain, considered Sahih li-ghayrihi (Authentic due to external evidence). While some narrators like Muawiyah b. Salih are debated, the overall consensus is that the chain is strong. Sa’d b. Ebû Vakkâs Chain, generally classified as Hasan li-ghayrihi (Good/Fair). Although some links (like Rashid b. Sa'd) did not directly meet Sa'd (making it Mursal), the multiple pathways strengthen its status. Mikdâm Chain, validated as a reliable Mawkuf (Companion) statement, supporting the idea that this knowledge was known among the Sahaba.

Conclusion on Authenticity: Given the mutual support between the three Sahaba's narrations, scholars conclude the meaning is authentic and attributable to the Prophet.

Scholars have historically categorized the "500 years" mentioned in the hadith into three main interpretations:

A. Post-Judgment Day (Ahiret) Context

Proponents: Al-Alqami, al-Munawi, Ibn Raslan.

View: This "half day" does not refer to the world's end, but to the delay in the Hereafter. It is linked to the hadith stating that the poor will enter Paradise 500 years before the rich. Thus, the Ummah's wealthy members are "not incapable" of enduring the 500-year wait for reckoning.

B. The Lifespan of the Ummah and the World

Proponents: Al-Tabari, Ali al-Qari, Ibn Kathir.

View: This interprets the text as a prediction of the time remaining until the Day of Judgment. Al-Tabari argued that since 1 day in Allah's sight is 1,000 years, the Ummah was granted 500 years of life. Ibn Kathir and Ibn Rajab noted that since more than 500 years had already passed by their time, the hadith should be seen as a minimum guarantee rather than a maximum limit. They view the continued existence of the Ummah as a "Proof of Prophethood" (Nubuwwat).

C. Spiritual and Political Longevity

View: Some commentators suggest "delaying them" refers to Allah preserving the Ummah from spiritual decay, major sins, or external destruction for at least 500 years, ensuring the religion remains dominant and "safe" for that duration.

In the Kutub al-Sittah, only the Sunan of Abu Dawud contains a narration meaning, "Allah will not fail this Ummah by not granting them half a day (500 years)." This narration is transmitted by the companion Abu Tha'laba al-Khushani. In the same section, Abu Dawud reports another narration from Sa'd b. Abi Waqqas with slightly different wording but the same meaning. In this version, the term nisf al-yawm (half a day) is explicitly defined as 500 years. Upon examining hadith literature, we find that a similar narration is also transmitted by al-Miqdam b. Ma'dikarib, in addition to these two companions.

Regarding the authenticity (sihhat) of these narrations, it is understood that the Abu Tha'laba al-Khushani report is best classified as sahih li-ghayrihi (authentic due to external evidence) and is a marfu (attributed to the Prophet) narration. Although the report from Sa'd b. Abi Waqqas has been described as mursal or munqati (broken in chain), when all its pathways are evaluated together, it is more appropriate to categorize this marfu hadith as hasan li-ghayrihi (fair due to external evidence). The narration from al-Miqdam b. Ma'dikarib is a mawkuf (attributed to a companion) report and can be considered sahih (authentic).

Since the early periods, many commentators (sharih) have attempted to interpret this hadith from various perspectives. Some suggest it refers to the circumstances of the Day of Judgment (ahwal al-qiyamah), while others argue it speaks of the specific timing of the Hour—namely, the total lifespan of the Ummah of Muhammad. Other scholars have interpreted it from a different angle, suggesting it refers to the Ummah’s continued dominance over other nations and communities.

Upon evaluating all these perspectives, it is my opinion that interpreting the hadith as referring to the states after the Day of Judgment is a distant and forced explanation. Furthermore, interpreting it as a definitive report on the total lifespan of the Ummah contradicts historical reality (waqi’ah). It is more appropriate to interpret the hadith as the Prophet’s request from his Lord, expressing that the Ummah would not be "incapable" of maintaining its path for at least five hundred years without falling into rebellion or total sin, and continuing as a prevailing force over other nations.

              Finally, in the Abu Tha'laba narration in Sunan Abi Dawud, the verb 'ajaza (عجز) appears in the if’al form as "lan yu’jizallahu." Translating this as "Allah will not leave this Ummah in a state of helplessness/incapability by not granting them half a day (500 years)" seems most fitting to reflect the intended meaning of the text.

Keywords: Hadith, Abu Dawud, Doomsday, Ummah, Half a Day.

Yapılandırılmış Özet:

Ümmetin ömrünün “yarım gün” kadar uzatılmasıyla ilgili rivayet, üç temel sahabi üzerinden nakledilmektedir:

Ebû Saʿlebe el-Huşenî: Bu rivayet, Abu Dawud’un Sünen’inde (Melâhim bölümü) ve Ahmad ibn Hanbal’in Müsned’inde yer almaktadır. Rivayetin temel metni şu şekildedir: “Allah bu ümmete yarım gün vermemekle onları mahrum bırakmayacaktır.”

Saʿd b. Ebû Vakkâs: Bu rivayet Abu Dawud’un Sünen’inde, Ahmad ibn Hanbal’in Müsned’inde ve Al-Hakim al-Nishapuri’nin el-Müstedrek’inde kaydedilmiştir. Bu rivayetlerde Hz. Peygamber, ümmetin sonunun yarım gün geciktirilmesini Allah’tan temenni eden bir umut veya dua ifade etmektedir. Rivayetlerin bazı varyantlarında “yarım gün” ifadesi açıkça beş yüz yıl olarak açıklanmaktadır.

Mikdâm b. Maʿdikerib: Bu rivayet, el-Âhâd ve’l-Mesânî gibi daha erken dönem kaynaklarda yer almaktadır. Dikkat çekici olan husus, bu rivayetin çoğu zaman doğrudan Hz. Peygamber’e değil, Mikdâm’ın kendisine nispet edilmesi (mevkûf) ve hicrî 100 yılında kıyametin kopacağına dair dolaşan söylentilere bir tepki niteliği taşımasıdır.

Makale, bu rivayetlerin isnadlarını cerh ve ta‘dîl ilmi çerçevesinde değerlendirmektedir.
Ebû Saʿlebe isnadı, sahîh li-gayrihî (haricî delillerle desteklenen sahih) kabul edilmektedir. Muâviye b. Sâlih gibi bazı raviler hakkında tartışmalar bulunmakla birlikte genel kanaat isnadın güçlü olduğu yönündedir.
Saʿd b. Ebû Vakkâs isnadı, genellikle hasen li-gayrihî olarak sınıflandırılmaktadır. Bazı halkalarda (örneğin Râşid b. Saʿd’ın Saʿd ile doğrudan görüşmemiş olması) rivayet mürsel sayılmasına yol açsa da, farklı tariklerin varlığı rivayetin güvenilirliğini güçlendirmektedir. Mikdâm isnadı ise sahabeye ait güvenilir bir mevkûf rivayet olarak kabul edilmekte ve bu bilginin sahabiler arasında bilindiğini göstermektedir.

