Abstract

Modern Arap romanı Batıdaki romanla mukayese edildiğinde oldukça yeni sayılır. Mısır valisi Mehmet Ali Paşa (ö. 1849)’nın yurt dışına gönderdiği burslu öğrencilerin ülkeye döndüklerinde yaptıkları ıslahatlar sonrasında Arap romanı ilk meyvelerini vermeye başlamıştır. Roman unsurlarından yalnız birini veya birkaçını ihtiva eden ilk örnekler, Batıdaki roman algısı ve yapısından oldukça uzaktır. Modern anlamda roman türü eserler kaleme almalarına rağmen yeterince çalışma yapılmamış olması bazı yazarların edebiyat dünyasında hak ettikleri yeri almamalarına sebep olmuştur. Mısırlı Âdil Kâmil (1916-2005) de bunlardan biridir. Bu çalışmanın amacı, modern Arap romanının önemli isimlerinden Âdil Kâmil’i ülkemizde tanıtmak, hayatı, edebiyata ilgisi ve eserleri hakkında özet bilgi vermektir. Çalışmanın giriş kısmı yazarın hayatı ve eserleri hakkında bilgi sunmuş ve Kâmil’in hayatını yazar hakkında yazılan makale ve köşe yazılarında verilen bilgiler ışığında ele almıştır. Çalışma, yazarın edebiyata ilgisini “Harâfiş” bağlamında incelemiştir. Ek olarak, yazarın romanları ve tiyatro eserleri hakkında özet bilgi vermekle birlikte sinemaya aktarılan filmini konusu yönünden diğer eserlerine benzerliği noktasında incelemiştir. Çalışma genel bir değerlendirmeyle sonlandırılmıştır.

Abstract

Modern Arabic novels are relatively new compared with Western novels. The Arabic novel began to bear its first fruits after the reforms implemented by scholarship students sent abroad by the Egyptian governor Muhammad Ali Pasha (d. 1849). These early examples, containing only one or a few elements of the novel, are quite far removed from the Western understanding and structure of the novel. Despite writing works in the modern sense of the novel, insufficient research has prevented some authors from receiving the recognition they deserve in the literary world. The Egyptian author Adel Kamel (1916–2005) is one of them. This study aims to introduce Adel Kamel, one of the important figures of modern Arabic novels, to our country and to provide a summary of his life, interest in literature, and works. The introduction section of the study provides information about the author’s life and works and examines Kamel’s life in light of the information given in articles and columns written about the author. The study investigates his interest in literature within the context of "Harafiş" (a term referring to a specific literary movement). Additionally, the study summarizes his novels and plays besides discussing the film adaptation of his work in terms of its similarities in subject matter to his other works. The study concludes with a general evaluation.

Structured Abstract:

The study examines the life, literary interests, and works of Adel Kamel, one of the prominent representatives of the modern Arabic novel. First, it briefly summarizes the novelist’s life and discusses his interest in literature within the context of the Harafish group, which included figures such as Naguib Mahfouz. In the section addressing Adel Kamel’s works, the study introduces his novels Malik min Shu‘a‘ and Millim al-Akbar with summaries, but it does not analyze them in terms of narrative techniques. His short stories are examined by providing information about their publication venues and themes, while his theatrical works are discussed in terms of subject matter and thematic content.

Compared with the novel in the West, the modern Arabic novel is considered relatively recent. Novel as a literary genre in Arabic literature emerged particularly through the reforms carried out by students sent abroad on scholarships by the Egyptian governor Mehmet Ali Pasha, upon their return to Egypt. Through efforts aimed at social and cultural life—such as the introduction of printing presses, newspapers, schools, and translation activities—the Arabic novel began to produce its first works. This new literary genre was not easily accepted, especially by the intellectual elite, in comparison to poetry, which held unquestioned value and primacy in Arab culture and literature. Initially regarded as a means of passing the time and entertainment, and mainly attracting the interest of the middle class, the novel gradually gained recognition among Arab intellectuals through the translation of world classics into Arabic and the involvement of professionals such as doctors, lawyers, and journalists in writing novels. The publication of Zaynab (1914) by Hussein Haykal—considered the first example of this literary genre—under a pseudonym in a newspaper can be seen as an indication that this perception, although weakened, persisted. Until Zaynab, the primary purpose of stories and novels was seen as instruction and entertainment.

The political developments that shaped the Arabic novel include World War I (1914–1918), the 1919 Revolution, and the events that followed, which began after the transformation of the novel, so to speak, from didactic discourse to modern narrative. During this period, the novel came to rival poetry—long regarded as the most prestigious genre in Arabic literature since the pre-Islamic (Jahiliyyah) period—and, in a sense, took its place. In this turbulent era, the tendency of intellectuals to express their ideas indirectly through novels contributed to the shift in the center of gravity in Arabic literature from poetry to the novel. Adel Kamel, one of the important representatives of the modern Arabic novel, is a significant writer of its developmental period. Studies conducted in our country, Kamel only by name, and no dedicated research about him exists. Addressing his works in terms of genre and content—beyond merely mentioning his name in theses on modern Arabic literature—will contribute both to the field of the modern Arabic novel in general and to Egyptian literature in particular. Including the Harafish group, of which Kamel was one of the founders, within the scope of this study may also introduce a new concept into the academic literature.

This study has attempted to compile information about his life and present it briefly. However, because Kamel gave up writing and moved to the United States toward the end of his life, his biography could not be examined in detail. His novels Malik min shu‘a‘ and Millim al-Akbar were analyzed within the scope of the study, and each was found to have distinct significance. His first novel was awarded first prize by the Arabic Language Academy in 1943, while Naguib Mahfouz came second in the same competition. In this novel, Kamel explores the life of the ancient Egyptian pharaoh Akhenaten within the framework of politics, the military, and religion. This work, in which Kamel successfully weaves together themes ranging from historical knowledge to philosophy, from human and social psychology to the history of religions, is considered one of the foundational works of the modern Arabic novel.

Kamil’s second novel, Millim al-Akbar, stands out with its preface, which includes his thoughts on various topics and his critiques of Arabic literature. Prominent literary figures of the period, including Sayyid Qutb, wrote evaluative essays on this novel. The translation of the work into English in 2020 under the title The Magnificent Conman of Cairo highlights its significance.

Apart from his work al-Ba‘z ya‘ish marratayn, which was adapted for cinema, Adel Kamel used a classical (fusha) language in his other works. As in his play Antara and Anjah, it is most likely that his language was later adapted from classical Arabic into colloquial form. In his novels, Kamel addressed themes such as generational conflict, revolution, and war, reflecting the political events of his time. Rather than presenting these themes directly, he preferred to explore them through the life of a peace-seeking king in Malik min Shu‘a‘. In Millim al-Akbar, the general condition of Egypt during World War II is strongly felt. His short stories are characterized by a more symbolic language, while the work adapted for the screen is considered to be derivative.

