Abstract

Kur’an-ı Kerim, özü ve kaynağı bakımından bütünüyle ilahî ve metafizik bir kelam olup, muhatabı olan insana onun anlayabileceği bir dil ve anlam dünyası üzerinden hitap etmektedir. Ancak Yüce Yaratıcı’nın aşkın sıfatlarının, gayb âleminin ve ahiret hayatının insan kavrayışını aşan mutlak gerçekler olmasına rağmen sınırlı insan diliyle ifade edilmesi, Kur’an metninde müteşabih ayetler problemini ortaya çıkarmıştır. Bu bağlamda tefsir geleneğinde, ilahî mesajın tahrif edilmeden doğru anlaşılabilmesi amacıyla te’vil kurumu geliştirilmiş, bu durum çeşitli ilmî tartışmaları da beraberinde getirmiştir. Bu çalışmanın amacı, Kur’an’ın metafiziksel metin tasavvurunu merkeze alan evrenselci yaklaşım çerçevesinde, geleneksel ve modern dönem te’vil anlayışlarını karşılaştırmalı olarak incelemektir. Bu doğrultuda Selefî/Zâhirî evrenselci yaklaşım ile modern dönem evrenselci yaklaşımın te’vil konusundaki tutumları tartışılmıştır. Araştırmada kavramsal, tarihsel ve literal incelemeye dayalı nitel bir yöntem benimsenmiş ve ilgili yaklaşımlar karşılaştırmalı analiz çerçevesinde değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre her iki yaklaşım da te’vili reddetmekle birlikte, bu reddin gerekçeleri farklılık göstermektedir. Her iki yaklaşımda te’vil, ilahî haberin nesnel ve somut bir gerçeklik olarak zamanı geldiğinde gerçekleşmesi şeklinde tanımlanmaktadır. Geleneksel evrenselci yaklaşım, tenzih ilkesini koruma amacıyla lafızların anlamlarının aklî çıkarımlar yoluyla dönüştürülmesine karşı çıkarken, modern evrenselci yaklaşım metnin metafizik boyutuna vurgu yapmakta ve gayb alanına dair spekülatif yorumlardan kaçınılması gerektiğini savunmaktadır. Sonuç olarak evrenselci tasavvurun, Kur’an’ın insan aklını aşan ilahî boyutunu bir inanç meselesi olarak ele aldığı ve teslimiyeti esas kabul ettiği görülmüştür. Bu yaklaşım, te’vili, olayın fiilen gerçekleşmesi anlamında değerlendirerek metnin lafzına bağlı kalmakta, böylece ilahî mesajın nesnelliğini ve özgünlüğünü korumayı amaçlamaktadır.

Abstract

The Qur’an, in its essence and origin, is entirely a divine and metaphysical discourse that addresses human beings through a language and semantic framework they can comprehend. However, the necessity of expressing absolute realities, such as the transcendent attributes of God, the unseen realm (ghayb), and the afterlife, within the limits of human language has given rise to the problem of mutashābih (ambiguous) verses. In the exegetical tradition, the concept of ta’wīl (interpretation) was developed to ensure that the divine message is understood correctly without distortion, which in turn led to various scholarly debates. This study examines the approaches to ta’wīl in both classical and modern periods within the framework of a universalist perspective that centers on the conception of the Qur’an as a metaphysical text. It comparatively analyzes the Salafī/zāhirī universalist approach, which strictly opposes ta’wīl by adhering to the apparent and lexical meanings of the text, and the modern universalist approach. Although both approaches reject ta’wīl, their reasons for doing so differ. In both perspectives, ta’wīl is understood as the actual realization of divine reports as objective and concrete realities in due time. The traditional universalist approach opposes the reinterpretation of textual meanings through rational inference in order to preserve the principle of divine transcendence (tanzīh). In contrast, the modern universalist approach emphasizes the metaphysical dimension of the text and advocates avoiding speculative interpretations regarding the unseen realm. In conclusion, the study finds that the universalist perspective treats the transcendent dimension of the Qur’an, beyond human comprehension, as a matter of faith and adopts a stance of submission. By interpreting ta’wīl as the actual occurrence of events, this perspective remains faithful to the literal wording of the text and seeks to safeguard the objectivity and authenticity of the divine message.

Structed Abstract:

This study examines how the Qur’an is conceptualized as a metaphysical text within a universalist conception and how this understanding is reflected in the theory of interpretation (ta’wil). The aim of the study is to reveal how the universalist conception of the Qur’an is shaped on the basis of a metaphysical understanding of text and to analyze the relationship between this understanding and the Salafi methodology as well as the modern universalist approach. The study examines the tension between the Qur’an’s ontological positioning centered on the Preserved Tablet (Lawh al-Mahfûz) and the historical production of meaning in the text, and particularly aims to explain how the concept of ta’wil differs in these two epistemological approaches. In the literature, the relationship between the metaphysical existence of the Qur’an and its historical interpretation has mostly been addressed under separate headings, while a systematic comparison of these two dimensions has been relatively limited. By addressing this gap, the study evaluates the hermeneutical implications of the conception of the Qur’an within a holistic framework.

The research was conducted within a qualitative research design and employed the document analysis method. The data set consists of classical and modern Qur’anic exegesis literature, works of Islamic theology (kalam), and contemporary academic studies on Qur’anic interpretation. In addition to classical sources such as Ibn Taymiyyah, Fakhr al-Din al-Râzî, al-Ghazali, al-Maturidi, al-Tabari, al-Zarkashi, and al-Suyuti, the works of modern representatives such as Muhammad Abduh and Rashid Rida were also examined. The texts were analyzed through a descriptive-analytical method, and thematic classification was carried out within a conceptual framework based on the categories of “metaphysical text,” “literal meaning,” “ta’wil,” and “universality.” In addition, comparative analysis was employed to identify methodological differences between Salafi/literalist and modern universalist approaches.