Sıhhat açısından sonuç: Bu üç sahabiden gelen rivayetlerin birbirini desteklemesi sebebiyle âlimler, rivayetin anlamının sahih olduğu ve Hz. Peygamber’e nispet edilebileceği sonucuna varmışlardır.

Âlimler tarih boyunca hadiste zikredilen “beş yüz yıl” ifadesini üç temel yorum çerçevesinde değerlendirmişlerdir:

A. Kıyamet Sonrası (Âhiret) Bağlamı Bu görüşün temsilcileri arasında el-ʿAlkamî, el-Münâvî ve İbn Raslân bulunmaktadır. Bu yoruma göre “yarım gün”, dünyanın sonunu değil, âhirette gerçekleşecek bir gecikmeyi ifade etmektedir. Bu yorum, fakirlerin zenginlerden beş yüz yıl önce cennete gireceğini bildiren hadisle ilişkilendirilir. Buna göre ümmetin zenginleri, hesap için beş yüz yıl beklemeye “aciz kalmayacaklardır”.

B. Ümmetin ve Dünyanın Ömrü Bu görüşün temsilcileri arasında et-Taberî, Ali el-Kârî ve İbn Kesîr bulunmaktadır. Bu yorum, metni kıyamete kadar kalan süreye dair bir işaret olarak görmektedir. Taberî, Allah katında bir günün bin yıl olduğunu belirten ayete dayanarak ümmete yarım gün, yani beş yüz yıl verildiğini ileri sürmüştür. Ancak İbn Kesîr ve İbn Receb, kendi dönemlerinde zaten beş yüz yıldan fazla zaman geçtiğini belirterek hadisin azami bir süreyi değil, asgari bir teminatı ifade ettiğini söylemişlerdir. Bu bakış açısına göre ümmetin varlığını sürdürmesi, nübüvvetin bir delili olarak görülmektedir.

C. Manevî ve Siyasî Süreklilik Bazı şârihler ise “onları geciktirmek” ifadesinin, Allah’ın ümmeti en az beş yüz yıl boyunca manevî çöküşten, büyük günahlardan veya dış yıkımdan koruyacağı anlamına geldiğini ileri sürmektedir. Bu yoruma göre dinin bu süre boyunca güçlü ve güvenli bir şekilde varlığını sürdürmesi temin edilmektedir.

Kütüb-i Sitte içerisinde “Allah bu ümmete yarım gün (beş yüz yıl) vermemekle onları mahrum bırakmayacaktır” anlamını içeren rivayet yalnızca Abu Dawud’un Sünen’inde yer almaktadır. Bu rivayet Ebû Saʿlebe el-Huşenî tarafından nakledilmiştir. Aynı bölümde Abu Dawud, Saʿd b. Ebû Vakkâs’tan gelen ve lafız bakımından biraz farklı olmakla birlikte aynı anlamı taşıyan başka bir rivayeti de kaydetmiştir. Bu versiyonda nisf al-yawm (yarım gün) ifadesi açıkça beş yüz yıl olarak açıklanmaktadır. Hadis literatürünün incelenmesi, benzer bir rivayetin Mikdâm b. Maʿdikerib tarafından da nakledildiğini göstermektedir.

Rivayetlerin sıhhati açısından bakıldığında, Ebû Saʿlebe el-Huşenî rivayeti en uygun şekilde sahîh li-gayrihî olarak değerlendirilmekte ve merfûʿ bir hadis kabul edilmektedir. Saʿd b. Ebû Vakkâs rivayeti zaman zaman mürsel veya münkatı‘ olarak nitelendirilmiş olsa da, bütün tarikler birlikte değerlendirildiğinde bu merfûʿ hadisin hasen li-gayrihî olarak kabul edilmesi daha uygun görünmektedir. Mikdâm b. Maʿdikerib rivayeti ise sahabeye ait mevkûf bir haber olup sahih kabul edilebilir.

Erken dönemlerden itibaren birçok şârih bu hadisi farklı açılardan yorumlamaya çalışmıştır. Bazı âlimler hadisin kıyamet gününün halleri (ahvâlü’l-kıyâme) ile ilgili olduğunu ileri sürerken, bazıları bunun kıyametin zamanı yani Muhammed ümmetinin toplam ömrü hakkında olduğunu savunmuştur. Diğer bazı âlimler ise hadisin ümmetin diğer millet ve topluluklar üzerindeki üstünlüğünün devamına işaret ettiğini belirtmiştir.

Bütün bu yaklaşımlar değerlendirildiğinde, hadisi kıyamet sonrası durumlara dair bir açıklama olarak yorumlamak uzak ve zorlayıcı bir yorum olarak görünmektedir. Aynı şekilde hadisi ümmetin toplam ömrü hakkında kesin bir haber olarak yorumlamak da tarihsel gerçeklikle bağdaşmamaktadır. Bu sebeple hadisin, Hz. Peygamber’in Rabbinden yaptığı bir dua veya temenniyi ifade ettiği; ümmetin en az beş yüz yıl boyunca isyan veya genel günahkârlığa düşmeden yolunu sürdürebilecek ve diğer milletler arasında etkin bir güç olarak varlığını koruyabilecek durumda olacağı anlamına geldiği şeklinde yorumlanması daha isabetli görünmektedir.

Son olarak, Abu Dawud’un Sünen’inde yer alan Ebû Saʿlebe rivayetinde عجز fiili ifʿāl babında “lan yuʿjizallāh” şeklinde geçmektedir. Bu ifadenin anlamını en doğru biçimde yansıtan tercüme şu şekilde görünmektedir:
“Allah bu ümmete yarım gün (beş yüz yıl) vermemek suretiyle onları acizlik veya güçsüzlük içinde bırakmayacaktır.”

Anahtar Kelimeler: Hadis, Ebû Dâvûd, Kıyamet, Ümmet, Yarım Gün.

الملخص المنظَّم

تُنقَل الرواية المتعلقة بامتداد عمر الأمة بـ «نصف يوم» عبر ثلاثة من الصحابة الرئيسيين:

أبو ثعلبة الخُشني: وردت روايته في سنن أبي داود (كتاب الملاحم) وفي مسند أحمد. وينصّ متن الحديث على: «لن يُعجِزَ اللهُ هذه الأمةَ أن يُؤخِّرها نصفَ يوم».

سعد بن أبي وقاص: رويت عنه هذه الرواية في سنن أبي داود، ومسند أحمد، والمستدرك. وفي هذه الروايات يعبّر النبي عن رجاءٍ أو دعاءٍ بأن يؤخِّر الله نهاية هذه الأمة نصف يوم، وقد فُسِّر هذا النصف صراحةً في بعض طرق الرواية بأنه خمسمائة سنة.

المِقدام بن معدي كرب: وردت روايته في مصادر أقدم مثل كتاب الآحاد والمثاني. ويُلاحظ أن هذه الرواية تُنسب في الغالب إلى المقدام نفسه (موقوفة) لا إلى النبي، وقد جاءت في سياق ردِّه على شائعاتٍ كانت تتداول بأن يوم القيامة سيقع في سنة مئة للهجرة.