In conclusion, Adil Kamel was a versatile writer who began his literary career with playwriting and produced works in various genres. His growing skepticism about the value and function of literature, along with the rejection of his work in a competition organized by the Arabic Language Academy, appear to be the two main reasons that led him back to his primary profession. This demonstrates that the modern Arabic novel did not develop in tandem with literary criticism and that modern Arabic novels were often evaluated within the framework of classical Arabic sources. Adil Kamel thus stands as a concrete example of this misjudgment.

Yapılandırılmış Özet

Çalışma modern Arap romanının önemli temsilcilerinden Âdil Kâmil’in hayatı, edebiyata ilgisi ve eserlerini ele almaktadır. Çalışmada ilk olarak Kâmil’in hayatı kısaca özetlenmiş, edebiyata ilgisi ise aralarında Necîb Mahfûz’un da olduğu Harâfîş grubu bağlamında ele alınmıştır. Eserlerinin ele alındığı kısımda yazarın Melik min şu‘â‘ ve Millîm el-Ekber romanları kısa özetiyle birlikte verilmiş, roman teknikleri açısından tahlil edilmemiştir. Öyküleri ise yayım yerleri ve konularıyla konusu hakkında bilgi verilmek suretiyle incelenmiştir. Tiyatro eserleri ise konu ve tema bilgisi açısından incelenmiştir.

Modern Arap romanı batıdaki romanla mukayese edildiğinde oldukça yeni sayılır. Romanın edebi bir tür olarak Arap edebiyatında kendisine yer bulması, özellikle Mısır valisi Mehmet Ali Paşa’nın yurt dışına gönderdiği burslu öğrencilerin ülkeye döndüklerinde yaptıkları ıslahatlar sayesinde olmuştur. Matbaa, gazete, okullar ve tercüme gibi sosyal ve kültürel hayata yönelik çalışmalarla Arap romanı ilk meyvelerini vermeye başlamıştır. Bu yeni edebî tür, Arap kültür ve edebiyatında tartışmasız değeri ve önceliği olan şiire nazaran özellikle entelektüel kesim tarafından kolay kabul görmemiştir. Başlangıçta vakit öldürmek ve eğlence amaçlı olarak daha çok orta tabaka insanının ilgi duyduğu roman, dünya klasiklerinin Arapçaya çevrilmesi ve doktor, avukat, gazeteci gibi farklı meslek gruplarının roman türü eserler kaleme alması Arap aydınının romana yönelmesinde etkili olmuştur. Hüseyin Heykel (ö. 1956)’in bu edebî türün ilk örneği olarak kabul edilen Zeyneb (1914) romanını gazetede müstear isimle neşretmesi, bu bakış açısının kırılsa da halen devam ettiğinin bir göstergesi olarak kabul edilebilir. Zeyneb romanına kadar yazılan hikâyelerde ve romanlarda öğretme ve eğlendirme temel amaç olarak görülmektedir.

Romanın deyim yerindeyse nasihatten modern anlatıya dönüşmesinden sonra başlayan Birinci Dünya Savaşı (1914-1918), 1919 Devrimi ve devamında cereyan eden olaylar Arap romanına yön veren siyasal gelişmelerdir. Roman bu süreçte Câhiliye döneminden beri Arap edebiyatındaki en seçkin tür olan şiirle rekabet eder hâle gelmiş, deyim yerindeyse onun tahtına oturmuştur. Bu çalkantılı süreçte, aydın kesimin düşüncelerini romanda ima yoluyla ifade etme yoluna gitmesi, Arap edebiyatında ağırlık merkezinin şiirden romana kaymasında etkili olmuştur. Modern Arap romanının önemli temsilcilerinden biri olan Âdil Kâmil, Arap romanının gelişme döneminin önemli bir yazarıdır. Ülkemizde bu alanda yapılan çalışmalarda yalnızca isim olarak zikredilen Kâmil hakkında detaylı bilgi bulunmamaktadır. Modern Arap edebiyatı üzerine yapılan tezlerde yalnızca ismen zikredilen, eserleri hakkında bilgi verilmeyen Âdil Kâmil’in eserlerinin tür ve içerik olarak ele alınması, çalışmanın genelde modern Arap romanına özelde ise Mısır romanı alanına katkı sağlayacaktır. Çalışma kapsamına Kâmil’in kurucuları arasında olduğu Harâfîş grubunun dâhil edilmesi bu mütevazı çalışmanın alan literatürüne yeni bir kavramın girmesine vesile olacağı söylenebilir.

Âdil Kâmil’in hayatı ve eserleri üzerine yapılan bu çalışmada yazarın hayatıyla ilgili bilgiler derlenmeye çalışılmış, hayatı kısaca işlenmiştir. Ne var ki yazarlığı erken bırakması ve hayatının sonlarına doğru Amerika’ya taşınması sebebiyle Âdil Kâmil’in hayatı detaylı bir şekilde ele alınamamıştır. Yazarın Melik min şu‘â‘ ve Millîm el-Ekber isimli romanları çalışma kapsamında ele alınmış, herbirin ayrı öneme hâiz olduğu tespit edilmiştir. İlk romanı Arap Dil Akademisi tarafından 1943 yılında birincilik ödününe layık görülmüştür. Aynı yarışmada Necîb Mahfûz ikinci olmuştur. Kâmil bu romanında antik Mısır firavunlarından Akhenaton’un hayatını siyaset, ordu ve din üçgeninde ele almıştır. Âdil Kâmil’in tarihi bilgiden felsefeye, insan ve toplum psikolojisinden dinler tarihinin konularına kadar birçok konuyu roman örgüsü içerisinde başarıyla işlediği bu romanı, modern Arap romanının temel yapıtlarından biridir.

Kâmil’in ikinci romanı Millîm el-Ekber farklı konular hakkındaki düşünceleriyle ve Arap edebiyatına dâir eleştirilerinin yer aldığı mukaddime bölümüyle öne çıkmaktadır. Aralarında Seyyid Kutub gibi tanınmış simaların da yer aldığı dönemin edebiyatçıları Âdil Kâmil’in Millîm el-Ekber romanına dair değerlendirme yazıları kaleme almıştır. Eserin 2020 yılında The Magnificent Conman of Cairo ismiyle İngilizceye çevrilmesi eserin önemine işaret etmektedir.

Âdil Kâmil, sinemaya aktarılan el-Ba‘z yeîş merreteyn isimli eseri dışında diğer eserlerinde fasih bir dil kullandığı görülmektedir. Antere ve Enceh isimli iyatro eserinde olduğu gibi dilinin fushadan ammiceye çevrilmiş olması ihtimali oldukça yüksektir. Kâmil romanlarında kuşak çatışması, devrim ve savaş temasını işlemiştir. Bu durum yazarın yaşadığı dönemin siyâsi olaylarının eserlerine yansıması olarak değerlendirebilir. Müellif bu temaları doğrudan vermek yerine Melik min şu‘â‘ romanında barış yanlısı bir kralın hayatı üzerinden ele almayı tercih etmiştir. Millîm el-Ekber romanında ise II. Dünya savaşı sırasında Mısır’ın genel durumu iyiden iyiye hissedilmektedir. Âdil Kâmil’in öykülerinde daha çok sembolik bir dil kullandığı görülmektedir. Beyaz perdeye aktarılan eserinin ise taklit bir eser olduğu değerlendirilmektedir.