The findings are organized around three main axes. First, the universalist conception of the Qur’an positions it not as a historical text, but as the earthly manifestation of a metaphysical reality that eternally exists in the Preserved Tablet. In this framework, the wording, structure, and semantic integrity of the Qur’an are considered a fixed structure predetermined in the divine realm. Accordingly, history is not the process that produces the text, but rather the horizon within which this fixed divine text becomes manifest. Second, in the Salafi/literalist approach, the meaning of the Qur’an is regarded as identical with its wording, and moving beyond the literal meaning is defined and restricted as ta’wil. This approach is grounded in a narration-centered epistemology that prioritizes transmitted authority. In contrast, the modern universalist approach, while remaining close to the Salafi position in metaphysical issues, adopts a reason-centered interpretive methodology in legal and social matters. In particular, in the approach of Muhammad Abduh and Rashid Rida, ta’wil is limited in metaphysical domains, while the context of revelation and the universal message of the Qur’an are emphasized in determining meaning. Third, it is demonstrated that the concept of ta’wil, which was used synonymously with tafsir in the classical period, became methodologically differentiated in the post-Maturidi period. In this process, ta’wil was systematized as a reasoned selection among possible meanings of a term based on evidence, whereas the Salafi/literalist approach generally regarded this method as speculative and restricted it. The textual analysis indicates that accepting the Qur’an as a metaphysical entity does not eliminate its interpretability; rather, it situates interpretive activity within specific epistemic boundaries.

The findings indicate that positioning the Qur’an as a metaphysical text within the universalist conception constitutes the fundamental epistemological framework shaping both classical and modern interpretations. This conception underpins the idea of a fixed and universal meaning structure independent of historical context. While there is methodological continuity between the Salafi/literalist approach and the modern universalist approach, there is also a clear divergence in interpretive tools. Whereas the literal meaning is treated as an absolute reference in the Salafi approach, it is reinterpreted in the modern approach through universal principles and rational considerations. This reveals an ongoing tension between preserving the metaphysical status of the Qur’an and responding to the necessity of historical interpretation. In conclusion, accepting the Qur’an as a metaphysical text does not eliminate interpretation; rather, it provides a theoretical framework that determines the limits and direction of interpretation. In this respect, the study contributes to Qur’anic hermeneutics by highlighting the decisive role of the metaphysical conception of text in interpretive theory.

Yapılandırılmış Özet:

Bu çalışma, Kur’ân’ın evrenselci tasavvur içerisinde metafizik bir metin olarak nasıl kavramsallaştırıldığını ve bu kavrayışın te’vil anlayışına ne şekilde yansıdığını çok boyutlu ve derinlikli bir perspektifle incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, Kur’ân’a yönelik evrenselci tasavvurun metafizik metin anlayışı çerçevesinde nasıl şekillendiğini ortaya koymak ve bu anlayışın hem klasik dönemdeki selefî/zâhirî metodolojiyle hem de modern dönemde gelişen evrenselci yaklaşım ile olan ilişkisini kapsamlı biçimde analiz etmektir. Bu bağlamda çalışma, Kur’ân’ın Levh-i Mahfûz merkezli ontolojik konumlandırılması ile metnin tarihsel süreç içerisinde anlam üretmesi arasındaki gerilimli ve dinamik ilişkiyi ele almakta ve özellikle te’vil kavramının bu iki farklı epistemolojik yaklaşımda nasıl tanımlandığını, sınırlandırıldığını ve uygulandığını açıklamayı hedeflemektedir. Literatürde Kur’ân’ın metafizik varlığı ile tarihsel yorumu çoğunlukla birbirinden bağımsız eksenlerde ele alınmış olsa da, bu iki boyutun sistematik ve karşılaştırmalı biçimde birlikte incelendiği çalışmalar oldukça sınırlıdır. Bu çalışma, söz konusu boşluğu doldurarak Kur’ân tasavvurunun hermenötik sonuçlarını daha bütüncül, tutarlı ve analitik bir çerçevede değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Araştırma, nitel araştırma desenine uygun olarak yürütülmüş ve veri toplama yöntemi olarak doküman analizi tercih edilmiştir. Veri setini, klasik ve modern dönem tefsir literatürü, kelâm eserleri ve çağdaş Kur’ân yorumlarına ilişkin akademik çalışmalar oluşturmaktadır. Bu kapsamda İbn Teymiyye, Râzî, Gazzâlî, Mâtürîdî, Taberî, Zerkeşî ve Suyûtî gibi klasik dönem düşünürlerinin eserleri ile Muhammed Abduh ve Reşid Rıza gibi modern dönem temsilcilerinin çalışmaları ayrıntılı ve karşılaştırmalı biçimde incelenmiştir. Metinler, betimsel-analitik yöntem kullanılarak çözümlenmiş; kavramsal analiz çerçevesinde “metafizik metin”, “zahirî anlam”, “te’vil” ve “evrensellik” gibi temel kategoriler üzerinden tematik sınıflandırma yapılmıştır. Ayrıca karşılaştırmalı analiz tekniği uygulanarak selefî/zâhirî yaklaşım ile modern evrenselci yaklaşım arasındaki metodolojik farklılıklar ve süreklilik unsurları ortaya konulmuştur. Bu yöntemsel çerçeve, hem tarihsel derinliği hem de kavramsal netliği sağlamaya yönelik olarak kurgulanmıştır.

Araştırma bulguları üç ana eksende toplanmaktadır. Birinci olarak, evrenselci Kur’ân tasavvurunun Kur’ân’ı yalnızca tarihsel bir metin olarak değil, Levh-i Mahfûz’da ezelî olarak var olan metafizik bir hakikatin yeryüzündeki tezahürü şeklinde konumlandırdığı tespit edilmiştir. Bu yaklaşımda Kur’ân’ın lafzı, tertibi ve anlam bütünlüğü ilahî düzlemde önceden belirlenmiş, değişmez ve sabit bir yapı olarak kabul edilmektedir. Dolayısıyla tarih, metni üreten bir unsur değil; onun açığa çıktığı, görünür hale geldiği ve insan idrakine sunulduğu bir zemin olarak değerlendirilmektedir. Bu ontolojik yaklaşım, Kur’ân’ın evrenselliğini temellendiren güçlü bir düşünsel çerçeve sunmakta ve metnin zamanlar üstü anlam potansiyelini vurgulamaktadır. Aynı zamanda bu yaklaşım, vahyin aşkın boyutu ile tarihsel tecrübe arasındaki ilişkinin yeniden düşünülmesini gerekli kılmaktadır.