يقوّم المقال أسانيد هذه الروايات في ضوء علم الجرح والتعديل.
إسناد أبي ثعلبة: يُعَدّ صحيحًا لغيره؛ فمع أن بعض رواته مثل معاوية بن صالح قد دار حولهم نقاش، فإن غالب المحدثين يرون أن السند في مجمله قوي.
إسناد سعد بن أبي وقاص: غالبًا ما يُصنَّف حسنًا لغيره؛ إذ إن بعض حلقاته ـ مثل رواية راشد بن سعد ـ لم يثبت فيها اللقاء المباشر بسعد، مما يجعله مرسلًا، غير أن تعدد الطرق يقوّي الحديث.
إسناد المقدام: يُعدّ قولًا موقوفًا صحيحًا عن الصحابي، ويدل على أن هذا المعنى كان معروفًا ومتداولًا بين الصحابة.

النتيجة من حيث الصحة: بالنظر إلى التعاضد بين روايات هؤلاء الصحابة الثلاثة، خلص العلماء إلى أن معنى الحديث ثابت ويمكن نسبته إلى النبي.

وقد صنّف العلماء عبر التاريخ ذكر «الخمسمائة سنة» الوارد في الحديث ضمن ثلاثة اتجاهات تفسيرية رئيسية:

أولًا: تفسيره في سياق أحوال الآخرة بعد يوم القيامة أبرز القائلين به: العلقمي، والمناوي، وابن رسلان.
يرى هؤلاء أن «نصف اليوم» لا يشير إلى نهاية العالم، بل إلى تأخير يقع في الآخرة. ويرتبط ذلك بالحديث الذي يذكر أن الفقراء يدخلون الجنة قبل الأغنياء بخمسمائة سنة. وبناءً عليه فإن أغنياء الأمة «لن يعجزوا» عن تحمّل انتظار الحساب هذه المدة.

ثانيًا: تفسيره بعمر الأمة وبقاء العالم أبرز القائلين به: الطبري، وعلي القاري، وابن كثير.
يفهم هذا الاتجاه الحديث بوصفه إشارة إلى الزمن المتبقي حتى قيام الساعة. فقد رأى الطبري أن اليوم الواحد عند الله يساوي ألف سنة، ومن ثم فقد مُنحت الأمة نصف يوم، أي خمسمائة سنة. غير أن ابن كثير وابن رجب أشارا إلى أن مرور أكثر من خمسمائة سنة في زمنهما يدل على أن الحديث ينبغي فهمه بوصفه حدًّا أدنى مضمونًا لا حدًّا أقصى. ومن ثم فإن استمرار وجود الأمة يُعَدّ دليلًا من دلائل النبوة.

ثالثًا: تفسيره بطول البقاء الروحي والسياسي للأمة يرى بعض الشُرّاح أن عبارة «تأخيرهم» تشير إلى حفظ الله للأمة من الانحراف الروحي أو الوقوع في المعاصي العظمى أو التدمير الخارجي مدةً لا تقل عن خمسمائة سنة، بحيث يبقى الدين ظاهرًا محفوظًا خلال تلك الفترة.

وفي الكتب الستة لا يرد الحديث الذي يفيد أن «الله لن يعجز هذه الأمة بأن يمنحها نصف يوم (خمسمائة سنة)» إلا في سنن أبي داود. وقد رواه الصحابي أبو ثعلبة الخشني. كما أورد أبو داود في الباب نفسه رواية أخرى عن سعد بن أبي وقاص بلفظ قريب من ذلك المعنى، وفيها تفسير «نصف اليوم» بأنه خمسمائة سنة. وبالرجوع إلى كتب الحديث يتبين أن رواية مشابهة قد نُقلت أيضًا عن المقدام بن معدي كرب إلى جانب هذين الصحابيين.

أما من حيث صحة هذه الروايات، فيظهر أن حديث أبي ثعلبة الخشني يُصنَّف على الأرجح صحيحًا لغيره، وهو حديث مرفوع إلى النبي. أما رواية سعد بن أبي وقاص فقد وُصفت أحيانًا بأنها مرسلة أو منقطعة، غير أن جمع طرقها المختلفة يجعل تصنيفها حسنًا لغيره أقرب إلى الصواب. وأما رواية المقدام بن معدي كرب فهي موقوفة على الصحابي ويمكن اعتبارها صحيحة.

ومنذ العصور الأولى حاول عدد من الشُرّاح تفسير هذا الحديث من زوايا متعددة؛ فذهب بعضهم إلى أنه يتعلق بأحوال يوم القيامة، بينما رأى آخرون أنه يتحدث عن توقيت قيام الساعة وعن العمر الكلي لأمة محمد. في حين فسّر فريق ثالث الحديث بوصفه إشارة إلى استمرار غلبة الأمة وبقائها على غيرها من الأمم.

وبعد تقويم هذه الاتجاهات التفسيرية، يظهر أن حمل الحديث على أحوال ما بعد القيامة تفسير بعيد ومتكلف. كما أن تفسيره بوصفه خبرًا حاسمًا عن العمر الكلي للأمة يتعارض مع الواقع التاريخي. والأقرب أن يُفهم الحديث على أنه دعاء أو رجاء من النبي لربه، يفيد أن الأمة لن تكون «عاجزة» عن الاستمرار في طريقها مدة لا تقل عن خمسمائة سنة دون الوقوع في التمرد أو الفساد العام، مع بقائها قوة ظاهرة بين الأمم.

وأخيرًا، ورد في رواية أبي ثعلبة في سنن أبي داود الفعل عجز بصيغة الإفعال في عبارة «لن يُعجز الله». ويبدو أن ترجمة هذه العبارة على النحو الآتي أدق في نقل المعنى المقصود: «لن يترك الله هذه الأمة في حالة عجزٍ أو ضعفٍ بعدم منحها نصف يوم (خمسمائة سنة)».

الكلمات المفتاحية: الحديث، أبو داود، يوم القيامة، الأمة، نصف يوم.

Résumé Structuré:

La narration relative à l’extension de la durée de vie de la communauté (Ummah) de « la moitié d’un jour » est transmise par trois compagnons principaux :

Abû Tha‘laba al-Khushânî : Ce récit est rapporté dans les Sunan d’Abu Dawud (section al-Malâhim) et dans le Musnad d’Ahmad ibn Hanbal. Le texte principal affirme : « Allah ne privera pas cette communauté de la moitié d’un jour. »

Sa‘d b. Abî Waqqâs : Cette version est enregistrée dans les Sunan d’Abu Dawud, le Musnad d’Ahmad ibn Hanbal et al-Mustadrak d’Al-Hakim al-Nishapuri. Dans ces variantes, le Prophète exprime un espoir ou une supplication demandant à Allah de retarder la fin de la communauté d’une demi-journée, laquelle est explicitement interprétée par les transmetteurs comme équivalant à cinq cents ans.