Sonuç olarak Âdil Kâmil’in edebiyata tiyatro metin yazarlığıyla başlamış ve farklı türlerde eserler kaleme almış çok yönlü bir yazardır. Kâmil’in edebiyatın değeri ve işlevine dair kuşkuya düşmesi ve Arap Dil Akademisince düzenlenen yarışmada eserinin reddedilmesi asıl mesleğine dönüşünde temel iki temel saik olarak göze çarpmaktadır. Bu durum modern Arap romanı ile edebiyat eleştirisinin eş zamanlı gelişmediğini, modern Arap romanının eleştirisinin klasik Arap kaynakları çerçevesinde değerlendirildiğini göstermektedir. Âdil Kâmil de bu yanlış değerlendirmenin somut bir örneği olarak karşımıza çıkmaktadır.

ملخص منظم:

تتناول الدراسة حياة عادل كامل واهتماماته الأدبية وأعماله، باعتباره أحد أبرز ممثلي الرواية العربية الحديثة. وتبدأ الدراسة بإيجاز موجز لحياة الروائي، وتناقش اهتمامه بالأدب في سياق مجموعة الهرفيش، التي ضمت شخصيات مثل نجيب محفوظ. وفي القسم الذي يتناول أعمال عادل كامل، تقدم الدراسة روايتيه «مالك من شعاع» و«المليم الأكبر» مع ملخصات لهما، لكنها لا تحللها من حيث التقنيات السردية. وتُبحث قصصه القصيرة من خلال تقديم معلومات عن أماكن نشرها وموضوعاتها، بينما تُناقش أعماله المسرحية من حيث الموضوع والمحتوى الموضوعي.

بالمقارنة مع الرواية في الغرب، تُعتبر الرواية العربية الحديثة حديثة العهد نسبيًا. فقد ظهرت الرواية كنوع أدبي في الأدب العربي بشكل خاص من خلال الإصلاحات التي نفذها الطلاب الذين أرسلهم الحاكم المصري محمد علي باشا للدراسة في الخارج بفضل المنح الدراسية، عند عودتهم إلى مصر. ومن خلال الجهود التي استهدفت الحياة الاجتماعية والثقافية — مثل إدخال المطابع والصحف والمدارس وأنشطة الترجمة — بدأت الرواية العربية في إنتاج أول أعمالها. لم يُقبل هذا النوع الأدبي الجديد بسهولة، خاصةً من قبل النخبة المثقفة، مقارنةً بالشعر الذي كان يتمتع بقيمة وأسبقية لا جدال فيهما في الثقافة والأدب العربيين. بعد أن كانت تُعتبر في البداية وسيلةً لتمضية الوقت والترفيه، وتجذب اهتمام الطبقة الوسطى بشكل أساسي، اكتسبت الرواية تدريجيًّا اعترافًا بين المثقفين العرب من خلال ترجمة كلاسيكيات الأدب العالمي إلى اللغة العربية، ومشاركة مهنيين مثل الأطباء والمحامين والصحفيين في كتابة الروايات. ويمكن اعتبار نشر رواية زينب (1914) لحسين هيكل — التي تُعتبر أول مثال لهذا النوع الأدبي — تحت اسم مستعار في إحدى الصحف، دليلاً على أن هذا التصور، رغم ضعفه، كان لا يزال سائدًا. فحتى ظهور زينب، كان الغرض الأساسي من القصص والروايات يُنظر إليه على أنه التثقيف والترفيه.

ومن بين التطورات السياسية التي شكلت الرواية العربية: الحرب العالمية الأولى (1914–1918)، وثورة 1919، والأحداث التي تلت ذلك، والتي بدأت بعد تحول الرواية، إن جاز التعبير، من الخطاب التربوي إلى السرد الحديث. خلال هذه الفترة، أصبحت الرواية منافسة للشعر — الذي طالما اعتُبر النوع الأدبي الأكثر شهرة في الأدب العربي منذ العصر الجاهلي — وحلت محله، بمعنى ما. في هذه الحقبة المضطربة، ساهم ميل المثقفين إلى التعبير عن أفكارهم بشكل غير مباشر من خلال الروايات في تحول مركز الثقل في الأدب العربي من الشعر إلى الرواية. ويُعد عادل كامل، أحد أهم ممثلي الرواية العربية الحديثة، كاتبًا بارزًا في فترة تطورها. وبالنظر إلى الدراسات التي أُجريت في بلدنا، فإن اسم «كامل» يرد فقط اسمياً، ولا توجد أي أبحاث مخصصة عنه. إن تناول أعماله من حيث النوع والمضمون — بدلاً من الاكتفاء بذكر اسمه في الأطروحات حول الأدب العربي الحديث — سيسهم في مجال الرواية العربية الحديثة بشكل عام، وفي الأدب المصري بشكل خاص. كما أن إدراج مجموعة «الهرفيش»، التي كان كامل أحد مؤسسيها، ضمن نطاق هذه الدراسة قد يضيف مفهومًا جديدًا إلى الأدبيات الأكاديمية.

وقد سعت هذه الدراسة إلى تجميع معلومات عن حياته وعرضها بإيجاز. ومع ذلك، ونظرًا لأن كامل توقف عن الكتابة وانتقل إلى الولايات المتحدة في أواخر حياته، لم يكن بالإمكان دراسة سيرته الذاتية بالتفصيل. وقد تم تحليل روايتيه ملك من شعاع وميليم الأكبر في نطاق هذه الدراسة، وتبين أن لكل منهما أهمية مميزة. فقد حازت روايته الأولى على الجائزة الأولى من أكاديمية اللغة العربية عام 1943، بينما حصل نجيب محفوظ على المركز الثاني في المسابقة نفسها. في هذه الرواية، يستكشف كامل حياة الفرعون المصري القديم أخناتون في إطار السياسة والجيش والدين. ويُعتبر هذا العمل، الذي نجح فيه كامل في نسج مواضيع تتراوح بين المعرفة التاريخية والفلسفة، ومن علم النفس البشري والاجتماعي إلى تاريخ الأديان، أحد الأعمال التأسيسية للرواية العربية الحديثة.

وتتميز رواية كامل الثانية، ميلم الأكبر، بمقدمتها التي تتضمن أفكاره حول مواضيع متنوعة ونقده للأدب العربي. وقد كتب شخصيات أدبية بارزة في تلك الفترة، من بينهم السيد قطب، مقالات تقييمية عن هذه الرواية. وتؤكد ترجمة العمل إلى اللغة الإنجليزية عام 2020 تحت عنوان The Magnificent Conman of Cairo على أهميته.