İkinci olarak, selefî/zâhirî yaklaşımda Kur’ân’ın anlamının büyük ölçüde lafızla özdeş kabul edildiği ve zahirî anlamın dışına çıkılmasının te’vil kapsamında sınırlandırıldığı görülmektedir. Bu yaklaşımın epistemolojik temeli, rivayet merkezli bir otorite anlayışına dayanmakta ve yorum faaliyetini belirli sınırlar içerisinde tutmayı amaçlamaktadır. Buna karşılık modern dönem evrenselci yaklaşım, özellikle müteşâbih alanlarda selefî çizgiye kısmen yakın durmakla birlikte, hukukî ve toplumsal meselelerde daha akıl merkezli, amaç odaklı ve bağlamsal bir yorum yöntemini benimsemektedir. Muhammed Abduh ve Reşid Rıza örneğinde görüldüğü üzere, te’vil metafizik alanlarla sınırlandırılırken, anlamın belirlenmesinde nüzul bağlamı, tarihsel şartlar, toplumsal ihtiyaçlar ve Kur’ân’ın evrensel mesajı belirleyici bir rol oynamaktadır. Bu durum, modern evrenselci yaklaşımın daha esnek, işlevsel ve güncel problemlere cevap üretmeye açık bir yorum anlayışı geliştirdiğini göstermektedir. Bu bağlamda yorum, anlamın sürekliliğini sağlayan dinamik bir süreçtir.

Üçüncü olarak ise te’vil kavramının tarihsel süreç içerisindeki dönüşümü dikkat çekici bir biçimde ortaya konulmuştur. Klasik dönemde te’vilin çoğu zaman tefsir ile eş anlamlı kullanıldığı, ancak Mâtürîdî sonrası süreçte bu iki kavramın metodolojik olarak ayrıştığı tespit edilmiştir. Bu ayrışma ile birlikte te’vil, lafzın muhtemel anlamları arasından delile dayalı tercih yapma süreci olarak sistematik bir yapıya kavuşmuştur. Buna karşın selefî/zâhirî yaklaşım, te’vili çoğunlukla zan içeren bir yorum faaliyeti olarak değerlendirmiş ve sınırlandırma eğiliminde olmuştur. Yapılan metin analizleri, Kur’ân’ın metafizik bir varlık olarak kabul edilmesinin onun yorumlanabilirliğini ortadan kaldırmadığını; aksine yorum faaliyetini belirli epistemik ilkeler, yöntemler ve sınırlar çerçevesinde düzenlediğini göstermektedir. Bu durum, yorumun keyfîliğini engelleyerek disiplinli bir hermenötik yaklaşımın oluşmasına katkı sağlamaktadır.

Sonuç olarak elde edilen bulgular, Kur’ân’ın evrenselci tasavvur içerisinde metafizik bir metin olarak konumlandırılmasının hem klasik hem de modern dönem yorumlarını şekillendiren temel bir epistemolojik çerçeve sunduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Bu tasavvur, Kur’ân’ın tarihsel bağlamdan bağımsız olarak sabit ve evrensel bir anlam yapısına sahip olduğu fikrini güçlendirmekte; buna karşın yorum faaliyetinin tamamen ortadan kalkmadığını, aksine daha bilinçli ve yöntemli bir zemine taşındığını göstermektedir. Bununla birlikte selefî/zâhirî yaklaşım ile modern evrenselci yaklaşım arasında yorum araçları, yöntem ve öncelikler açısından belirgin farklılıklar bulunmakta; ancak yöntemsel düzeyde belirli bir sürekliliğin de varlığını sürdürdüğü gözlemlenmektedir. Nihayetinde Kur’ân’ın metafizik bir metin olarak kabul edilmesi, yorum faaliyetini sınırlayan değil, aksine onun sınırlarını, yönünü ve imkânlarını belirleyen teorik bir zemin sunmaktadır. Bu yönüyle çalışma, Kur’ân hermenötiği alanında metafizik metin tasavvurunun belirleyici rolünü vurgulayarak literatüre kapsamlı, derinlikli ve bütüncül bir katkı sağlamaktadır.

ملخص منظم:

تتناول هذه الدراسة كيفية تصور القرآن كنص ميتافيزيقي في إطار مفهوم عالمي، وكيف ينعكس هذا الفهم في نظرية التفسير (التأويل). وتهدف الدراسة إلى الكشف عن كيفية تشكل المفهوم العالمي للقرآن استنادًا إلى فهم ميتافيزيقي للنص، وتحليل العلاقة بين هذا الفهم والمنهج السلفي، فضلاً عن النهج العالمي المعاصر. تتناول الدراسة التوتر القائم بين الموقع الوجودي للقرآن المتمركز حول «اللوح المحفوظ» (Lawh al-Mahfûz) وبين الإنتاج التاريخي للمعنى في النص، وتهدف بشكل خاص إلى توضيح كيفية اختلاف مفهوم «التأويل» في هذين النهجين المعرفيين. في الأدبيات، غالبًا ما تمت معالجة العلاقة بين الوجود الميتافيزيقي للقرآن وتفسيره التاريخي تحت عناوين منفصلة، في حين كانت المقارنة المنهجية بين هذين البعدين محدودة نسبيًا. ومن خلال سد هذه الفجوة، تُقيّم الدراسة الآثار التفسيرية لمفهوم القرآن ضمن إطار شامل.

أُجريت الدراسة في إطار تصميم بحثي نوعي، واستخدمت منهج تحليل الوثائق. وتتألف مجموعة البيانات من مؤلفات التفسير القرآني الكلاسيكية والحديثة، وأعمال علم الكلام الإسلامي، والدراسات الأكاديمية المعاصرة حول تفسير القرآن. وبالإضافة إلى المصادر الكلاسيكية مثل ابن تيمية، وفخر الدين الرازي، والغزالي، والماتريدي، والطبراني، والزرκάشي، والسويطي، تم أيضًا دراسة أعمال ممثلين معاصرين مثل محمد عبده ورشيد رضا. تم تحليل النصوص من خلال منهج وصفي-تحليلي، وأُجري تصنيف موضوعي ضمن إطار مفاهيمي يستند إلى فئات «النص الميتافيزيقي»، و«المعنى الحرفي»، و«التأويل»، و«الشمولية». بالإضافة إلى ذلك، استُخدم التحليل المقارن لتحديد الاختلافات المنهجية بين النهج السلفي/الحرفي والنهج الشمولي المعاصر.

