Childhood Trauma and Unbelief: The Moderating Role of Inner Peace

Çocukluk Çağı Travmaları ve İnançsızlık Eğilimi: İç Huzurun Düzenleyici Rolü
Author:

Number of pages:
4133-4176
Language:
Türkçe
Year-Number:
2026-Volume 21 Issue 3
%>

Abstract

Bu araştırma, çocukluk çağı travmaları ile inançsızlık eğilimi arasındaki ilişkide iç huzurun düzenleyici rolünü incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın gerekçesi, çocukluk çağı travmalarının bireyin psikolojik gelişimi, dini yönelimi ve içsel denge düzeyi üzerinde uzun vadeli etkiler oluşturabilmesi, buna karşın bu değişkenlerin birlikte ele alındığı nicel çalışmaların sınırlı olmasıdır. Bu doğrultuda çalışma, din psikolojisi literatüründe travma ve inançsızlık ilişkisini daha bütüncül bir yaklaşımla ele almayı hedeflemektedir. Araştırma nicel yöntemle, ilişkisel tarama modelinde yürütülmüştür. Araştırma örneklemi 474 katılımcıdan oluşmaktadır; katılımcıların %67.5’i kadın, %32.5’i erkektir ve yaş ortalaması 33.30’dur. Veri toplama aracı olarak Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği, Dindar ve Spiritüel Olmama Ölçeği (DİSOL) ve İç Huzur Ölçeği kullanılmıştır. Kullanılan ölçme araçlarının geçerli ve güvenilir olduğu kabul edilmektedir. Veriler SPSS 26 programında analiz edilmiş; korelasyon analizi ve Hayes PROCESS Macro ile moderasyon analizi uygulanmıştır. Bulgular, çocukluk çağı travmaları ile inançsızlık eğilimi arasında pozitif, çocukluk çağı travmaları ile iç huzur arasında negatif ve inançsızlık eğilimi ile iç huzur arasında negatif yönde anlamlı ilişkiler bulunduğunu göstermiştir. Ayrıca iç huzurun, çocukluk çağı travmaları ile inançsızlık eğilimi arasındaki ilişkide anlamlı bir düzenleyici rol oynadığı belirlenmiştir. Bu durum, iç huzurun koruyucu bir psikolojik kaynak olabileceğini göstermektedir. Sonuç olarak, çocukluk çağı travmalarının inançsızlık eğilimi ile ilişkili olduğu, iç huzurun ise bu ilişkiyi zayıflatan koruyucu bir psikolojik kaynak olarak işlev görebileceği söylenebilir.

Keywords

Abstract

This study aims to examine the moderating role of inner peace in the relationship between childhood trauma and the tendency toward unbelief. The rationale of the study is based on the possibility that childhood traumas may have long-term effects on individuals’ psychological development, religious orientation, and inner balance, while quantitative studies addressing these variables together remain limited. The research was conducted using a quantitative method within a relational survey design. The sample of the study consists of 474 participants; 67.5% of the participants are female and 32.5% are male, with a mean age of 33.30. Data were collected using the Childhood Trauma Scale, the Nonreligious–Nonspiritual Scale (DİSOL), and the Inner Peace Scale. The data were analyzed using SPSS 26; correlation analysis and moderation analysis using Hayes PROCESS Macro were conducted. The findings indicated a significant positive relationship between childhood trauma and the tendency toward unbelief, a significant negative relationship between childhood trauma and inner peace, and a significant negative relationship between the tendency toward unbelief and inner peace. In addition, inner peace was found to play a significant moderating role in the relationship between childhood trauma and the tendency toward unbelief. In conclusion, childhood traumas appear to be associated with the tendency toward unbelief, while inner peace may function as a protective psychological resource that weakens this relationship.

Keywords

Psychology of religion, childhood trauma, ınner peace, unbelief, moderation.