وبصرف النظر عن عمله البعض يعيش مرتين، الذي تم تحويله إلى فيلم سينمائي، استخدم عادل كامل اللغة الفصحى في أعماله الأخرى. وكما هو الحال في مسرحيته أنتارا وأنجا، فمن المرجح أن لغته قد تم تحويلها لاحقًا من اللغة العربية الفصحى إلى العامية. تناول كامل في رواياته موضوعات مثل الصراع بين الأجيال، والثورة، والحرب، مما يعكس الأحداث السياسية في عصره. وبدلاً من عرض هذه الموضوعات بشكل مباشر، فضّل استكشافها من خلال حياة ملك يسعى إلى السلام في «ملك من شعاع». وفي «ميلم الأكبر»، يتجلى بوضوح الوضع العام لمصر خلال الحرب العالمية الثانية. وتتميز قصصه القصيرة بلغة أكثر رمزية، في حين يُعتبر العمل الذي تم تحويله إلى فيلم عملاً مشتقاً.

في الختام، كان عادل كامل كاتبًا متعدد المواهب بدأ مسيرته الأدبية بكتابة المسرحيات وأنتج أعمالًا في أنواع أدبية متنوعة. ويبدو أن تزايد شكوكه حول قيمة الأدب ووظيفته، إلى جانب رفض عمله في مسابقة نظمتها أكاديمية اللغة العربية، هما السببان الرئيسيان اللذان قاداه إلى العودة إلى مهنته الأصلية. ويُظهر ذلك أن الرواية العربية الحديثة لم تتطور جنبًا إلى جنب مع النقد الأدبي، وأن الروايات العربية الحديثة غالبًا ما كانت تُقيَّم في إطار المصادر العربية الكلاسيكية. وبذلك يُعدّ عادل كامل مثالًا ملموسًا على هذا التقييم الخاطئ.

Résumé structuré :

Cette étude examine la vie, les intérêts littéraires et l’œuvre d’Adel Kamel, l’un des représentants majeurs du roman arabe moderne. Elle commence par un bref résumé de la vie du romancier et aborde son intérêt pour la littérature dans le contexte du groupe Harafish, qui comptait parmi ses membres des personnalités telles que Naguib Mahfouz. Dans la partie consacrée aux œuvres d'Adel Kamel, l'étude présente ses romans Malik min Shu‘a‘ et Millim al-Akbar à l'aide de résumés, sans toutefois les analyser sous l'angle des techniques narratives. Ses nouvelles sont examinées à travers des informations sur leurs lieux de publication et leurs thèmes, tandis que ses pièces de théâtre sont abordées sous l'angle de leurs sujets et de leur contenu thématique.

Comparé au roman occidental, le roman arabe moderne est considéré comme relativement récent. Le roman, en tant que genre littéraire dans la littérature arabe, a notamment vu le jour grâce aux réformes mises en œuvre par les étudiants envoyés à l’étranger grâce à des bourses accordées par le gouverneur égyptien Mehmet Ali Pacha, à leur retour en Égypte. Grâce à des initiatives visant à dynamiser la vie sociale et culturelle — telles que l’introduction de l’imprimerie, des journaux, des écoles et des activités de traduction —, le roman arabe a commencé à produire ses premières œuvres. Ce nouveau genre littéraire ne fut pas facilement accepté, en particulier par l’élite intellectuelle, comparé à la poésie, qui jouissait d’une valeur et d’une primauté incontestées dans la culture et la littérature arabes. Initialement considéré comme un passe-temps et un divertissement, suscitant principalement l’intérêt de la classe moyenne, le roman a progressivement gagné en reconnaissance auprès des intellectuels arabes grâce à la traduction en arabe de classiques mondiaux et à l’implication de professionnels tels que des médecins, des avocats et des journalistes dans l’écriture de romans. La publication de Zaynab (1914) par Hussein Haykal — considéré comme le premier exemple de ce genre littéraire — sous un pseudonyme dans un journal peut être vue comme un signe que cette perception, bien qu’affaiblie, persistait. Jusqu’à Zaynab, l’objectif premier des récits et des romans était considéré comme étant l’instruction et le divertissement.

Parmi les événements politiques qui ont façonné le roman arabe, on peut citer la Première Guerre mondiale (1914-1918), la Révolution de 1919 et les événements qui s’ensuivirent, lesquels marquèrent le début de la transformation du roman, pour ainsi dire, d’un discours didactique en un récit moderne. Au cours de cette période, le roman en est venu à rivaliser avec la poésie — longtemps considérée comme le genre le plus prestigieux de la littérature arabe depuis la période préislamique (Jahiliyyah) — et, dans un certain sens, à prendre sa place. En cette époque tumultueuse, la tendance des intellectuels à exprimer leurs idées de manière indirecte à travers les romans a contribué au déplacement du centre de gravité de la littérature arabe, de la poésie vers le roman. Adel Kamel, l’un des principaux représentants du roman arabe moderne, est un écrivain majeur de cette période de développement. Les études menées dans notre pays ne mentionnent Kamel que de nom ; il n’existe aucune recherche qui lui soit spécifiquement consacrée. Aborder ses œuvres sous l’angle du genre et du contenu — au-delà de la simple mention de son nom dans des thèses sur la littérature arabe moderne — contribuera à la fois au domaine du roman arabe moderne en général et à la littérature égyptienne en particulier. L’inclusion du groupe Harafish, dont Kamel fut l’un des fondateurs, dans le champ de cette étude pourrait également introduire un nouveau concept dans la littérature universitaire.

Cette étude s’est efforcée de rassembler des informations sur sa vie et de les présenter brièvement. Cependant, comme Kamel a abandonné l’écriture et s’est installé aux États-Unis vers la fin de sa vie, sa biographie n’a pas pu être examinée en détail. Ses romans Malik min shu‘a‘ et Millim al-Akbar ont été analysés dans le cadre de cette étude, et chacun s’est révélé revêtir une importance particulière. Son premier roman a remporté le premier prix décerné par l’Académie de la langue arabe en 1943, tandis que Naguib Mahfouz arrivait en deuxième position lors du même concours. Dans ce roman, Kamel explore la vie de l’ancien pharaon égyptien Akhenaton à travers les prismes de la politique, de l’armée et de la religion. Cette œuvre, dans laquelle Kamel parvient à mêler avec brio des thèmes allant des connaissances historiques à la philosophie, en passant par la psychologie humaine et sociale et l’histoire des religions, est considérée comme l’un des ouvrages fondateurs du roman arabe moderne.

Le deuxième roman de Kamel, Millim al-Akbar, se distingue par sa préface, qui rassemble ses réflexions sur divers sujets ainsi que ses critiques de la littérature arabe. D’éminentes figures littéraires de l’époque, dont Sayyid Qutb, ont rédigé des essais critiques sur ce roman. La traduction de l’œuvre en anglais en 2020 sous le titre The Magnificent Conman of Cairo souligne son importance.

À l’exception de son œuvre al-Ba‘z ya‘ish marratayn, qui a été adaptée au cinéma, Adel Kamel a utilisé une langue classique (fusha) dans ses autres œuvres. Comme dans sa pièce Antara et Anjah, il est fort probable que son langage ait été adapté par la suite de l’arabe classique vers la forme familière. Dans ses romans, Kamel a abordé des thèmes tels que le conflit générationnel, la révolution et la guerre, reflétant ainsi les événements politiques de son époque. Plutôt que de présenter ces thèmes de manière directe, il a préféré les explorer à travers la vie d’un roi en quête de paix dans Malik min Shu‘a‘. Dans Millim al-Akbar, la situation générale de l’Égypte pendant la Seconde Guerre mondiale est très présente. Ses nouvelles se caractérisent par un langage plus symbolique, tandis que l’œuvre adaptée à l’écran est considérée comme dérivée.