وتنظم النتائج حول ثلاثة محاور رئيسية. أولاً، لا يُنظر إلى القرآن في المفهوم الشمولي باعتباره نصاً تاريخياً، بل باعتباره التجسيد الدنيوي لواقع ميتافيزيقي موجود أبدياً في اللوح المحفوظ. وفي هذا الإطار، تُعتبر صياغة القرآن وبنيته وسلامته الدلالية بنية ثابتة محددة سلفاً في العالم الإلهي. وبناءً على ذلك، فإن التاريخ ليس هو العملية التي تنتج النص، بل هو الأفق الذي يتجلى فيه هذا النص الإلهي الثابت. ثانياً، في النهج السلفي/الحرفي، يُنظر إلى معنى القرآن على أنه مطابق لصياغته، ويُعرَّف تجاوز المعنى الحرفي ويُقيد باعتباره «تأويلاً». ويستند هذا النهج إلى نظرية معرفية تركز على الروايات وتمنح الأولوية للسلطة المنقولة. وفي المقابل، فإن النهج الشمولي الحديث، رغم بقائه قريباً من الموقف السلفي في القضايا الميتافيزيقية، يتبنى منهجية تفسيرية تركز على العقل في المسائل القانونية والاجتماعية. وعلى وجه الخصوص، في نهج محمد عبده ورشيد رضا، يُقصر «التأويل» على المجالات الميتافيزيقية، بينما يُشدد على سياق الوحي والرسالة العالمية للقرآن في تحديد المعنى. ثالثًا، يتبين أن مفهوم «التأويل»، الذي كان يُستخدم كمرادف لـ«التفسير» في الفترة الكلاسيكية، أصبح متميزًا من الناحية المنهجية في فترة ما بعد الماتريدي. وفي هذه العملية، تم تنظيم «التأويل» باعتباره اختيارًا منطقيًّا من بين المعاني المحتملة لمصطلح ما استنادًا إلى الأدلة، في حين أن النهج السلفي/الحرفي اعتبر هذه الطريقة عمومًا تخمينية وقيدها. ويشير التحليل النصي إلى أن قبول القرآن ككيان ميتافيزيقي لا يلغي قابليته للتفسير؛ بل يضع النشاط التفسيري ضمن حدود معرفية محددة.

تشير النتائج إلى أن وضع القرآن كنص ميتافيزيقي ضمن المفهوم الشمولي يشكل الإطار المعرفي الأساسي الذي يشكل التفسيرات الكلاسيكية والحديثة على حد سواء. ويدعم هذا المفهوم فكرة وجود بنية معنى ثابتة وعالمية مستقلة عن السياق التاريخي. ورغم وجود استمرارية منهجية بين النهج السلفي/الحرفي والنهج الشمولي الحديث، إلا أن هناك أيضًا اختلافًا واضحًا في أدوات التفسير. فبينما يُعامل المعنى الحرفي كمرجع مطلق في النهج السلفي، يُعاد تفسيره في النهج المعاصر من خلال المبادئ العالمية والاعتبارات العقلانية. ويكشف هذا عن توتر مستمر بين الحفاظ على المكانة الميتافيزيقية للقرآن والاستجابة لضرورة التفسير التاريخي. وخلاصة القول، إن قبول القرآن كنص ميتافيزيقي لا يلغي التفسير؛ بل يوفر إطارًا نظريًا يحدد حدود التفسير واتجاهه. وفي هذا الصدد، تسهم هذه الدراسة في علم التفسير القرآني من خلال تسليط الضوء على الدور الحاسم للمفهوم الميتافيزيقي للنص في نظرية التفسير.

Résumé structuré :

Cette étude examine comment le Coran est conceptualisé en tant que texte métaphysique dans le cadre d’une conception universaliste, et comment cette compréhension se reflète dans la théorie de l’interprétation (ta’wil). L’objectif de cette étude est de mettre en lumière la manière dont la conception universaliste du Coran se construit à partir d’une compréhension métaphysique du texte, et d’analyser la relation entre cette compréhension et la méthodologie salafiste ainsi que l’approche universaliste moderne. L’étude examine la tension entre le positionnement ontologique du Coran, centré sur la Tablette préservée (Lawh al-Mahfûz), et la production historique de sens dans le texte, et vise en particulier à expliquer en quoi le concept de ta’wil diffère selon ces deux approches épistémologiques. Dans la littérature, la relation entre l’existence métaphysique du Coran et son interprétation historique a le plus souvent été abordée sous des rubriques distinctes, tandis qu’une comparaison systématique de ces deux dimensions a été relativement limitée. En comblant cette lacune, cette étude évalue les implications herméneutiques de la conception du Coran dans un cadre holistique.

La recherche a été menée selon une méthodologie qualitative et a recouru à la méthode d’analyse documentaire. L’ensemble des données comprend la littérature exégétique coranique classique et moderne, des ouvrages de théologie islamique (kalam) et des études universitaires contemporaines sur l’interprétation coranique. Outre les sources classiques telles qu’Ibn Taymiyyah, Fakhr al-Din al-Râzî, al-Ghazali, al-Maturidi, al-Tabari, al-Zarkashi et al-Suyuti, les ouvrages de représentants modernes tels que Muhammad Abduh et Rashid Rida ont également été examinés. Les textes ont été analysés selon une méthode descriptive et analytique, et une classification thématique a été effectuée dans un cadre conceptuel fondé sur les catégories de « texte métaphysique », « sens littéral », « ta’wil » et « universalité ». De plus, une analyse comparative a été menée afin d’identifier les différences méthodologiques entre les approches salafistes/littéralistes et les approches universalistes modernes.