Structured Abstract:

Numerous studies have demonstrated that traumatic experiences during childhood may have significant effects on individuals’ psychological development, interpersonal relationships, and attitudes and orientations in later stages of life. Within the psychology of religion literature, various studies have demonstrated that childhood trauma significantly and positively predicted the propensity for that childhood trauma may be associated with individuals’ religious lives, levels of spirituality, God representations, religious coping styles, and systems of meaning. Research has shown that traumatic experiences may weaken religious orientations in some individuals while contributing to the strengthening of religious beliefs in others. This situation suggests that the effect of childhood trauma on religious orientations is neither a linear nor a unidirectional process. However, a considerable proportion of existing studies have focused on the relationships between trauma and religiosity, spirituality, or God representations, whereas studies directly examining the relationship between trauma and the tendency toward unbelief have remained limited. Particularly in the Turkish context, the number of studies addressing the psychological dimensions of unbelief appears to be relatively low. Inner peace, on the other hand, is considered an important psychological resource associated with being in harmony with oneself, developing a sense of meaning in life, maintaining inner balance, and coping with challenging life events. Nevertheless, it is noteworthy that studies examining childhood trauma, inner peace, and the tendency toward unbelief within the same model remain quite limited. Therefore, the aim of this study is to examine the relationship between childhood trauma and the tendency toward unbelief and to determine whether inner peace plays a moderating role in this relationship.

The study was conducted using a quantitative research approach within the framework of a correlational survey design. The sample consisted of 474 participants aged 18 years and older living in Türkiye who were reached through convenience sampling. Of the participants, 67.5% were female (n = 320) and 32.5% were male (n = 154), with a mean age of 33.30 years (SD = 9.53). Data were collected using the Childhood Trauma Questionnaire, the Nonreligious–Nonspiritual Scale (NRNS), and the Inner Peace Scale. The Childhood Trauma Questionnaire assesses individuals’ experiences of abuse and neglect during childhood, the NRNS measures individuals’ tendencies toward being nonreligious and nonspiritual, and the Inner Peace Scale evaluates individuals’ levels of inner balance and calmness. The Cronbach’s alpha coefficients of the scales were .91 for childhood trauma, .78 for inner peace, and .95 for unbelief. Data were analysed using SPSS 26. In the first stage, descriptive statistics were calculated, and the normality of the data distribution was examined. Pearson correlation analysis was conducted to determine the relationships among the variables. The Hayes PROCESS macro was used to test the moderating role of inner peace in the relationship between childhood trauma and the tendency toward unbelief, and Model 1 was selected for the moderation analyses. In the research model, childhood trauma was treated as the independent variable, the tendency toward unbelief as the dependent variable, and inner peace as the moderating variable.

The findings revealed a positive and statistically significant relationship between childhood trauma and the tendency toward unbelief (r = .252, p < .01). This result indicates that an increase in traumatic experiences during childhood is associated with an increase in individuals’ tendency toward unbelief. A negative and significant relationship was found between childhood trauma and inner peace (r = −.341, p < .01). Accordingly, as childhood trauma increased, individuals’ levels of inner peace decreased. In addition, a negative and significant relationship was identified between the tendency toward unbelief and inner peace (r = −.211, p < .01). This finding suggests that individuals’ levels of inner peace tend to decrease as their tendency toward unbelief increases. The results of the moderation analysis demonstrated that the overall model was statistically significant (R² = .11, F = 9.65, p < .001). Regression analysis indicated that childhood trauma significantly and positively predicted the tendency toward unbelief (B = .80, β = .41, p < .001). Inner peace was also found to have a significant effect on the tendency toward unbelief (B = 1.02, β = .15, p = .041). The interaction analysis, which constitutes the main finding of the study, revealed that the interaction term between childhood trauma and inner peace was statistically significant (B = −.03, β = −.22, p = .006). The inclusion of the interaction term resulted in a 3% increase in the explained variance (ΔR² = .03). The findings indicate that the relationship between childhood trauma and the tendency toward unbelief varies depending on the level of inner peace. More specifically, as the level of inner peace increases, the effect of childhood trauma on the tendency toward unbelief weakens. This result suggests that inner peace is a variable capable of shaping the effects of traumatic experiences on individuals’ religious orientations.

The findings of the study demonstrate that childhood trauma, inner peace, and the tendency toward unbelief are interrelated variables. The results indicate that traumatic experiences during childhood are associated with individuals’ religious orientations and that the tendency toward unbelief increases as the level of trauma increases. However, the findings also show that traumatic experiences affect religious orientations differently for each person. The most important finding of the study is that inner peace plays a moderating role in the relationship between childhood trauma and the tendency toward unbelief. Among individuals with higher levels of inner peace, the effect of childhood trauma on the tendency toward unbelief appears to be weaker. This finding suggests that inner peace may function as a psychological buffering mechanism that reduces the impact of traumatic experiences on individuals’ religious orientations. The study contributes to the literature by examining the relationship between childhood trauma and the tendency toward unbelief within a Turkish sample and testing the moderating role of inner peace in this relationship. The findings contribute to a better understanding of the relationship between childhood trauma and religious orientation while highlighting the importance of psychological resources in this process. Furthermore, the results indicate that not only traumatic experiences but also individuals’ psychological resources should be taken into consideration when explaining the relationship between traumatic experiences and religious orientations.