En conclusion, Adil Kamel était un écrivain polyvalent qui a débuté sa carrière littéraire par l’écriture de pièces de théâtre et a produit des œuvres dans divers genres. Son scepticisme croissant quant à la valeur et à la fonction de la littérature, ainsi que le rejet de son œuvre lors d’un concours organisé par l’Académie de la langue arabe, semblent être les deux principales raisons qui l’ont conduit à revenir à sa profession initiale. Cela démontre que le roman arabe moderne ne s’est pas développé de pair avec la critique littéraire et que les romans arabes modernes étaient souvent évalués à l’aune des sources arabes classiques. Adil Kamel incarne ainsi un exemple concret de cette erreur de jugement.

Resumen estructurado:

El estudio analiza la vida, los intereses literarios y la obra de Adel Kamel, uno de los principales representantes de la novela árabe moderna. En primer lugar, resume brevemente la vida del novelista y aborda su interés por la literatura en el contexto del grupo Harafish, del que formaban parte figuras como Naguib Mahfouz. En la sección dedicada a la obra de Adel Kamel, el estudio presenta sus novelas Malik min Shu‘a‘ y Millim al-Akbar con resúmenes, aunque no las analiza en cuanto a técnicas narrativas. Sus relatos cortos se examinan proporcionando información sobre sus medios de publicación y sus temas, mientras que sus obras teatrales se analizan en función de su temática y contenido.

En comparación con la novela occidental, la novela árabe moderna se considera relativamente reciente. La novela como género literario en la literatura árabe surgió, en particular, a raíz de las reformas llevadas a cabo por los estudiantes enviados al extranjero con becas por el gobernador egipcio Mehmet Ali Pasha, tras su regreso a Egipto. Gracias a iniciativas dirigidas a la vida social y cultural —como la introducción de imprentas, periódicos, escuelas y actividades de traducción—, la novela árabe comenzó a producir sus primeras obras. Este nuevo género literario no fue aceptado fácilmente, especialmente por la élite intelectual, en comparación con la poesía, que gozaba de un valor y una primacía incuestionables en la cultura y la literatura árabes. Considerada inicialmente como un medio para pasar el tiempo y entretenerse, y que atraía principalmente el interés de la clase media, la novela fue ganando reconocimiento poco a poco entre los intelectuales árabes gracias a la traducción al árabe de clásicos mundiales y a la participación de profesionales como médicos, abogados y periodistas en la escritura de novelas. La publicación de Zaynab (1914), de Hussein Haykal —considerada el primer ejemplo de este género literario—, bajo un seudónimo en un periódico, puede interpretarse como un indicio de que esta percepción, aunque debilitada, persistía. Hasta Zaynab, se consideraba que el objetivo principal de los relatos y las novelas era la instrucción y el entretenimiento.

Entre los acontecimientos políticos que dieron forma a la novela árabe se encuentran la Primera Guerra Mundial (1914-1918), la Revolución de 1919 y los sucesos posteriores, que comenzaron tras la transformación de la novela —por así decirlo— de un discurso didáctico a una narrativa moderna. Durante este periodo, la novela llegó a rivalizar con la poesía —considerada durante mucho tiempo el género más prestigioso de la literatura árabe desde la época preislámica (Jahiliyyah)— y, en cierto sentido, ocupó su lugar. En esta época turbulenta, la tendencia de los intelectuales a expresar sus ideas de forma indirecta a través de las novelas contribuyó al desplazamiento del centro de gravedad de la literatura árabe de la poesía a la novela. Adel Kamel, uno de los representantes más destacados de la novela árabe moderna, es un escritor relevante de su etapa de desarrollo. En los estudios realizados en nuestro país, Kamel solo aparece mencionado de pasada, y no existe ninguna investigación dedicada exclusivamente a él. Abordar sus obras en términos de género y contenido —más allá de la mera mención de su nombre en tesis sobre literatura árabe moderna— contribuirá tanto al campo de la novela árabe moderna en general como a la literatura egipcia en particular. La inclusión del grupo Harafish, del que Kamel fue uno de los fundadores, en el ámbito de este estudio también puede introducir un nuevo concepto en la literatura académica.

Este estudio ha intentado recopilar información sobre su vida y presentarla brevemente. Sin embargo, dado que Kamel abandonó la escritura y se trasladó a Estados Unidos hacia el final de su vida, no ha sido posible examinar su biografía en detalle. Sus novelas Malik min shu‘a‘ y Millim al-Akbar se analizaron en el marco del estudio, y se constató que cada una de ellas tiene una importancia distintiva. Su primera novela fue galardonada con el primer premio de la Academia de la Lengua Árabe en 1943, mientras que Naguib Mahfouz quedó en segundo lugar en el mismo concurso. En esta novela, Kamel explora la vida del antiguo faraón egipcio Akenatón en el marco de la política, el ejército y la religión. Esta obra, en la que Kamel entrelaza con acierto temas que van desde el conocimiento histórico hasta la filosofía, pasando por la psicología humana y social y la historia de las religiones, se considera una de las obras fundamentales de la novela árabe moderna.

La segunda novela de Kamel, Millim al-Akbar, destaca por su prefacio, que recoge sus reflexiones sobre diversos temas y sus críticas a la literatura árabe. Destacadas figuras literarias de la época, entre ellas Sayyid Qutb, escribieron ensayos de valoración sobre esta novela. La traducción de la obra al inglés en 2020, bajo el título The Magnificent Conman of Cairo, pone de relieve su importancia.

Aparte de su obra al-Ba‘z ya‘ish marratayn, que fue adaptada al cine, Adel Kamel utilizó un lenguaje clásico (fusha) en sus demás obras. Al igual que en su obra teatral Antara y Anjah, es muy probable que su lenguaje se adaptara posteriormente del árabe clásico a la forma coloquial. En sus novelas, Kamel abordó temas como el conflicto generacional, la revolución y la guerra, reflejando los acontecimientos políticos de su época. En lugar de presentar estos temas de forma directa, prefirió explorarlos a través de la vida de un rey en busca de la paz en Malik min Shu‘a‘. En Millim al-Akbar se percibe con fuerza la situación general de Egipto durante la Segunda Guerra Mundial. Sus relatos cortos se caracterizan por un lenguaje más simbólico, mientras que la obra adaptada para la gran pantalla se considera derivativa.

En conclusión, Adil Kamel fue un escritor versátil que comenzó su carrera literaria escribiendo obras de teatro y produjo obras en diversos géneros. Su creciente escepticismo sobre el valor y la función de la literatura, junto con el rechazo de su obra en un concurso organizado por la Academia de la Lengua Árabe, parecen ser las dos razones principales que le llevaron a volver a su profesión principal. Esto demuestra que la novela árabe moderna no se desarrolló en paralelo a la crítica literaria y que las novelas árabes modernas solían evaluarse en el marco de las fuentes árabes clásicas. Adil Kamel constituye, por tanto, un ejemplo concreto de este error de juicio.