Les résultats s’articulent autour de trois axes principaux. Premièrement, la conception universaliste du Coran ne le positionne pas comme un texte historique, mais comme la manifestation terrestre d’une réalité métaphysique qui existe éternellement dans la Tablette préservée. Dans ce cadre, la formulation, la structure et l’intégrité sémantique du Coran sont considérées comme une structure fixe prédéterminée dans le domaine divin. En conséquence, l’histoire n’est pas le processus qui produit le texte, mais plutôt l’horizon au sein duquel ce texte divin fixe se manifeste. Deuxièmement, dans l’approche salafiste/littéraliste, le sens du Coran est considéré comme identique à sa formulation, et tout dépassement du sens littéral est défini et restreint comme étant du ta’wil. Cette approche repose sur une épistémologie centrée sur la transmission des hadiths qui privilégie l’autorité transmise. En revanche, l’approche universaliste moderne, tout en restant proche de la position salafiste sur les questions métaphysiques, adopte une méthodologie d’interprétation centrée sur la raison pour les questions juridiques et sociales. En particulier, dans l’approche de Muhammad Abduh et de Rashid Rida, le ta’wil est limité aux domaines métaphysiques, tandis que le contexte de la révélation et le message universel du Coran sont mis en avant pour déterminer le sens. Troisièmement, il est démontré que le concept de ta’wil, qui était utilisé comme synonyme de tafsir à l’époque classique, s’est différencié sur le plan méthodologique à l’époque post-maturidienne. Au cours de ce processus, le ta’wil a été systématisé en tant que sélection raisonnée parmi les significations possibles d’un terme, fondée sur des preuves, alors que l’approche salafiste/littéraliste considérait généralement cette méthode comme spéculative et la restreignait. L’analyse textuelle indique que le fait d’accepter le Coran comme une entité métaphysique n’élimine pas son interprétabilité ; au contraire, cela situe l’activité interprétative dans des limites épistémiques spécifiques.

Les résultats montrent que le fait de positionner le Coran comme un texte métaphysique au sein de la conception universaliste constitue le cadre épistémologique fondamental qui façonne tant les interprétations classiques que modernes. Cette conception sous-tend l’idée d’une structure de sens fixe et universelle, indépendante du contexte historique. S’il existe une continuité méthodologique entre l’approche salafiste/littéraliste et l’approche universaliste moderne, on observe également une divergence claire au niveau des outils d’interprétation. Alors que le sens littéral est considéré comme une référence absolue dans l’approche salafiste, il est réinterprété dans l’approche moderne à travers des principes universels et des considérations rationnelles. Cela révèle une tension permanente entre la préservation du statut métaphysique du Coran et la nécessité d’une interprétation historique. En conclusion, accepter le Coran comme un texte métaphysique n’élimine pas l’interprétation ; cela fournit au contraire un cadre théorique qui détermine les limites et l’orientation de l’interprétation. À cet égard, cette étude contribue à l’herméneutique coranique en mettant en évidence le rôle décisif de la conception métaphysique du texte dans la théorie de l’interprétation.

Resumen estructurado:

Este estudio examina cómo se conceptualiza el Corán como texto metafísico dentro de una concepción universalista y cómo esta interpretación se refleja en la teoría de la interpretación (ta’wil). El objetivo del estudio es revelar cómo se configura la concepción universalista del Corán a partir de una comprensión metafísica del texto y analizar la relación entre esta comprensión y la metodología salafí, así como el enfoque universalista moderno. El estudio examina la tensión entre el posicionamiento ontológico del Corán, centrado en la Tabla Preservada (Lawh al-Mahfûz), y la producción histórica de significado en el texto, y pretende, en particular, explicar cómo difiere el concepto de ta’wil en estos dos enfoques epistemológicos. En la bibliografía especializada, la relación entre la existencia metafísica del Corán y su interpretación histórica se ha abordado principalmente en apartados separados, mientras que la comparación sistemática de estas dos dimensiones ha sido relativamente limitada. Al abordar esta laguna, el estudio evalúa las implicaciones hermenéuticas de la concepción del Corán dentro de un marco holístico.

La investigación se llevó a cabo siguiendo un diseño de investigación cualitativo y empleó el método de análisis documental. El conjunto de datos está compuesto por literatura exegética coránica clásica y moderna, obras de teología islámica (kalam) y estudios académicos contemporáneos sobre la interpretación coránica. Además de fuentes clásicas como Ibn Taymiyyah, Fakhr al-Din al-Râzî, al-Ghazali, al-Maturidi, al-Tabari, al-Zarkashi y al-Suyuti, también se examinaron las obras de representantes modernos como Muhammad Abduh y Rashid Rida. Los textos se analizaron mediante un método descriptivo-analítico, y la clasificación temática se llevó a cabo dentro de un marco conceptual basado en las categorías de «texto metafísico», «significado literal», «ta’wil» y «universalidad». Además, se empleó el análisis comparativo para identificar las diferencias metodológicas entre los enfoques salafistas/literalistas y los universalistas modernos.

Los resultados se organizan en torno a tres ejes principales. En primer lugar, la concepción universalista del Corán lo sitúa no como un texto histórico, sino como la manifestación terrenal de una realidad metafísica que existe eternamente en la Tabla Preservada. En este marco, la redacción, la estructura y la integridad semántica del Corán se consideran una estructura fija predeterminada en el ámbito divino. En consecuencia, la historia no es el proceso que produce el texto, sino más bien el horizonte en el que se manifiesta este texto divino fijo. En segundo lugar, en el enfoque salafí/literalista, el significado del Corán se considera idéntico a su redacción, y cualquier interpretación que vaya más allá del significado literal se define y se restringe como ta’wil. Este enfoque se basa en una epistemología centrada en la narración que da prioridad a la autoridad transmitida. Por el contrario, el enfoque universalista moderno, aunque se mantiene cercano a la posición salafí en cuestiones metafísicas, adopta una metodología interpretativa centrada en la razón en asuntos jurídicos y sociales. En particular, en el enfoque de Muhammad Abduh y Rashid Rida, el ta’wil se limita a los ámbitos metafísicos, mientras que se hace hincapié en el contexto de la revelación y en el mensaje universal del Corán a la hora de determinar el significado. En tercer lugar, se demuestra que el concepto de ta’wil, que se utilizaba como sinónimo de tafsir en el período clásico, se diferenció metodológicamente en el período posmaturidí. En este proceso, el ta’wil se sistematizó como una selección razonada entre los posibles significados de un término basada en pruebas, mientras que el enfoque salafí/literalista solía considerar este método como especulativo y lo restringía. El análisis textual indica que aceptar el Corán como una entidad metafísica no elimina su interpretabilidad; más bien, sitúa la actividad interpretativa dentro de unos límites epistémicos específicos.