 

Keywords: Psychology of Religion, Childhood Trauma, Inner Peace, Unbelief, Mental Health.

Yapılandırılmış Özet:

Çocukluk döneminde yaşanan travmatik deneyimlerin bireylerin psikolojik gelişimleri, kişilerarası ilişkileri ve yaşamlarının ilerleyen dönemlerindeki tutum ve yönelimleri üzerinde önemli etkiler bırakabileceği birçok araştırmada ortaya konulmuştur. Din psikolojisi literatüründe çocukluk çağı travmalarının bireylerin dini yaşamları, maneviyat düzeyleri, Tanrı algıları, dini başa çıkma biçimleri ve anlam sistemleriyle ilişkili olabileceğini gösteren çeşitli çalışmalar bulunmaktadır. Araştırmalar, travmatik deneyimlerin bazı bireylerde dini yönelimleri zayıflatabildiğini, bazı bireylerde ise dini inançların güçlenmesine katkıda bulunabildiğini göstermektedir. Bu durum, çocukluk çağı travmalarının dini yönelimler üzerindeki etkisinin doğrusal ve tek yönlü bir süreç olmadığını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte mevcut çalışmaların önemli bir bölümü travma ile dindarlık, maneviyat veya Tanrı tasavvuru arasındaki ilişkilere odaklanmış, travma ile inançsızlık eğilimi arasındaki ilişkiyi doğrudan inceleyen araştırmalar sınırlı kalmıştır. Özellikle Türkiye bağlamında inançsızlığın psikolojik boyutlarını ele alan çalışmaların sayısının görece az olduğu görülmektedir. İç huzur ise bireyin kendisiyle uyum içinde olması, yaşamda anlam duygusu geliştirmesi, içsel dengeyi sürdürebilmesi ve zorlayıcı yaşam olaylarıyla başa çıkabilmesiyle ilişkili önemli bir psikolojik kaynak olarak değerlendirilmektedir. Buna rağmen çocukluk çağı travmaları, iç huzur ve inançsızlık eğilimini aynı model içerisinde birlikte inceleyen araştırmaların oldukça sınırlı olduğu dikkat çekmektedir. Bu araştırmanın amacı, çocukluk çağı travmaları ile inançsızlık eğilimi arasındaki ilişkiyi incelemek ve iç huzurun bu ilişkide düzenleyici bir role sahip olup olmadığını ortaya koymaktır.

Araştırma nicel araştırma yaklaşımı kapsamında ilişkisel tarama modeli kullanılarak yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini Türkiye’de yaşayan 18 yaş ve üzeri bireylerden kolayda örnekleme yöntemiyle ulaşılan toplam 474 katılımcı oluşturmaktadır. Katılımcıların %67,5’i kadın (n=320), %32,5’i erkek (n=154) olup yaş ortalamaları 33,30’dur (SS=9,53). Araştırmada veri toplama aracı olarak Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği, Dindar ve Spiritüel Olmama Ölçeği (DİSOL) ve İç Huzur Ölçeği kullanılmıştır. Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği bireylerin çocukluk döneminde maruz kaldıkları istismar ve ihmal deneyimlerini değerlendirmekte, DİSOL bireylerin dindar ve spiritüel olmama eğilimlerini ölçmekte, İç Huzur Ölçeği ise bireylerin içsel denge ve sakinlik düzeylerini belirlemektedir. Araştırmada kullanılan ölçeklerin Cronbach alfa katsayıları çocukluk çağı travmaları için .91, iç huzur için .78 ve inançsızlık için .95 olarak bulunmuştur. Verilerin analizinde SPSS 26 programından yararlanılmıştır. İlk aşamada ölçeklere ilişkin betimsel istatistikler hesaplanmış ve verilerin normal dağılıma uygunluğu incelenmiştir. Değişkenler arasındaki ilişkileri belirlemek amacıyla Pearson korelasyon analizi uygulanmıştır. Çocukluk çağı travmaları ile inançsızlık eğilimi arasındaki ilişkide iç huzurun düzenleyici rolünü test etmek amacıyla Hayes PROCESS Macro kullanılmış ve moderasyon analizlerinde Model 1 tercih edilmiştir. Araştırma modelinde çocukluk çağı travmaları bağımsız değişken, inançsızlık eğilimi bağımlı değişken ve iç huzur düzenleyici değişken olarak ele alınmıştır.