结构化摘要：

本研究探讨了阿德尔·卡梅尔（Adel Kamel）——现代阿拉伯小说的杰出代表之一——的生平、文学兴趣及其作品。首先，本文简要概述了这位小说家的生平，并结合哈拉菲什（Harafish）文学群体的背景，探讨了他对文学的兴趣；该群体成员包括纳吉布·马赫福兹等人。在论述阿德尔·卡梅尔作品的章节中，本研究介绍了他的小说《Malik min Shu‘a‘》和《Millim al-Akbar》，并附有内容摘要，但并未从叙事技巧的角度对其进行分析。对于他的短篇小说，本研究通过提供其发表刊物和主题信息来进行考察；而对其戏剧作品，则从题材和主题内容方面进行讨论。

与西方的小说相比，现代阿拉伯小说被认为出现得相对较晚。作为阿拉伯文学中的一种文学体裁，小说的出现主要得益于埃及总督穆罕默德·阿里·帕夏派遣赴海外留学的学生，他们在获得奖学金归国后所推动的改革。通过旨在改善社会和文化生活的种种努力——例如引进印刷机、创办报纸和学校以及开展翻译活动——阿拉伯小说开始孕育出首批作品。与在阿拉伯文化和文学中拥有无可置疑的价值和主导地位的诗歌相比，这一新的文学体裁并未轻易被接受，尤其是知识精英群体。小说最初被视为消磨时间和娱乐的手段，主要吸引中产阶级的兴趣，但随着世界经典作品被翻译成阿拉伯语，以及医生、律师和记者等专业人士投身小说创作，小说逐渐在阿拉伯知识分子中获得了认可。侯赛因·海卡尔以笔名在报纸上发表的《扎伊纳布》（1914年）——被视为该文学体裁的首部作品——可被视为一种迹象，表明这种看法虽然已有所减弱，但依然存在。在《扎伊纳布》问世之前，故事和小说的主要目的被视为教化与娱乐。

塑造阿拉伯小说的政治发展包括第一次世界大战（1914–1918）、1919年革命以及随后的事件——可以说，正是这些事件促使小说从说教性话语转变为现代叙事。在此期间，小说开始与诗歌一较高下——诗歌自伊斯兰前（Jahiliyyah）时期以来一直被视为阿拉伯文学中最负盛名的体裁——并在某种意义上取代了其地位。在这个动荡的时代，知识分子倾向于通过小说间接表达思想，这促使阿拉伯文学的重心从诗歌转向了小说。阿德尔·卡梅尔作为现代阿拉伯小说的重要代表之一，是该发展时期的一位杰出作家。在我国开展的研究中，仅以卡梅尔之名提及，却未见任何专门针对他的研究。从体裁和内容角度探讨他的作品——而非仅仅在关于现代阿拉伯文学的论文中提及他的名字——将对现代阿拉伯小说领域（尤其是埃及文学）做出贡献。将卡梅尔作为创始成员之一的哈拉菲什（Harafish）流派纳入本研究范围，也有可能为学术文献引入一个新概念。

本研究试图整理有关他生平的信息并进行简要介绍。然而，由于卡梅尔晚年放弃了写作并移居美国，因此无法对其生平进行详细考证。本研究分析了他的小说《Malik min shu‘a‘》和《Millim al-Akbar》，发现这两部作品均具有独特的意义。他的第一部小说曾于1943年荣获阿拉伯语言学院一等奖，而纳吉布·马哈福兹在同一届比赛中获得二等奖。在这部小说中，卡梅尔以政治、军事和宗教为框架，深入探讨了古埃及法老阿肯那顿的一生。卡梅尔在这部作品中成功地将从历史知识到哲学、从人类与社会心理学到宗教史等主题交织在一起，该作品被视为现代阿拉伯小说的奠基之作之一。

卡梅尔的第二部小说《米利姆·阿克巴尔》（Millim al-Akbar）以其序言尤为引人注目，其中包含了他对各类话题的见解以及对阿拉伯文学的批判。当时包括赛义德·库特布在内的多位著名文学家都曾为这部小说撰写过评论文章。该作品于2020年被译为英文，题为《开罗的伟大骗子》（The Magnificent Conman of Cairo），这进一步凸显了其重要性。

除曾被改编为电影的作品《al-Ba‘z ya‘ish marratayn》外，阿德尔·卡梅尔在其其他作品中均使用了古典阿拉伯语（fusha）。正如他的剧作《安塔拉与安贾》一样，他的语言很可能是在后来从古典阿拉伯语改编为口语形式的。在小说中，卡梅尔探讨了代际冲突、革命和战争等主题，反映了当时的政治事件。他并未直接呈现这些主题，而是更倾向于通过《来自舒阿的国王》（Malik min Shu‘a‘）中一位追求和平的国王的生平来探索这些主题。在《大米利姆》（Millim al-Akbar）中，二战期间埃及的整体状况令人感同身受。他的短篇小说以更具象征意味的语言为特色，而被改编为电影的作品则被视为衍生之作。

总而言之，阿迪尔·卡梅尔是一位多才多艺的作家，他以戏剧创作开启文学生涯，并创作了多种体裁的作品。他对文学价值与功能的日益怀疑，加上其作品在阿拉伯语言学院举办的一场竞赛中遭到拒收，似乎是促使他回归本职工作的两大主要原因。这表明，现代阿拉伯小说的发展并未与文学批评同步，且现代阿拉伯小说往往是在古典阿拉伯文学的框架内被评价的。阿迪尔·卡梅尔正是这种误判的具体例证。

Структурированное резюме:

В данном исследовании рассматриваются биография, литературные интересы и творчество Аделя Камеля, одного из выдающихся представителей современного арабского романа. Вначале кратко излагается биография писателя и анализируется его интерес к литературе в контексте группы «Харафиш», в состав которой входили такие деятели, как Нагиб Махфуз. В разделе, посвящённом творчеству Аделя Камеля, в работе представлены его романы «Малик мин Шуа» и «Миллим аль-Акбар» с краткими изложениями сюжетов, однако их повествовательные приёмы не анализируются. Его рассказы рассматриваются с указанием мест публикации и тематики, а драматические произведения — с точки зрения сюжета и тематического содержания.

По сравнению с романом на Западе современный арабский роман считается относительно новым явлением. Роман как литературный жанр в арабской литературе сформировался, в частности, благодаря реформам, проведенным студентами, отправленными на учебу за границу по стипендиям египетского правителя Мехмета Али-паши, после их возвращения в Египет. Благодаря усилиям, направленным на развитие социальной и культурной жизни — таким как внедрение печатных станков, газет, школ и переводческой деятельности — арабский роман начал давать свои первые произведения. Этот новый литературный жанр не был легко принят, особенно интеллектуальной элитой, по сравнению с поэзией, которая обладала неоспоримой ценностью и занимала главенствующее положение в арабской культуре и литературе. Первоначально роман рассматривался как средство для времяпрепровождения и развлечения и привлекал в основном интерес среднего класса, однако постепенно завоевал признание среди арабских интеллектуалов благодаря переводу мировой классики на арабский язык и вовлечению в написание романов таких профессионалов, как врачи, юристы и журналисты. Публикация романа «Зайнаб» (1914) Хуссейна Хайкала — считающегося первым образцом этого литературного жанра — под псевдонимом в газете можно рассматривать как признак того, что это восприятие, хотя и ослабшее, всё же сохранялось. До появления «Зайнаб» основной целью рассказов и романов считались поучительность и развлечение.