Los resultados indican que situar el Corán como un texto metafísico dentro de la concepción universalista constituye el marco epistemológico fundamental que da forma tanto a las interpretaciones clásicas como a las modernas. Esta concepción sustenta la idea de una estructura de significado fija y universal, independiente del contexto histórico. Si bien existe una continuidad metodológica entre el enfoque salafí/literalista y el enfoque universalista moderno, también hay una clara divergencia en las herramientas interpretativas. Mientras que en el enfoque salafí el significado literal se trata como una referencia absoluta, en el enfoque moderno se reinterpreta a través de principios universales y consideraciones racionales. Esto pone de manifiesto una tensión constante entre preservar el estatus metafísico del Corán y responder a la necesidad de una interpretación histórica. En conclusión, aceptar el Corán como un texto metafísico no elimina la interpretación; más bien, proporciona un marco teórico que determina los límites y la dirección de la interpretación. En este sentido, el estudio contribuye a la hermenéutica coránica al destacar el papel decisivo de la concepción metafísica del texto en la teoría interpretativa.

结构化摘要：

本研究探讨了《古兰经》如何在普世主义观念中被视为一部形而上学的文本，以及这种理解如何体现在诠释理论（ta’wil）之中。本研究旨在揭示《古兰经》的普世主义观念是如何基于对文本的形而上学理解而形成的，并分析这种理解与萨拉菲学派方法论以及现代普世主义方法之间的关系。本研究探讨了以“受保护的天牌”（Lawh al-Mahfûz）为中心的《古兰经》本体论定位与文本中历史性意义建构之间的张力，并特别旨在阐明“塔维尔”（ta’wil）概念在这两种认识论取向中的差异。在现有文献中，关于《古兰经》形而上的存在与其历史性诠释之间的关系，大多在不同的章节中分别探讨，而对这两个维度的系统性比较则相对有限。本研究通过填补这一空白，在整体性框架内评估了《古兰经》概念所蕴含的诠释学意义。

本研究采用定性研究设计，并运用文献分析法。数据集包括古典与现代《古兰经》注释文献、伊斯兰神学（卡拉姆）著作，以及关于《古兰经》诠释的当代学术研究。除伊本·泰米叶、法赫尔·丁·拉齐、加扎利、马图里迪、塔巴里、扎尔卡什和苏尤蒂等古典学者的著作外，还考察了穆罕默德·阿布杜和拉希德·里达等现代代表的著作。本文采用描述性分析法对文本进行分析，并在基于“形上文本”、“字面含义”、“塔维尔”和“普遍性”等范畴的概念框架内进行了主题分类。此外，还运用比较分析法，以识别萨拉菲派/字面主义与现代普遍主义方法论之间的差异。

研究结果围绕三个主要维度展开。首先，普世主义对《古兰经》的理解并非将其视为历史文本，而是视为在“受保护的石板”中永恒存在的形而上学现实的尘世显现。在此框架下，《古兰经》的措辞、结构和语义完整性被视为神圣领域中预先确定的固定结构。因此，历史并非产生文本的过程，而是这一固定的神圣文本得以显现的背景。其次，在萨拉菲派/字面主义的解读方法中，《古兰经》的含义被视为与其字面表述完全一致，而超越字面含义的行为则被定义并限制为“塔维尔”（ta’wil）。这种方法植根于以传述为中心的认识论，优先考虑传承的权威。相比之下，现代普世主义方法虽然在形而上学问题上仍与萨拉菲派的立场接近，但在法律和社会事务上却采用了以理性为中心的解释方法。特别是，在穆罕默德·阿布杜和拉希德·里达的诠释方法中，“塔维尔”在形而上学领域受到限制，而在确定含义时则强调启示的背景和《古兰经》的普世信息。第三，本文论证了“塔维尔”这一概念——在古典时期曾与“塔夫西尔”互为同义词——在马图里迪学派之后的方法论上发生了分化。在此过程中，“塔维尔”被系统化为基于证据、在术语的多种可能含义中进行理性选择的方法，而萨拉菲派/字面主义者则普遍将此方法视为推测性的，并对其加以限制。文本分析表明，将《古兰经》视为形而上的实体并不会消除其可诠释性；相反，它将诠释活动置于特定的认识论边界之内。

研究结果表明，在普遍主义观念中将《古兰经》定位为形而上学的文本，构成了塑造古典与现代两种解释的根本认识论框架。这一观念支撑着“存在一种独立于历史语境、固定且普遍的意义结构”这一思想。尽管萨拉菲派/字面主义方法与现代普遍主义方法在方法论上具有连续性，但在解释工具上却存在明显的分歧。萨拉菲派将字面含义视为绝对参照，而现代派则通过普遍原则和理性考量对其进行重新诠释。这揭示了在维护《古兰经》形而上学地位与回应历史诠释必要性之间存在的持续张力。综上所述，将《古兰经》视为形而上学文本并非排斥诠释，而是提供了一个决定诠释边界与方向的理论框架。就此而言，本研究通过强调文本形而上学观念在诠释理论中的决定性作用，为《古兰经》诠释学做出了贡献。

Аннотация:

В данном исследовании рассматривается, как Коран концептуализируется в качестве метафизического текста в рамках универсалистской концепции и как это понимание находит отражение в теории толкования (та’виль). Цель исследования — выявить, как формируется универсалистская концепция Корана на основе метафизического понимания текста, а также проанализировать взаимосвязь между этим пониманием и салафитской методологией, а также современным универсалистским подходом. В исследовании рассматривается противоречие между онтологическим позиционированием Корана, основанным на Сохраненной Скрижали (Лаух аль-Махфуз), и историческим формированием смысла в тексте; в частности, ставится цель объяснить, чем концепция та’виля отличается в этих двух эпистемологических подходах. В научной литературе взаимосвязь между метафизическим существованием Корана и его исторической интерпретацией в основном рассматривалась в рамках отдельных тем, тогда как систематическое сравнение этих двух аспектов проводилось относительно редко. Устраняя этот пробел, данное исследование оценивает герменевтические последствия концепции Корана в рамках целостной парадигмы.