Al-Miqdâm b. Ma‘dikarib : Cette narration se trouve dans des sources plus anciennes telles que al-Âhâd wa’l-Mathânî. Il est remarquable que cette version soit généralement attribuée à al-Miqdâm lui-même (mawqûf), et non directement au Prophète, apparaissant comme une réaction aux rumeurs selon lesquelles le Jour du Jugement devait survenir en l’an 100 de l’Hégire.

L’article évalue la fiabilité de ces chaînes de transmission à la lumière de la science du jarh wa-ta‘dîl.
La chaîne d’Abû Tha‘laba est considérée comme sahîh li-ghayrihi (authentique grâce à des preuves externes). Bien que certains transmetteurs, tels que Mu‘âwiya b. Sâlih, aient fait l’objet de discussions, le consensus général estime que la chaîne est solide. La chaîne de Sa‘d b. Abî Waqqâs est généralement classée hasan li-ghayrihi (bonne par corroboration). Bien que certains maillons – comme Râshid b. Sa‘d – n’aient pas rencontré directement Sa‘d, ce qui rend la transmission mursal, la multiplicité des voies renforce son statut.
La chaîne d’al-Miqdâm est validée comme une déclaration mawqûf fiable attribuée à un compagnon, ce qui soutient l’idée que cette information était connue parmi les Compagnons.

Conclusion concernant l’authenticité : Compte tenu du soutien mutuel entre les narrations de ces trois compagnons, les savants ont conclu que le sens général de la tradition est authentique et peut être attribué au Prophète.

Les savants ont historiquement classé la mention des « cinq cents ans » figurant dans le hadith selon trois principales interprétations :

A. Interprétation dans le contexte de l’Au-delà (après le Jour du Jugement)
Partisans : al-‘Alqamî, al-Munâwî, Ibn Raslân. Selon cette interprétation, la « demi-journée » ne renvoie pas à la fin du monde, mais à un délai dans l’Au-delà. Elle est associée au hadith affirmant que les pauvres entreront au Paradis cinq cents ans avant les riches. Ainsi, les membres riches de la communauté ne seront pas « incapables » de supporter l’attente de cinq cents ans avant le jugement.

B. Interprétation relative à la durée de vie de la communauté et du monde Partisans : al-Tabarî, ‘Alî al-Qârî, Ibn Kathîr. Cette approche considère le texte comme une prédiction du temps restant avant le Jour du Jugement. Al-Tabarî soutient que, puisque un jour auprès d’Allah équivaut à mille ans, la communauté aurait reçu une durée de cinq cents ans. Cependant, Ibn Kathîr et Ibn Rajab ont observé que plus de cinq cents ans s’étaient déjà écoulés à leur époque ; le hadith doit donc être compris comme une garantie minimale plutôt qu’une limite maximale. Dans cette perspective, la persistance de la communauté constitue une preuve de la prophétie.

C. Longévité spirituelle et politique de la communauté Certains commentateurs ont suggéré que l’expression « les retarder » signifie qu’Allah préserverait la communauté de la décadence spirituelle, des péchés majeurs ou de la destruction extérieure pendant au moins cinq cents ans, assurant ainsi la permanence et la sécurité de la religion durant cette période.

Parmi les Kutub al-Sittah, seule la collection des Sunan d’Abu Dawud contient une narration exprimant l’idée que « Allah ne privera pas cette communauté d’une demi-journée (cinq cents ans) ». Cette narration est transmise par le compagnon Abû Tha‘laba al-Khushânî. Dans le même chapitre, Abu Dawud rapporte également une autre narration de Sa‘d b. Abî Waqqâs présentant une formulation légèrement différente mais portant le même sens. Dans cette version, l’expression nisf al-yawm (la moitié d’un jour) est explicitement définie comme équivalant à cinq cents ans. L’examen de la littérature du hadith montre qu’une narration similaire est également transmise par al-Miqdâm b. Ma‘dikarib.

Quant à l’authenticité de ces traditions, il apparaît que le récit d’Abû Tha‘laba al-Khushânî doit être classé comme sahîh li-ghayrihi et constitue une narration marfû‘ attribuée au Prophète. La narration de Sa‘d b. Abî Waqqâs a parfois été décrite comme mursal ou munqati‘, mais l’examen de l’ensemble de ses chaînes conduit à la considérer plus justement comme hasan li-ghayrihi. La narration d’al-Miqdâm b. Ma‘dikarib, quant à elle, est un rapport mawqûf attribué à un compagnon et peut être considérée comme authentique.

Depuis les premières périodes, de nombreux commentateurs ont tenté d’interpréter ce hadith sous différents angles. Certains ont suggéré qu’il se rapporte aux états du Jour du Jugement (ahwâl al-qiyâmah), tandis que d’autres ont estimé qu’il concerne le moment précis de l’Heure, c’est-à-dire la durée totale de l’existence de la communauté de Muhammad. D’autres savants ont proposé une lecture différente, selon laquelle le hadith ferait référence à la continuité de la domination et de l’influence de la communauté sur les autres nations.

À la lumière de ces différentes perspectives, il apparaît que l’interprétation reliant le hadith aux événements postérieurs au Jour du Jugement constitue une explication éloignée et quelque peu forcée. De même, le comprendre comme une indication définitive de la durée totale de vie de la communauté contredit la réalité historique. Il semble plus approprié d’interpréter ce hadith comme l’expression d’une supplication du Prophète à son Seigneur, indiquant que la communauté ne serait pas « incapable » de maintenir sa voie pendant au moins cinq cents ans sans tomber dans la rébellion ou la corruption généralisée, tout en demeurant une force prépondérante parmi les nations.

Enfin, dans la narration d’Abû Tha‘laba rapportée dans les Sunan d’Abu Dawud, le verbe ‘ajaza (عجز) apparaît sous la forme causative (if‘āl) dans l’expression lan yu‘jiza Allâh. La traduction la plus appropriée pour refléter le sens du texte semble être : « Allah ne laissera pas cette communauté dans un état d’impuissance en ne lui accordant pas la moitié d’un jour (cinq cents ans). »

Mots-clés : Hadith, Abû Dâwûd, Jour du Jugement, Ummah, moitié d’un jour.

Resumen Estructurado:

La narración relativa a la extensión de la vida de la Ummah por «medio día» se transmite a través de tres compañeros principales:

Abū Thaʿlaba al-Khushānī: Esta narración se encuentra en los Sunan de Abu Dawud (sección al-Malāḥim) y en el Musnad de Ahmad ibn Hanbal. El texto central afirma: «Allah no privará a esta comunidad de medio día».

Saʿd b. Abī Waqqāṣ: Esta versión está registrada en los Sunan de Abu Dawud, el Musnad de Ahmad ibn Hanbal y al-Mustadrak de Al-Hakim al-Nishapuri. En estas versiones, el Profeta expresa una esperanza o súplica para que Allah retrase el final de la comunidad medio día, el cual es definido explícitamente por los narradores como quinientos años.