Araştırmada elde edilen bulgular, çocukluk çağı travmaları ile inançsızlık eğilimi arasında pozitif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunduğunu göstermiştir (r=.252, p<.01). Bu sonuç, çocukluk döneminde yaşanan travmatik deneyimlerin artmasının bireylerin inançsızlık eğilimlerinin artmasıyla ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Çocukluk çağı travmaları ile iç huzur arasında negatif yönlü ve anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r=-.341, p<.01). Buna göre çocukluk döneminde yaşanan travmalar arttıkça bireylerin iç huzur düzeyleri azalmaktadır. Ayrıca inançsızlık eğilimi ile iç huzur arasında da negatif yönlü ve anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (r=-.211, p<.01). Bu bulgu, inançsızlık düzeyi yükseldikçe bireylerin iç huzur düzeylerinin düşme eğiliminde olduğunu göstermektedir. Moderasyon analizi sonuçları modelin genel olarak anlamlı olduğunu ortaya koymuştur (R²=.11, F=9.65, p<.001). Regresyon analizi sonuçlarına göre çocukluk çağı travmaları inançsızlık eğilimini anlamlı ve pozitif yönde yordamaktadır (B=.80, β=.41, p<.001). İç huzurun da inançsızlık eğilimi üzerinde anlamlı bir etkisi olduğu belirlenmiştir (B=1.02, β=.15, p=.041). Araştırmanın temel bulgusu olan etkileşim analizi sonucunda çocukluk çağı travmaları ile iç huzur arasındaki etkileşim teriminin anlamlı olduğu görülmüştür (B=-.03, β=-.22, p=.006). Etkileşim değişkeninin modele eklenmesiyle açıklanan varyansta %3’lük bir artış meydana gelmiştir (ΔR²=.03). Elde edilen sonuçlar, çocukluk çağı travmaları ile inançsızlık eğilimi arasındaki ilişkinin iç huzur düzeyine bağlı olarak değiştiğini göstermektedir. Özellikle iç huzur düzeyi yükseldikçe çocukluk çağı travmalarının inançsızlık eğilimi üzerindeki etkisinin zayıfladığı görülmektedir. Bu sonuç, iç huzurun travmatik yaşantıların bireylerin dini yönelimleri üzerindeki etkilerini şekillendirebilen bir değişken olduğunu göstermektedir.

Araştırma sonuçları, çocukluk çağı travmaları, iç huzur ve inançsızlık eğiliminin birbiriyle ilişkili değişkenler olduğunu göstermektedir. Bulgular, çocukluk döneminde yaşanan travmatik deneyimlerin bireylerin dini yönelimleriyle ilişkili olduğunu ve travma düzeyi arttıkça inançsızlık eğiliminin yükseldiğini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte elde edilen sonuçlar, travmatik deneyimlerin dini yönelimler üzerindeki etkilerinin her bireyde aynı biçimde ortaya çıkmadığını göstermektedir. Araştırmanın en önemli bulgusu, iç huzurun çocukluk çağı travmaları ile inançsızlık eğilimi arasındaki ilişkide düzenleyici bir rol üstlenmesidir. İç huzur düzeyi yüksek bireylerde çocukluk çağı travmalarının inançsızlık eğilimi üzerindeki etkisi daha zayıf görünmektedir. Bu durum, iç huzurun bireylerin travmatik deneyimlerin dini yönelimleri üzerindeki etkilerini azaltabilen psikolojik bir tampon mekanizma olarak işlev görebileceğine işaret etmektedir. Çalışma, çocukluk çağı travmaları ile inançsızlık eğilimi arasındaki ilişkiyi Türkiye örnekleminde incelemesi ve bu ilişkide iç huzurun düzenleyici rolünü test etmesi bakımından literatüre katkı sunmaktadır. Elde edilen bulgular, çocukluk çağı travmaları ile dini yönelim arasındaki ilişkinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamakta ve bireylerin sahip oldukları psikolojik kaynakların bu süreçteki önemine dikkat çekmektedir. Ayrıca sonuçlar, travmatik yaşantılar ile dini yönelimler arasındaki ilişkinin açıklanmasında yalnızca travmatik deneyimlerin değil, bireylerin psikolojik kaynaklarının da dikkate alınması gerektiğini göstermektedir.