Исследование проводилось в рамках качественного исследовательского дизайна с использованием метода анализа документов. Набор данных состоит из классической и современной литературы по экзегетике Корана, трудов по исламской теологии (калам) и современных академических исследований по толкованию Корана. Помимо классических источников, таких как Ибн Таймия, Фахр ад-Дин ар-Рази, аль-Газали, аль-Матуриди, ат-Табари, аз-Заркаши и ас-Суюти, были также изучены труды современных представителей, таких как Мухаммад Абдух и Рашид Рида. Анализ текстов проводился с помощью описательно-аналитического метода, а тематическая классификация осуществлялась в рамках концептуальной модели, основанной на категориях «метафизический текст», «буквальное значение», «та’виль» и «универсальность». Кроме того, был использован сравнительный анализ для выявления методологических различий между салафитским/буквалистским и современным универсалистским подходами.

Полученные результаты сгруппированы по трем основным направлениям. Во-первых, универсалистская концепция Корана позиционирует его не как исторический текст, а как земное проявление метафизической реальности, вечно существующей в Сохраненной Скрижали. В этих рамках формулировка, структура и семантическая целостность Корана рассматриваются как фиксированная структура, предопределенная в божественной сфере. Соответственно, история — это не процесс, порождающий текст, а скорее горизонт, в рамках которого этот фиксированный божественный текст становится явным. Во-вторых, в салафитском/буквальном подходе смысл Корана рассматривается как тождественный его формулировке, а выход за пределы буквального значения определяется и ограничивается как «та’виль». Этот подход основан на эпистемологии, ориентированной на хадисы, которая отдаёт приоритет переданному авторитету. Напротив, современный универсалистский подход, оставаясь близким к салафитской позиции в метафизических вопросах, применяет методологию толкования, ориентированную на разум, в правовых и социальных вопросах. В частности, в подходе Мухаммада Абдуха и Рашида Риды «та’виль» ограничивается в метафизических областях, тогда как при определении значения подчеркиваются контекст откровения и универсальное послание Корана. В-третьих, показано, что понятие «та’виль», которое в классический период использовалось как синоним «тафсира», в постматуридийский период приобрело методологическую дифференциацию. В ходе этого процесса «та’виль» был систематизирован как обоснованный выбор из возможных значений термина на основе доказательств, тогда как салафитский/буквалистский подход в целом рассматривал этот метод как спекулятивный и ограничивал его применение. Анализ текста показывает, что признание Корана в качестве метафизической сущности не исключает возможности его толкования; напротив, оно помещает толковательскую деятельность в определенные эпистемологические рамки.

Полученные результаты указывают на то, что позиционирование Корана как метафизического текста в рамках универсалистской концепции составляет фундаментальную эпистемологическую основу, определяющую как классические, так и современные интерпретации. Эта концепция лежит в основе идеи фиксированной и универсальной структуры значения, независимой от исторического контекста. Хотя между салафитским/буквалистским подходом и современным универсалистским подходом существует методологическая преемственность, между ними также наблюдается явное расхождение в инструментах толкования. Если в салафитском подходе буквальное значение рассматривается как абсолютный ориентир, то в современном подходе оно переосмысливается через призму универсальных принципов и рациональных соображений. Это свидетельствует о постоянном противоречии между сохранением метафизического статуса Корана и необходимостью исторической интерпретации. В заключение следует отметить, что признание Корана метафизическим текстом не исключает интерпретации; напротив, оно обеспечивает теоретическую основу, определяющую пределы и направление интерпретации. В этом отношении данное исследование вносит вклад в герменевтику Корана, подчеркивая решающую роль метафизической концепции текста в теории толкования.

संरचित सारांश:

यह अध्ययन इस बात की पड़ताल करता है कि सार्वभौमिकतावादी अवधारणा के भीतर कुरआन को एक पारलौकिक ग्रंथ के रूप में कैसे अवधारित किया गया है और यह समझ व्याख्या के सिद्धांत (ता'वील) में कैसे परिलक्षित होती है। इस अध्ययन का उद्देश्य यह प्रकट करना है कि कुरआन की सार्वभौमिकतावादी अवधारणा पाठ की एक पारलौकिक समझ के आधार पर कैसे आकार लेती है और इस समझ तथा सलाफी पद्धति के साथ-साथ आधुनिक सार्वभौमिकतावादी दृष्टिकोण के बीच संबंध का विश्लेषण करना है।

यह अध्ययन संरक्षित पटरी (लौह अल-महफूज़) पर केंद्रित कुरआन की अस्तित्वगत स्थिति और पाठ में अर्थ के ऐतिहासिक निर्माण के बीच तनाव की जांच करता है, और विशेष रूप से यह समझाने का लक्ष्य रखता है कि इन दो ज्ञानमीमांसीय दृष्टिकोणों में ता'वील की अवधारणा कैसे भिन्न है। साहित्य में, कुरान के पारलौकिक अस्तित्व और इसकी ऐतिहासिक व्याख्या के बीच के संबंध को अधिकांशतः अलग-अलग शीर्षकों के अंतर्गत संबोधित किया गया है, जबकि इन दो आयामों की एक व्यवस्थित तुलना अपेक्षाकृत सीमित रही है। इस कमी को दूर करते हुए, यह अध्ययन एक समग्र ढांचे के भीतर कुरान की अवधारणा के व्याख्यात्मक निहितार्थों का मूल्यांकन करता है।