Al-Miqdām b. Maʿdikarib: Esta narración se encuentra en fuentes más tempranas como al-Āḥād wa’l-Mathānī. Es notable que esta versión suele atribuirse al propio al-Miqdām (mawqūf) y no directamente al Profeta, apareciendo como una reacción frente a los rumores que afirmaban que el Día del Juicio ocurriría en el año 100 de la Hégira.

El artículo evalúa la fiabilidad de estas cadenas de transmisión utilizando la ciencia del jarḥ wa-taʿdīl.
La cadena de Abū Thaʿlaba se considera ṣaḥīḥ li-ghayrihi (auténtica por evidencia externa). Aunque algunos narradores, como Muʿāwiya b. Ṣāliḥ, han sido objeto de debate, el consenso general sostiene que la cadena es sólida. La cadena de Saʿd b. Abī Waqqāṣ se clasifica generalmente como ḥasan li-ghayrihi (aceptable por corroboración externa). Aunque algunos eslabones —como Rāshid b. Saʿd— no se encontraron directamente con Saʿd, lo que la convierte en una transmisión mursal, la existencia de múltiples vías fortalece su estatus.
La cadena de al-Miqdām se valida como una declaración mawqūf fiable atribuida a un compañero, lo que respalda la idea de que este conocimiento era conocido entre los compañeros.

Conclusión sobre la autenticidad: Dado el apoyo mutuo entre las narraciones transmitidas por estos tres compañeros, los estudiosos concluyen que el significado general es auténtico y puede atribuirse al Profeta.

Históricamente, los eruditos han clasificado la referencia a «quinientos años» mencionada en el hadiz en tres interpretaciones principales:

A. Contexto posterior al Día del Juicio (la Otra Vida) Proponentes: al-ʿAlqamī, al-Munāwī, Ibn Raslān. Según esta interpretación, el «medio día» no se refiere al fin del mundo, sino a un retraso en la Otra Vida. Se relaciona con el hadiz que afirma que los pobres entrarán al Paraíso quinientos años antes que los ricos. En consecuencia, los miembros ricos de la comunidad «no serán incapaces» de soportar la espera de quinientos años antes del juicio.

B. La duración de la Ummah y del mundo Proponentes: al-Ṭabarī, ʿAlī al-Qārī, Ibn Kaṯīr.
Esta interpretación entiende el texto como una predicción del tiempo restante hasta el Día del Juicio. Al-Ṭabarī argumentó que, dado que un día ante Allah equivale a mil años, a la comunidad se le concedieron quinientos años de vida. Sin embargo, Ibn Kaṯīr e Ibn Rajab señalaron que, dado que en su época ya habían transcurrido más de quinientos años, el hadiz debe entenderse como una garantía mínima y no como un límite máximo. En esta perspectiva, la continuidad de la comunidad se considera una «prueba de la profecía».

C. Longevidad espiritual y política Algunos comentaristas sugieren que la expresión «retrasarlos» significa que Allah preservaría a la comunidad de la decadencia espiritual, de los grandes pecados o de la destrucción externa durante al menos quinientos años, asegurando que la religión permanezca dominante y protegida durante ese período.

Entre las Kutub al-Sittah, únicamente los Sunan de Abu Dawud contienen una narración con el significado de que «Allah no privará a esta comunidad de medio día (quinientos años)». Esta narración es transmitida por el compañero Abū Thaʿlaba al-Khushānī. En el mismo capítulo, Abu Dawud también transmite otra narración de Saʿd b. Abī Waqqāṣ con una formulación ligeramente distinta pero con el mismo significado. En esta versión, el término niṣf al-yawm (medio día) se define explícitamente como quinientos años. Al examinar la literatura del hadiz, se observa que una narración similar también es transmitida por al-Miqdām b. Maʿdikarib.

En cuanto a la autenticidad de estas narraciones, se entiende que el informe de Abū Thaʿlaba al-Khushānī se clasifica mejor como ṣaḥīḥ li-ghayrihi y es una narración marfūʿ atribuida al Profeta. Aunque el informe transmitido por Saʿd b. Abī Waqqāṣ ha sido descrito como mursal o munqaṭiʿ, cuando se evalúan conjuntamente todas sus vías de transmisión resulta más apropiado clasificar este hadiz marfūʿ como ḥasan li-ghayrihi. La narración de al-Miqdām b. Maʿdikarib es un informe mawqūf atribuido a un compañero y puede considerarse ṣaḥīḥ (auténtico).

Desde los primeros períodos, muchos comentaristas (šurrāḥ) han intentado interpretar este hadiz desde diferentes perspectivas. Algunos han sugerido que se refiere a las condiciones del Día del Juicio (aḥwāl al-qiyāmah), mientras que otros sostienen que alude al momento específico de la Hora, es decir, a la duración total de la comunidad de Muḥammad. Otros estudiosos lo han interpretado desde otra perspectiva, sugiriendo que se refiere a la continuidad de la dominación de la comunidad sobre otras naciones y sociedades.

Al evaluar todas estas perspectivas, parece que interpretar el hadiz como referido a los estados posteriores al Día del Juicio constituye una explicación lejana y forzada. Asimismo, interpretarlo como una declaración definitiva sobre la duración total de la comunidad contradice la realidad histórica (wāqiʿah). Resulta más apropiado interpretar el hadiz como una petición del Profeta a su Señor, expresando que la comunidad no sería «incapaz» de mantener su camino durante al menos quinientos años sin caer en la rebelión o en el pecado generalizado, y continuando como una fuerza predominante entre las naciones.

Finalmente, en la narración de Abū Thaʿlaba recogida en los Sunan de Abu Dawud, el verbo ʿajaza (عجز) aparece en la forma causativa (ifʿāl) en la expresión lan yuʿjiza Allāh. La traducción que parece reflejar mejor el sentido pretendido del texto es: «Allah no dejará a esta comunidad en un estado de incapacidad al no concederle medio día (quinientos años)».

Palabras clave: Hadiz, Abū Dāwūd, Día del Juicio, Ummah, medio día.

结构式摘要:

关于乌玛(Ummah)的寿命被延长半日的叙述,主要通过三位圣门弟子(Sahaba传承:

艾布·萨阿拉巴·胡沙尼(Abū Thaʿlaba al-Khushānī): 该叙述见于Abu Dawud的《圣训集》(SunanMelāhim章)以及Ahmad ibn Hanbal的《穆斯奈德》(Musnad)。其核心文本为:真主不会不给这一个乌玛半日的时间。

赛尔德··艾比·瓦卡斯(Saʿd b. Abī Waqqās): 该传述见于Abu Dawud的《圣训集》、Ahmad ibn Hanbal的《穆斯奈德》以及Al-Hakim al-Nishapuri的《补遗集》(al-Mustadrak)。在这些版本中,先知表达了一种希望或祈求,希望真主将乌玛的终结推迟半日;而在一些传述者的解释中,半日被明确界定为五百年。

米克达姆··马迪卡里卜(al-Miqdām b. Maʿdikarib): 这一叙述见于较早期的文献,如《单传与双传集》(al-Āḥād wa’l-Mathānī)。值得注意的是,这一版本通常被归为米克达姆本人的言论(mawqūf),而非直接归于先知。据认为,这一说法是对当时流传的末日将在伊100年到来传闻所作的回应。