 

Anahtar Kelimeler: Din Psikolojisi, Çocukluk Çağı Travmaları, İç Huzur, İnançsızlık, Ruh Sağlığı.

ملخص منظم:

أثبتت دراسات عديدة أن التجارب الصادمة خلال مرحلة الطفولة قد يكون لها تأثيرات كبيرة على النمو النفسي للأفراد، وعلاقاتهم الشخصية، ومواقفهم وتوجهاتهم في مراحل لاحقة من الحياة. وفي إطار الأدبيات المتعلقة بعلم نفس الدين، أظهرت دراسات متنوعة أن الصدمات النفسية في مرحلة الطفولة تنبئ بشكل كبير وإيجابي بالميل إلى ارتباط تلك الصدمات بحياة الأفراد الدينية، ومستويات روحانيتهم، وتصوراتهم عن الله، وأساليبهم في التكيف الديني، وأنظمة المعنى لديهم. وقد أظهرت الأبحاث أن التجارب الصادمة قد تضعف التوجهات الدينية لدى بعض الأفراد، بينما تساهم في تعزيز المعتقدات الدينية لدى آخرين. ويشير هذا الوضع إلى أن تأثير الصدمة النفسية في مرحلة الطفولة على التوجهات الدينية ليس عملية خطية ولا أحادية الاتجاه. ومع ذلك، فقد ركزت نسبة كبيرة من الدراسات الحالية على العلاقات بين الصدمة والتدين، أو الروحانية، أو تصورات الله، في حين ظلت الدراسات التي تبحث بشكل مباشر في العلاقة بين الصدمة والميل نحو الإلحاد محدودة. ويبدو أن عدد الدراسات التي تتناول الأبعاد النفسية للكفر منخفض نسبيًا، لا سيما في السياق التركي. من ناحية أخرى، يُعتبر السلام الداخلي موردًا نفسيًّا مهمًّا يرتبط بالانسجام مع الذات، وتكوين إحساس بمعنى الحياة، والحفاظ على التوازن الداخلي، والتكيف مع أحداث الحياة الصعبة. ومع ذلك، تجدر الإشارة إلى أن الدراسات التي تبحث في الصدمات النفسية في مرحلة الطفولة، والسلام الداخلي، والميل نحو الكفر ضمن نفس النموذج لا تزال محدودة جدًّا. لذلك، تهدف هذه الدراسة إلى فحص العلاقة بين الصدمات النفسية في مرحلة الطفولة والميل إلى الإلحاد، وتحديد ما إذا كان السلام الداخلي يلعب دورًا معتدلًا في هذه العلاقة.

أُجريت الدراسة باستخدام نهج بحثي كمي في إطار تصميم مسح ارتباطي. تألفت العينة من 474 مشاركًا يبلغون من العمر 18 عامًا فأكثر ويقيمون في تركيا، تم الوصول إليهم من خلال أخذ العينات حسب الملاءمة. ومن بين المشاركين، كانت 67.5% من الإناث (n = 320) و32.5% من الذكور (n = 154)، بمتوسط عمر يبلغ 33.30 سنة (الانحراف المعياري = 9.53). تم جمع البيانات باستخدام «استبيان الصدمات النفسية في مرحلة الطفولة»، و«مقياس عدم التدين وعدم الروحانية» (NRNS)، و«مقياس السلام الداخلي». يقيّم «استبيان الصدمات النفسية في مرحلة الطفولة» تجارب الأفراد من الإساءة والإهمال خلال الطفولة، ويقيس «مقياس عدم التدين وعدم الروحانية» (NRNS) ميول الأفراد نحو عدم التدين وعدم الروحانية، بينما يقيّم «مقياس السلام الداخلي» مستويات التوازن الداخلي والهدوء لدى الأفراد. وبلغت معاملات ألفا كرونباخ للمقاييس 0.91 لمقياس الصدمات النفسية في مرحلة الطفولة، و0.78 لمقياس السلام الداخلي، و0.95 لمقياس عدم الإيمان. تم تحليل البيانات باستخدام برنامج SPSS 26. في المرحلة الأولى، تم حساب الإحصاءات الوصفية، وفحص مدى تطابق توزيع البيانات مع التوزيع الطبيعي. وأُجري تحليل ارتباط بيرسون لتحديد العلاقات بين المتغيرات. واستُخدم ماكرو «Hayes PROCESS» لاختبار الدور المعتدل للسلام الداخلي في العلاقة بين صدمات الطفولة والميل نحو عدم الإيمان، وتم اختيار النموذج 1 لإجراء تحليلات التأثير المعتدل. في نموذج البحث، عُوملت الصدمة في مرحلة الطفولة باعتبارها المتغير المستقل، والميل نحو عدم الإيمان باعتباره المتغير التابع، والسلام الداخلي باعتباره المتغير المعتدل.