К политическим событиям, оказавшим влияние на формирование арабского романа, относятся Первая мировая война (1914–1918 гг.), революция 1919 года и последовавшие за ней события, которые, так сказать, положили начало трансформации романа из дидактического дискурса в современное повествование. В этот период роман стал соперничать с поэзией — долгое время считавшейся самым престижным жанром в арабской литературе, начиная с доисламского (Джахилийя) периода, — и, в некотором смысле, занял её место. В эту бурную эпоху склонность интеллектуалов выражать свои идеи косвенно через романы способствовала смещению центра тяжести в арабской литературе с поэзии на роман. Адель Камель, один из важных представителей современного арабского романа, является значимым писателем периода его становления. Исследования, проводимые в нашей стране, лишь вскользь упоминают имя Камеля, а специальных исследований, посвященных ему, не существует. Рассмотрение его произведений с точки зрения жанра и содержания — а не просто упоминание его имени в диссертациях по современной арабской литературе — внесет вклад как в изучение современного арабского романа в целом, так и в египетскую литературу в частности. Включение в рамки данного исследования группы «Харафиш», одним из основателей которой был Камель, может также внести новую концепцию в академическую литературу.

В данной работе была предпринята попытка собрать информацию о его жизни и кратко изложить её. Однако, поскольку Камель к концу своей жизни отказался от литературной деятельности и переехал в Соединенные Штаты, его биография не могла быть изучена подробно. В рамках данного исследования были проанализированы его романы «Малик мин шуа» и «Миллим аль-Акбар», и каждый из них оказался имеющим особое значение. Его первый роман был удостоен первой премии Академии арабского языка в 1943 году, тогда как Нагиб Махфуз занял второе место в том же конкурсе. В этом романе Камель исследует жизнь древнеегипетского фараона Эхнатона в контексте политики, военного дела и религии. Это произведение, в котором Камель удачно переплетает темы, варьирующиеся от исторических знаний до философии, от человеческой и социальной психологии до истории религий, считается одним из основополагающих произведений современного арабского романа.

Второй роман Камеля, «Миллим аль-Акбар», выделяется своим предисловием, в котором изложены его размышления на различные темы и критика арабской литературы. Выдающиеся литературные деятели того времени, в том числе Сайид Кутб, написали рецензии на этот роман. Перевод произведения на английский язык в 2020 году под названием «Великолепный мошенник из Каира» подчеркивает его значимость.

За исключением пьесы «Аль-Баз яиш марратайн», по которой был снят фильм, Адель Камель в своих других произведениях использовал классический (фуша) язык. Как и в пьесе «Антара и Анжа», наиболее вероятно, что его язык был впоследствии адаптирован из классического арабского в разговорную форму. В своих романах Камель затрагивал такие темы, как конфликт поколений, революция и война, отражая политические события своего времени. Вместо того чтобы представлять эти темы напрямую, он предпочитал исследовать их через жизнь стремящегося к миру царя в произведении «Малик мин Шу‘а‘». В произведении «Миллим аль-Акбар» ярко ощущается общее положение дел в Египте во время Второй мировой войны. Его рассказы характеризуются более символическим языком, в то время как произведение, адаптированное для экрана, считается вторичным.

В заключение можно сказать, что Адил Камель был многогранным писателем, начавшим свою литературную карьеру с драматургии и создавшим произведения в различных жанрах. Его растущий скептицизм в отношении ценности и функции литературы, наряду с отклонением его работы на конкурсе, организованном Академией арабского языка, представляются двумя основными причинами, которые заставили его вернуться к своей первоначальной профессии. Это свидетельствует о том, что современный арабский роман не развивался параллельно с литературной критикой и что современные арабские романы зачастую оценивались в рамках классических арабских источников. Таким образом, Адель Камель является наглядным примером этой ошибочной оценки.

संरचित सारांश:

यह अध्ययन आधुनिक अरबी उपन्यास के प्रमुख प्रतिनिधियों में से एक, अदेल कामेल के जीवन, साहित्यिक रुचियों और कृतियों की समीक्षा करता है। सबसे पहले, यह उपन्यासकार के जीवन का संक्षिप्त सारांश प्रस्तुत करता है और हराफिश समूह के संदर्भ में साहित्य में उनकी रुचि पर चर्चा करता है, जिसमें नागिब महफूज़ जैसे व्यक्तित्व शामिल थे।

अdeel Kamel के कृत्यों पर चर्चा वाले खंड में, अध्ययन उनके उपन्यासों मलिक मिन शु'आ' और मिलिम अल-अकबर का सारांश सहित परिचय देता है, लेकिन वह कथात्मक तकनीकों के संदर्भ में उनका विश्लेषण नहीं करता। उनकी लघु कथाओं की समीक्षा उनके प्रकाशन स्थलों और विषयों के बारे में जानकारी प्रदान करके की जाती है, जबकि उनके नाट्य कृत्यों पर विषय-वस्तु और थीमैटिक सामग्री के संदर्भ में चर्चा की जाती है।

पश्चिम के उपन्यास की तुलना में, आधुनिक अरबी उपन्यास को अपेक्षाकृत हाल ही का माना जाता है। अरबी साहित्य में एक साहित्यिक विधा के रूप में उपन्यास का उदय विशेष रूप से मिस्र के गवर्नर मेहमेट अली पाशा द्वारा छात्रवृत्ति पर विदेश भेजे गए छात्रों द्वारा मिस्र लौटने पर किए गए सुधारों के माध्यम से हुआ। मुद्रण प्रेस, समाचार पत्र, स्कूल और अनुवाद गतिविधियों जैसे सामाजिक और सांस्कृतिक जीवन के प्रयासों के माध्यम से, अरबी उपन्यास ने अपने पहले कार्यों का उत्पादन करना शुरू कर दिया। इस नई साहित्यिक विधा को, विशेष रूप से बुद्धिजीवी अभिजात वर्ग द्वारा, आसानी से स्वीकार नहीं किया गया, जबकि कविता का अरब संस्कृति और साहित्य में निर्विवाद मूल्य और सर्वोच्च स्थान था। शुरुआत में इसे समय बिताने और मनोरंजन का एक साधन माना जाता था, और यह मुख्य रूप से मध्यम वर्ग की रुचि को आकर्षित करता था, लेकिन विश्व क्लासिक्स का अरबी में अनुवाद और डॉक्टरों, वकीलों और पत्रकारों जैसे पेशेवरों की उपन्यास लेखन में भागीदारी के माध्यम से उपन्यास ने धीरे-धीरे अरब बुद्धिजीवियों के बीच मान्यता प्राप्त की। हुसैन हायकल द्वारा 'ज़ैनब' (1914) का एक अखबार में छद्म नाम से प्रकाशन—जिसे इस साहित्यिक विधा का पहला उदाहरण माना जाता है—इस बात का संकेत है कि यह धारणा, यद्यपि कमजोर हो गई थी, फिर भी बनी हुई थी। 'ज़ैनब' तक, कहानियों और उपन्यासों का प्राथमिक उद्देश्य शिक्षा और मनोरंजन माना जाता था।