本文通过圣训学中的**贬抑与褒扬学(jar wa-taʿdīl**对这些传承链进行可靠性评估。
艾布·萨阿拉巴传承链认为属于ṣaḥīḥ li-ghayrihi(因外部证据而确认为可靠)。尽管部分传述者,如穆阿维叶··萨利赫(Muʿāwiya b. Ṣāli),曾受到讨论,但总体学界共识认为该传承链是稳固的。
赛尔德··艾比·瓦卡斯传承链通常被归类为ḥasan li-ghayrihi(因多重证据而达到良好级别)。尽管某些环节,如拉希德··赛尔德(Rāshid b. Saʿd),未曾直接与赛尔德会面,因此属于传(mursal,但多条传承路径的存在增强了其可信度。
米克达姆传承链则被确认是一则可靠的圣门弟子言论(mawqūf),表明这一信息在圣门弟子之间已为人所知。

关于真实性的结论: 由于这三位圣门弟子的传述彼此相互印证,许多学者认为该圣训的意义是真实可信的,并可归于先知。

历史上,学者们大体将圣训中提到的五百年释为三种主要观点:

A. 与后世(审判日之后)相关的解释 代表学者:al-ʿAlqamīal-MunāwīIbn Raslān
该观点认为,半日并不指世界末日,而是指后世中的某种延迟。这一解释与另一则圣训相关,即贫穷者将比富人提前五百年进入天堂。因此,乌玛中的富人并非无法承受这五百年的等待时间。

B. 关于乌玛及世界寿命的解释 代表学者:al-abarīʿAlī al-QārīIbn Kathīr
这一解释将圣训理解为对末日到来时间的一种预测。abarī认为,在真主那里,一日等于一千年,因此给予乌玛的半日为五百年。然而,Ibn KathīrIbn Rajab指出,在他们所处的时代,五百年早已过去,因此这一圣训应被理解为最低保障,而非最高期限。在这种理解下,乌玛持续存在本身被视为先知使命真实性的证据

C. 精神与政治层面的长久延续 一些注释者认为,迟他们意味着真主将在至少五百年的时间内保护乌玛免于精神衰败、重大罪恶或外部毁灭,从而确保宗教在这段时期内保持强盛和安全。

**六大圣训集(Kutub al-Sittah**中,Abu Dawud的《圣训集》收录了一则含义为真主不会不给这一个乌玛半日(即五百年)时间的叙述,该传述来自圣门弟子艾布·萨阿拉巴·胡沙尼。在同一章节中,Abu Dawud还记载了赛尔德··艾比·瓦卡斯的另一则叙述,措辞略有不同,但含义相同。在该版本中,半日niṣf al-yawm)被明确解释为五百年。对圣训文献的考察表明,类似的叙述还由米克达姆··马迪卡里卜传述。

在真实性方面,艾布·萨阿拉巴的传述通常被归类为ṣaḥīḥ li-ghayrihi,并属于归于先知的传述(marfūʿ)。赛尔德··艾比·瓦卡斯的传述有时被认为是传(mursal)或中断传承(munqaiʿ,但综合所有传承路径来看,更适合将其视为ḥasan li-ghayrihi。至于米克达姆··马迪卡里卜的传述,则属于归于圣门弟子的mawqūf报告,可以认为是可靠的。

自早期以来,许多注释者(shāriḥ)从不同角度对这一圣训进行解释。有些学者认为它与审判日的情形(aḥwāl al-qiyāmah)有关;另一些则认为它涉及末日到来的具体时间,即穆罕默德乌玛的总体寿命。还有一些学者从另一角度解释,认为该圣训暗示乌玛将在其他民族与群体之上持续保持主导地位。

综合这些观点来看,将该圣训解释为与审判日之后的情形相关,显得较为牵强;而将其理解为关于乌玛总体寿命的确定性信息,则与历史现实不符。更为合理的解释是:该圣训表达了先知向其主所作的一种祈求,即乌玛至少在五百年的时间内不会无力维持自身道路,不会陷入全面叛乱或普遍罪恶,并继续作为各民族中的重要力量而存在。

最后,在《圣训集》中艾布·萨阿拉巴的传述中,动词“ʿajazaعجزifʿāl形式出现在表达lan yuʿjiza Allāh之中。将其译为以下含义最能反映原文的意图:
真主不会让这一乌玛因没有获得半日(五百年)的时间而陷入无力或无助的状态。

关键词: 圣训,艾布·达伍德,末日,乌玛,半日。

Структурированное резюме:

Сообщение о продлении жизни уммы на «половину дня» передаётся через трёх основных сподвижников (сахабов):

Абу Са‘ляба аль-Хушани (Abū Thaʿlaba al-Khushānī): это предание содержится в сборнике Сунан Abu Dawud (раздел аль-Маляхим) и в Муснаде Ahmad ibn Hanbal. Основной текст гласит: «Аллах не лишит эту умму половины дня».

Са‘д ибн Аби Ваккас (Saʿd b. Abī Waqqās): данное предание зафиксировано в Сунан Abu Dawud, Муснаде Ahmad ibn Hanbal и в сборнике аль-Мустадрак Al-Hakim al-Nishapuri. В этих версиях Пророк выражает надежду или мольбу о том, чтобы Аллах отсрочил конец уммы на половину дня; передатчики прямо поясняют, что под «половиной дня» понимается пятьсот лет.

Аль-Микдам ибн Ма‘дикариб (al-Miqdām b. Maʿdikarib): это сообщение встречается в более ранних источниках, таких как аль-Ахад ва-ль-масани. Примечательно, что данная версия чаще всего приписывается самому аль-Микдаму (маукӯф), а не Пророку. Она рассматривается как реакция на распространившиеся слухи о том, что Судный день наступит в 100 году по хиджре.

В статье надёжность этих цепочек передатчиков оценивается на основе науки джарх ва-та‘диль.
Цепочка Абу Са‘лябы считается сахих ли-гайрихи (достоверной благодаря внешним подтверждениям). Хотя некоторые передатчики, например Му‘авия ибн Салих, вызывали дискуссии, общее мнение учёных состоит в том, что цепочка в целом является сильной.
Цепочка Са‘да ибн Аби Ваккаса обычно классифицируется как хасан ли-гайрихи (достоверная благодаря поддерживающим свидетельствам). Хотя некоторые звенья, например Рашид ибн Са‘д, не встречались непосредственно с Са‘дом (что делает передачу мурсал), наличие нескольких путей передачи усиливает её статус. Цепочка аль-Микдама признаётся надёжным высказыванием сподвижника (маукӯф), что свидетельствует о том, что данное знание было известно среди сахабов.

Вывод относительно подлинности: учитывая взаимное подтверждение сообщений, переданных этими тремя сподвижниками, учёные приходят к выводу, что смысл данного сообщения является достоверным и может быть отнесён к Пророку.