كشفت النتائج عن وجود علاقة إيجابية وذات دلالة إحصائية بين الصدمة في مرحلة الطفولة والميل نحو عدم الإيمان (r = 0.252، p < 0.01). تشير هذه النتيجة إلى أن زيادة التجارب الصادمة خلال مرحلة الطفولة ترتبط بزيادة ميل الأفراد نحو عدم الإيمان. وتم العثور على علاقة سلبية وذات دلالة إحصائية بين الصدمة النفسية في مرحلة الطفولة والسلام الداخلي (r = −.341، p < .01). وبناءً على ذلك، كلما زادت الصدمة النفسية في مرحلة الطفولة، انخفضت مستويات السلام الداخلي لدى الأفراد. بالإضافة إلى ذلك، تم تحديد علاقة سلبية وذات دلالة إحصائية بين الميل إلى عدم الإيمان والسلام الداخلي (r = −.211، p < .01). تشير هذه النتيجة إلى أن مستويات السلام الداخلي لدى الأفراد تميل إلى الانخفاض مع زيادة ميلهم نحو عدم الإيمان. أظهرت نتائج تحليل التوسط أن النموذج الإجمالي كان ذو دلالة إحصائية (R² = .11، F = 9.65، p < .001). أشار تحليل الانحدار إلى أن الصدمات النفسية في مرحلة الطفولة تنبأت بشكل إيجابي وذو دلالة إحصائية بالميل نحو عدم الإيمان (B = .80، β = .41، p < .001). كما تبين أن السلام الداخلي له تأثير ذو دلالة إحصائية على الميل نحو عدم الإيمان (B = 1.02، β = 0.15، p = 0.041). وكشف تحليل التفاعل، الذي يشكل النتيجة الرئيسية للدراسة، أن مصطلح التفاعل بين الصدمة في مرحلة الطفولة والسلام الداخلي كان ذا دلالة إحصائية (B = −0.03، β = −0.22، p = 0.006). وأدى إدراج مصطلح التفاعل إلى زيادة بنسبة 3% في التباين المفسر (ΔR² = 0.03). تشير النتائج إلى أن العلاقة بين الصدمة في مرحلة الطفولة والميل نحو الإلحاد تختلف باختلاف مستوى السلام الداخلي. وبشكل أكثر تحديدًا، كلما ارتفع مستوى السلام الداخلي، كلما ضعف تأثير الصدمة في مرحلة الطفولة على الميل نحو الإلحاد. تشير هذه النتيجة إلى أن السلام الداخلي هو متغير قادر على تشكيل تأثيرات التجارب الصادمة على التوجهات الدينية للأفراد.