अरबी उपन्यास को आकार देने वाले राजनीतिक घटनाक्रमों में प्रथम विश्व युद्ध (1914-1918), 1919 की क्रांति और उसके बाद की घटनाएँ शामिल हैं, जो, एक तरह से, उपन्यास के उपदेशात्मक विमर्श से आधुनिक कथा में परिवर्तन के बाद शुरू हुईं। इस अवधि के दौरान, उपन्यास ने कविता को टक्कर दी—जिसे इस्लाम-पूर्व (जاهिलिय्यत) काल से अरबी साहित्य में सबसे प्रतिष्ठित विधा माना जाता था—और, एक तरह से, उसकी जगह ले ली। इस उथल-पुथल भरे युग में, उपन्यासों के माध्यम से अप्रत्यक्ष रूप से अपने विचारों को व्यक्त करने की बुद्धिजीवियों की प्रवृत्ति ने अरबी साहित्य में कविता से उपन्यास की ओर केंद्र बिंदु के स्थानांतरण में योगदान दिया। आधुनिक अरबी उपन्यास के महत्वपूर्ण प्रतिनिधियों में से एक, आदेल कामिल, इसके विकासात्मक काल के एक महत्वपूर्ण लेखक हैं। हमारे देश में किए गए अध्ययन, कामिल केवल नाम के लिए हैं, और उनके बारे में कोई समर्पित शोध मौजूद नहीं है।

आधुनिक अरबी साहित्य पर शोध-प्रबंधों में केवल उनके नाम का उल्लेख करने से परे, विधा और विषय-वस्तु के संदर्भ में उनके कार्यों पर ध्यान केंद्रित करने से सामान्य रूप से आधुनिक अरबी उपन्यास के क्षेत्र और विशेष रूप से मिस्र के साहित्य में योगदान होगा। इस अध्ययन के दायरे में हराफिश समूह को शामिल करना, जिसके संस्थापकों में से एक कामिल थे, अकादमिक साहित्य में एक नई अवधारणा भी पेश कर सकता है।

इस अध्ययन ने उनके जीवन के बारे में जानकारी संकलित करने और उसे संक्षेप में प्रस्तुत करने का प्रयास किया है।

हालाँकि, चूँकि कामेल ने लेखन छोड़ दिया था और अपने जीवन के अंत में संयुक्त राज्य अमेरिका चले गए थे, इसलिए उनके जीवन-चरित्र की विस्तार से जाँच नहीं की जा सकी। उनके उपन्यासों 'मलिक मिन शुआ' और 'मिल्लिम अल-अकबर' का इस अध्ययन के दायरे में विश्लेषण किया गया, और प्रत्येक को विशिष्ट महत्व का पाया गया। उनके पहले उपन्यास को 1943 में अरबी भाषा अकादमी द्वारा प्रथम पुरस्कार प्रदान किया गया था, जबकि उसी प्रतियोगिता में नागिब महफूज़ दूसरे स्थान पर रहे थे।

इस उपन्यास में, कामेल प्राचीन मिस्र के फ़राओ अखेनातेन के जीवन को राजनीति, सैन्य और धर्म के ढांचे के भीतर दर्शाते हैं। यह कृति, जिसमें कामेल ने ऐतिहासिक ज्ञान से लेकर दर्शनशास्त्र तक, और मानवीय व सामाजिक मनोविज्ञान से लेकर धर्मों के इतिहास तक के विषयों को सफलतापूर्वक एक साथ बुना है, आधुनिक अरबी उपन्यास की आधारभूत कृतियों में से एक मानी जाती है।

क़मिल का दूसरा उपन्यास, 'मिल्लिम अल-अकबर', अपने प्रस्तावना के लिए अलग खड़ा है, जिसमें विभिन्न विषयों पर उनके विचार और अरबी साहित्य की उनकी आलोचनाएँ शामिल हैं। उस दौर के प्रमुख साहित्यिक हस्तियों, जिनमें सय्यद कुत्ब भी शामिल थे, ने इस उपन्यास पर मूल्यांकन संबंधी निबंध लिखे। 2020 में इस कृति का 'द मैग्निफिसेंट कॉनमैन ऑफ काहिरा' शीर्षक से अंग्रेजी में अनुवाद होना इसकी महत्ता को उजागर करता है।

अपनी कृति 'अल-बज़ याइश मर्रतैन', जिसे सिनेमा के लिए रूपांतरित किया गया था, के अलावा, आदिल कामिल ने अपनी अन्य कृतियों में शास्त्रीय (फुशा) भाषा का उपयोग किया। जैसा कि उनके नाटक 'अंतरा और अंजह' में है, यह सबसे अधिक संभावना है कि उनकी भाषा को बाद में शास्त्रीय अरबी से बोलचाल के रूप में रूपांतरित किया गया था। अपने उपन्यासों में, कामिल ने पीढ़ीगत संघर्ष, क्रांति और युद्ध जैसे विषयों को संबोधित किया, जो उनके समय की राजनीतिक घटनाओं को दर्शाते हैं। इन विषयों को सीधे प्रस्तुत करने के बजाय, उन्होंने 'मलिक मिन शु'आ' में एक शांति-प्रिय राजा के जीवन के माध्यम से उनका अन्वेषण करना पसंद किया। 'मिल्लिम अल-अकबर' में, द्वितीय विश्व युद्ध के दौरान मिस्र की सामान्य स्थिति को स्पष्ट रूप से महसूस किया जा सकता है। उनकी लघु कथाओं की भाषा अधिक प्रतीकात्मक है, जबकि पर्दे के लिए अनुकूलित कार्य को अनुकरणात्मक माना जाता है।

निष्कर्षतः, आदिल كامل एक बहुमुखी लेखक थे जिन्होंने अपने साहित्यिक करियर की शुरुआत नाट्य-लेखन से की और विभिन्न शैलियों में रचनाएँ दीं। साहित्य के मूल्य और कार्य के बारे में उनकी बढ़ती शंका, साथ ही अरबी भाषा अकादमी द्वारा आयोजित एक प्रतियोगिता में उनकी रचना के अस्वीकृत होने की घटना, वे दो मुख्य कारण प्रतीत होते हैं जिन्होंने उन्हें उनके प्राथमिक पेशे की ओर वापस ले गए। यह दर्शाता है कि आधुनिक अरबी उपन्यास का विकास साहित्यिक आलोचना के साथ-साथ नहीं हुआ और आधुनिक अरबी उपन्यासों का मूल्यांकन अक्सर शास्त्रीय अरबी स्रोतों के ढांचे के भीतर किया जाता था। इस प्रकार आदिल कामिल इस गलत मूल्यांकन का एक ठोस उदाहरण हैं।