Исторически учёные интерпретировали упоминание «пятисот лет» в хадисе в трёх основных направлениях:

A. Контекст событий после Судного дня (Ахира) Сторонники: аль-‘Алками, аль-Мунави, Ибн Раслан. Согласно этому толкованию, «половина дня» относится не к концу мира, а к задержке в загробной жизни. Это связывается с хадисом, в котором говорится, что бедные войдут в Рай на пятьсот лет раньше богатых. Следовательно, богатые члены уммы «не будут неспособны» выдержать ожидание Судного расчёта в течение пятисот лет.

B. Продолжительность существования уммы и мира Сторонники: ат-Табари, ‘Али аль-Кари, Ибн Касир. Согласно этой интерпретации, текст рассматривается как указание на время, остающееся до наступления Судного дня. Ат-Табари утверждал, что один день у Аллаха равен тысяче лет, следовательно, умме было даровано пятьсот лет жизни. Однако Ибн Касир и Ибн Раджаб отмечали, что к их времени уже прошло более пятисот лет; поэтому хадис следует понимать как минимальную гарантию, а не как максимальный предел. В этом контексте продолжение существования уммы рассматривается как «доказательство пророчества».

C. Духовная и политическая долговечность уммы Некоторые комментаторы полагают, что выражение «отсрочить их» означает, что Аллах сохранит умму от духовного упадка, тяжких грехов или внешнего уничтожения по крайней мере на протяжении пятисот лет, обеспечивая доминирование и безопасность религии в этот период.

Среди Кутуб ас-Ситта только сборник Сунан Abu Dawud содержит сообщение со смыслом: «Аллах не лишит эту умму половины дня (пятисот лет)». Это сообщение передано сподвижником Абу Са‘лябой аль-Хушани. В том же разделе Abu Dawud приводит ещё одно сообщение от Са‘да ибн Аби Ваккаса с несколько иной формулировкой, но с тем же смыслом. В этой версии выражение нисф аль-йаум (половина дня) прямо объясняется как пятьсот лет. Анализ литературы по хадисам показывает, что аналогичное сообщение также передано аль-Микдамом ибн Ма‘дикарибом.

Что касается достоверности этих сообщений, то передача Абу Са‘лябы аль-Хушани наилучшим образом классифицируется как сахих ли-гайрихи и является марфу‘ (возводимой к Пророку). Передача Са‘да ибн Аби Ваккаса иногда описывалась как мурсал или мункатии‘, однако при рассмотрении всех её путей передачи более корректно относить этот марфу‘ хадис к категории хасан ли-гайрихи. Сообщение аль-Микдама ибн Ма‘дикариба является маукӯф (приписываемым сподвижнику) и может считаться достоверным.

С ранних периодов многие толкователи (шарихи) пытались интерпретировать этот хадис с разных точек зрения. Одни полагали, что он относится к состояниям Судного дня (ахваль аль-кияма), другие утверждали, что речь идёт о времени наступления Часа, то есть о полной продолжительности существования общины Мухаммада. Некоторые учёные интерпретировали его иначе, предполагая, что речь идёт о сохранении господства уммы над другими народами и сообществами.

При оценке всех этих интерпретаций можно заключить, что толкование хадиса как относящегося к событиям после Судного дня является далёким и натянутым. В то же время понимание его как окончательного сообщения о полной продолжительности жизни уммы противоречит исторической реальности (ваки‘а). Более обоснованным представляется понимание хадиса как выражения просьбы Пророка к своему Господу о том, чтобы умма не оказалась «неспособной» сохранять свой путь по крайней мере в течение пятисот лет, не впадая в мятеж или всеобщий грех и продолжая оставаться влиятельной силой среди других народов.

Наконец, в передаче Абу Са‘лябы в Сунан Abu Dawud глагол ‘аджаза (عجز) употребляется в форме иф‘аль в выражении лан ю‘джиза Аллах. Наиболее точным переводом, отражающим смысл текста, является следующий: «Аллах не оставит эту умму в состоянии беспомощности, не даровав ей половины дня (пятисот лет)».

Ключевые слова: хадис, Абу Дауд, Судный день, умма, половина дня.

संरचित सारांश:

उम्मत (Ummah) की आयु को आधे दिन तक बढ़ाए जाने से संबंधित यह रिवायत तीन प्रमुख सहाबियों के माध्यम से संप्रेषित हुई है:

अबू सअलबा अल-खुशनी (Abū Thaʿlaba al-Khushānī): यह रिवायत Abu Dawud की सुन्नन (मलाहिम अध्याय) तथा Ahmad ibn Hanbal की मुसनद में मिलती है। इसका मूल पाठ इस प्रकार है: अल्लाह इस उम्मत को आधा दिन देने से वंचित नहीं करेगा।

सअद बिन अबी वक़्क़ास (Saʿd b. Abī Waqqās): यह रिवायत Abu Dawud की सुन्नन, Ahmad ibn Hanbal की मुसनद तथा Al-Hakim al-Nishapuri की अल-मुस्तद्रक में वर्णित है। इन संस्करणों में नबी एक आशा या प्रार्थना व्यक्त करते हैं कि अल्लाह उम्मत के अंत को आधे दिन तक विलंबित कर दे। रिवायत के कुछ वर्णनकर्ताओं ने स्पष्ट किया है कि आधा दिन पाँच सौ वर्षों के बराबर है।

अल-मिक़दाम बिन मअदिकरिब (al-Miqdām b. Maʿdikarib): यह रिवायत प्रारम्भिक स्रोतों, जैसे अल-आहाद वल-मसानी में मिलती है। उल्लेखनीय है कि इस संस्करण को अक्सर स्वयं मिक़दाम का कथन (मौक़ूफ़) माना जाता है, कि सीधे नबी का कथन। यह उस समय फैल रही अफवाहों के प्रत्युत्तर के रूप में समझा जाता है जिनमें कहा जा रहा था कि क़ियामत हिजरी 100 वर्ष में घटित होगी।

इस लेख में इन रिवायतों की इस्नाद (संदर्भ शृंखलाओं) की विश्वसनीयता का मूल्यांकन जर्ह तअदील की विद्या के आधार पर किया गया है। अबू सअलबा की इस्नाद को सहीह लि-ग़ैरिही (बाहरी प्रमाणों के कारण प्रमाणित) माना जाता है। यद्यपि कुछ रावियों, जैसे मुआविया बिन सालेह, के संबंध में मतभेद पाए जाते हैं, फिर भी समग्र रूप से इस इस्नाद को मजबूत माना जाता है। सअद बिन अबी वक़्क़ास की इस्नाद सामान्यतः हसन लि-ग़ैरिही (अन्य मार्गों के समर्थन से स्वीकार्य) मानी जाती है। यद्यपि कुछ कड़ियाँजैसे राशिद बिन सअदका सअद से प्रत्यक्ष मिलन सिद्ध नहीं है, जिससे यह रिवायत मुरसल बन जाती है, फिर भी विभिन्न मार्गों की उपस्थिति इसकी प्रामाणिकता को मजबूत करती है।
अल-मिक़दाम की इस्नाद को सहाबी के कथन के रूप में एक विश्वसनीय मौक़ूफ़ रिवायत माना गया है, जो यह संकेत देती है कि यह ज्ञान सहाबियों के बीच प्रचलित था।