यह शोध एक गुणात्मक शोध डिजाइन के भीतर किया गया था और इसमें दस्तावेज़ विश्लेषण पद्धति का उपयोग किया गया। डेटा सेट में शास्त्रीय और आधुनिक कुरआन की व्याख्या संबंधी साहित्य, इस्लामी धर्मशास्त्र (कलाम) के कार्य, और कुरआन की व्याख्या पर समकालीन अकादमिक अध्ययन शामिल हैं। इब्न तैमिया, फख्र अल-दीन अल-राज़ी, अल-घज़ाली, अल-मातुरीदी, अल-तबरी, अल-ज़र्कशी और अल-सुयुती जैसे शास्त्रीय स्रोतों के अलावा, मुहम्मद अब्दुह और राशिद रिदा जैसे आधुनिक प्रतिनिधियों की कृतियों की भी जांच की गई।

पाठों का विश्लेषण एक वर्णनात्मक-विश्लेषणात्मक विधि के माध्यम से किया गया, और "पराभौतिक पाठ," "शाब्दिक अर्थ," "ता'वील," और "सार्वभौमिकता" की श्रेणियों पर आधारित एक वैचारिक ढांचे के भीतर विषयगत वर्गीकरण किया गया। इसके अलावा, सलाफी/शाब्दिकतावादी और आधुनिक सार्वभौमिकतावादी दृष्टिकोणों के बीच पद्धतिगत अंतर की पहचान करने के लिए तुलनात्मक विश्लेषण का उपयोग किया गया।

निष्कर्ष तीन मुख्य अक्षों के इर्द-गिर्द व्यवस्थित हैं।

पहला, कुरआन की सार्वभौमिक अवधारणा इसे एक ऐतिहासिक ग्रंथ के रूप में नहीं, बल्कि एक ऐसे पारलौकिक वास्तविकता के सांसारिक प्रकटीकरण के रूप में स्थापित करती है जो 'महापट्ट' (Preserved Tablet) में शाश्वत रूप से मौजूद है। इस रूपरेखा में, कुरआन की शब्दावली, संरचना और अर्थ की अखंडता को दैवीय क्षेत्र में पूर्वनिर्धारित एक स्थिर संरचना माना जाता है। तदनुसार, इतिहास वह प्रक्रिया नहीं है जो ग्रंथ को उत्पन्न करती है, बल्कि वह क्षितिज है जिसके भीतर यह स्थिर दैवीय ग्रंथ प्रकट होता है। दूसरा, सलाफी/शाब्दिक दृष्टिकोण में, कुरान के अर्थ को इसके शब्दों के समान माना जाता है, और शाब्दिक अर्थ से आगे बढ़ना ता'वील के रूप में परिभाषित और प्रतिबंधित है। यह दृष्टिकोण एक कथा-केंद्रित ज्ञानमीमांसा पर आधारित है जो प्रेषित प्राधिकरण को प्राथमिकता देती है। इसके विपरीत, आधुनिक सार्वभौमिक दृष्टिकोण, यद्यपि आध्यात्मिक मामलों में सलाफी स्थिति के करीब रहता है, कानूनी और सामाजिक मामलों में एक तर्क-केंद्रित व्याख्यात्मक पद्धति अपनाता है। विशेष रूप से, मुहम्मद अब्दुह और राशिद रिदा के दृष्टिकोण में, तावील को आध्यात्मिक क्षेत्रों में सीमित किया गया है, जबकि अर्थ निर्धारित करने में वचन-प्रकाश के संदर्भ और कुरान के सार्वभौमिक संदेश पर जोर दिया गया है। तीसरा, यह दर्शाया गया है कि तावील की अवधारणा, जिसका उपयोग शास्त्रीय काल में तफ़सीर के पर्याय के रूप में किया जाता था, बाद के मातुरीदी काल में पद्धतिगत रूप से विभेदित हो गई। इस प्रक्रिया में, तअवील को साक्ष्यों के आधार पर किसी शब्द के संभावित अर्थों में से एक तर्कसंगत चयन के रूप में व्यवस्थित किया गया, जबकि सलाफी/शाब्दिक दृष्टिकोण ने आम तौर पर इस पद्धति को अनुमानवादी माना और इसे प्रतिबंधित किया। पाठ्य विश्लेषण से पता चलता है कि कुरान को एक पारलौकिक इकाई के रूप में स्वीकार करने से इसकी व्याख्या करने की क्षमता समाप्त नहीं होती है; बल्कि, यह व्याख्यात्मक गतिविधि को विशिष्ट ज्ञान संबंधी सीमाओं के भीतर स्थापित करता है।

निष्कर्ष यह दर्शाते हैं कि सार्वभौमिक अवधारणा के भीतर कुरान को एक आध्यात्मिक ग्रंथ के रूप में स्थापित करना, शास्त्रीय और आधुनिक दोनों व्याख्याओं को आकार देने वाला एक मौलिक ज्ञानमीमांसीय ढांचा है। यह अवधारणा ऐतिहासिक संदर्भ से स्वतंत्र, एक स्थिर और सार्वभौमिक अर्थ संरचना के विचार का आधार है। हालांकि सलाफी/शाब्दिक दृष्टिकोण और आधुनिक सार्वभौमिक दृष्टिकोण के बीच पद्धतिगत निरंतरता है, लेकिन व्याख्यात्मक उपकरणों में भी एक स्पष्ट भिन्नता है। जहाँ सलाफी दृष्टिकोण में शाब्दिक अर्थ को एक निरपेक्ष संदर्भ के रूप में माना जाता है, वहीं आधुनिक दृष्टिकोण में इसे सार्वभौमिक सिद्धांतों और तर्कसंगत विचारों के माध्यम से पुनर्व्याख्यायित किया जाता है। यह कुरान की आध्यात्मिक स्थिति को संरक्षित रखने और ऐतिहासिक व्याख्या की आवश्यकता का जवाब देने के बीच एक निरंतर तनाव को प्रकट करता है। निष्कर्षतः, कुरान को एक आध्यात्मिक ग्रंथ के रूप में स्वीकार करना व्याख्या को समाप्त नहीं करता है; बल्कि, यह एक सैद्धांतिक ढांचा प्रदान करता है जो व्याख्या की सीमाओं और दिशा को निर्धारित करता है।

इस संबंध में, यह अध्ययन व्याख्यात्मक सिद्धांत में पाठ की आध्यात्मिक अवधारणा की निर्णायक भूमिका को उजागर करके कुरआनी व्याख्याशास्त्र में योगदान देता है।