प्रामाणिकता के संबंध में निष्कर्ष: इन तीन सहाबियों की रिवायतों के परस्पर समर्थन को देखते हुए विद्वानों ने निष्कर्ष निकाला है कि इस हदीस का मूल अर्थ प्रमाणित है और इसे नबी से संबंधित माना जा सकता है।

इतिहास में विद्वानों ने हदीस में उल्लिखित पाँच सौ वर्षों को तीन मुख्य व्याख्याओं में वर्गीकृत किया है:

(A) क़ियामत के बाद के संदर्भ में व्याख्या समर्थक: अल-अलक़मी, अल-मुनावी, इब्न रस्लान।
इस मत के अनुसार आधा दिन संसार के अंत से संबंधित नहीं है, बल्कि आख़िरत में होने वाली एक देरी से संबंधित है। इसे उस हदीस से जोड़ा जाता है जिसमें कहा गया है कि निर्धन लोग अमीरों से पाँच सौ वर्ष पहले जन्नत में प्रवेश करेंगे। इस प्रकार उम्मत के समृद्ध लोग पाँच सौ वर्षों के इंतज़ार को सहन करने में असमर्थ नहीं होंगे।

(B) उम्मत और संसार की आयु से संबंधित व्याख्या समर्थक: अल-तबरी, अली अल-क़ारी, इब्न कसीर।
इस व्याख्या के अनुसार यह पाठ क़ियामत तक शेष समय की ओर संकेत करता है। अल-तबरी ने तर्क दिया कि अल्लाह के निकट एक दिन एक हजार वर्षों के बराबर है, इसलिए उम्मत को आधा दिन अर्थात पाँच सौ वर्ष प्रदान किए गए। हालांकि इब्न कसीर और इब्न रजब ने उल्लेख किया कि उनके समय तक पाँच सौ वर्ष से अधिक बीत चुके थे; अतः इस हदीस को अधिकतम सीमा नहीं बल्कि न्यूनतम आश्वासन के रूप में समझना चाहिए। इस दृष्टिकोण में उम्मत का निरंतर अस्तित्व नुबुव्वत का प्रमाण माना जाता है।

(C) आध्यात्मिक और राजनीतिक दीर्घायु की व्याख्या कुछ व्याख्याकारों का मत है कि उन्हें विलंबित करना इस बात की ओर संकेत करता है कि अल्लाह कम से कम पाँच सौ वर्षों तक उम्मत को आध्यात्मिक पतन, बड़े पापों या बाहरी विनाश से सुरक्षित रखेगा, जिससे धर्म उस अवधि तक प्रभावी और सुरक्षित बना रहेगा।

कुतुब-अस-सित्तह में केवल Abu Dawud की सुन्नन में ऐसी रिवायत मिलती है जिसका अर्थ है: अल्लाह इस उम्मत को आधा दिन (पाँच सौ वर्ष) देने से वंचित नहीं करेगा। यह रिवायत सहाबी अबू सअलबा अल-खुशनी से वर्णित है। उसी अध्याय में Abu Dawud सअद बिन अबी वक़्क़ास से एक अन्य रिवायत भी प्रस्तुत करते हैं जिसकी शब्दावली कुछ भिन्न है, किंतु अर्थ वही है। इस संस्करण में निस्फ़ अल-यौम (आधा दिन) को स्पष्ट रूप से पाँच सौ वर्षों के रूप में परिभाषित किया गया है। हदीस साहित्य के अध्ययन से यह भी ज्ञात होता है कि इसी अर्थ की एक रिवायत अल-मिक़दाम बिन मअदिकरिब से भी वर्णित है।

जहाँ तक इन रिवायतों की प्रामाणिकता का प्रश्न है, अबू सअलबा अल-खुशनी की रिवायत को सहीह लि-ग़ैरिही और मरफूʿ (नबी से संबद्ध) माना जाता है। सअद बिन अबी वक़्क़ास की रिवायत को कभी-कभी मुरसल या मुनक़तिʿ कहा गया है, किन्तु इसके विभिन्न मार्गों का समेकित मूल्यांकन करने पर इसे हसन लि-ग़ैरिही के रूप में वर्गीकृत करना अधिक उचित है। अल-मिक़दाम बिन मअदिकरिब की रिवायत एक मौक़ूफ़ रिपोर्ट है और इसे प्रमाणिक माना जा सकता है।

प्रारम्भिक काल से ही अनेक व्याख्याकारों (शारिहों) ने इस हदीस की विभिन्न दृष्टिकोणों से व्याख्या करने का प्रयास किया है। कुछ विद्वानों ने इसे क़ियामत के हालात (अहवाल अल-क़ियामा) से संबंधित माना, जबकि अन्य ने इसे क़ियामत के समयअर्थात उम्मत--मुहम्मद की कुल आयुसे जोड़ा। कुछ अन्य विद्वानों ने इसे इस रूप में समझा कि यह अन्य राष्ट्रों और समुदायों पर उम्मत की निरंतर प्रधानता का संकेत है।

इन सभी दृष्टिकोणों के मूल्यांकन के बाद यह कहा जा सकता है कि हदीस को क़ियामत के बाद की अवस्थाओं से जोड़ना एक दूर की और कृत्रिम व्याख्या है। इसी प्रकार इसे उम्मत की कुल आयु के निश्चित निर्धारण के रूप में समझना ऐतिहासिक वास्तविकता (वाक़िआ) के विपरीत है। अधिक उपयुक्त व्याख्या यह प्रतीत होती है कि यह हदीस नबी की अपने प्रभु से की गई एक प्रार्थना को व्यक्त करती है, जिसमें यह संकेत है कि उम्मत कम से कम पाँच सौ वर्षों तक बिना व्यापक विद्रोह या पूर्ण पाप में गिरावट के अपने मार्ग को बनाए रखने में असमर्थ नहीं होगी और अन्य राष्ट्रों के बीच प्रभावशाली शक्ति के रूप में बनी रहेगी।

अंततः, Abu Dawud की सुन्नन में वर्णित अबू सअलबा की रिवायत में क्रिया ʿajaza (عجز) इफ़आल रूप में lan yuʿjizallāh के रूप में प्रयुक्त हुई है। इसका सबसे उपयुक्त अनुवाद इस प्रकार प्रतीत होता है:
अल्लाह इस उम्मत को आधा दिन (पाँच सौ वर्ष) दिए बिना उसे असमर्थ या निर्बल स्थिति में नहीं छोड़ेगा।

कुंजी शब्द: हदीस, अबू दाऊद, क़ियामत, उम्मत, आधा दिन।

Article Statistics

Number of reads 125
Number of downloads 9

Share

Turkish Studies-Comparative Religious Studies
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.