تُظهر نتائج الدراسة أن الصدمة في مرحلة الطفولة، والسلام الداخلي، والميل نحو الإلحاد هي متغيرات مترابطة. وتشير النتائج إلى أن التجارب الصادمة خلال مرحلة الطفولة ترتبط بالتوجهات الدينية للأفراد، وأن الميل نحو الإلحاد يزداد مع ارتفاع مستوى الصدمة. ومع ذلك، تُظهر النتائج أيضًا أن التجارب الصادمة تؤثر على التوجهات الدينية بشكل مختلف من شخص لآخر. أهم نتيجة توصلت إليها الدراسة هي أن السلام الداخلي يلعب دورًا معتدلًا في العلاقة بين الصدمات النفسية في مرحلة الطفولة والميل نحو الإلحاد. فبين الأفراد الذين يتمتعون بمستويات أعلى من السلام الداخلي، يبدو أن تأثير الصدمات النفسية في مرحلة الطفولة على الميل نحو الإلحاد يكون أضعف. وتشير هذه النتيجة إلى أن السلام الداخلي قد يعمل كآلية حماية نفسية تقلل من تأثير التجارب الصادمة على التوجهات الدينية للأفراد. تسهم هذه الدراسة في الأدبيات من خلال دراسة العلاقة بين الصدمات النفسية في مرحلة الطفولة والميل نحو الإلحاد ضمن عينة تركية، واختبار الدور المعتدل للسلام الداخلي في هذه العلاقة. وتساهم النتائج في فهم أفضل للعلاقة بين الصدمات النفسية في مرحلة الطفولة والتوجهات الدينية، مع تسليط الضوء على أهمية الموارد النفسية في هذه العملية. علاوة على ذلك، تشير النتائج إلى أنه لا ينبغي أخذ التجارب الصادمة فحسب في الاعتبار، بل الموارد النفسية للأفراد أيضًا، عند تفسير العلاقة بين التجارب الصادمة والتوجهات الدينية.

الكلمات المفتاحية: علم نفس الدين، الصدمات النفسية في مرحلة الطفولة، السلام الداخلي، الإلحاد، الصحة النفسية

Résumé structuré :

De nombreuses études ont démontré que les expériences traumatiques vécues pendant l’enfance peuvent avoir des effets significatifs sur le développement psychologique des individus, leurs relations interpersonnelles, ainsi que leurs attitudes et orientations aux étapes ultérieures de leur vie. Dans la littérature consacrée à la psychologie de la religion, diverses études ont montré que les traumatismes de l’enfance constituaient un facteur prédictif significatif et positif de la propension à associer ces traumatismes à la vie religieuse des individus, à leur niveau de spiritualité, à leurs représentations de Dieu, à leurs modes d’adaptation religieux et à leurs systèmes de sens. Les recherches ont montré que les expériences traumatiques peuvent affaiblir les orientations religieuses chez certaines personnes tout en contribuant à renforcer les croyances religieuses chez d’autres. Cette situation suggère que l’effet des traumatismes de l’enfance sur les orientations religieuses n’est ni un processus linéaire ni unidirectionnel. Cependant, une part considérable des études existantes s’est concentrée sur les relations entre les traumatismes et la religiosité, la spiritualité ou les représentations de Dieu, tandis que les études examinant directement la relation entre les traumatismes et la tendance à l’athéisme sont restées limitées. Dans le contexte turc en particulier, le nombre d’études abordant les dimensions psychologiques de l’athéisme semble relativement faible. La paix intérieure, en revanche, est considérée comme une ressource psychologique importante associée à l’harmonie avec soi-même, au développement d’un sens à la vie, au maintien d’un équilibre intérieur et à la gestion des événements difficiles de la vie. Il convient toutefois de noter que les études examinant les traumatismes de l’enfance, la paix intérieure et la tendance à l’athéisme au sein d’un même modèle restent assez limitées. Par conséquent, l’objectif de cette étude est d’examiner la relation entre les traumatismes de l’enfance et la tendance à l’athéisme, et de déterminer si la paix intérieure joue un rôle modérateur dans cette relation.

L’étude a été menée selon une approche quantitative, dans le cadre d’un plan d’enquête corrélationnel. L’échantillon était composé de 474 participants âgés de 18 ans et plus résidant en Turquie, recrutés par échantillonnage de commodité. Parmi les participants, 67,5 % étaient des femmes (n = 320) et 32,5 % des hommes (n = 154), avec un âge moyen de 33,30 ans (écart-type = 9,53). Les données ont été recueillies à l’aide du Questionnaire sur les traumatismes de l’enfance, de l’Échelle de non-religiosité et de non-spiritualité (NRNS) et de l’Échelle de paix intérieure. Le Questionnaire sur les traumatismes de l’enfance évalue les expériences d’abus et de négligence vécues par les individus durant leur enfance ; l’échelle NRNS mesure les tendances des individus à être non religieux et non spirituels ; et l’échelle de paix intérieure évalue les niveaux d’équilibre intérieur et de sérénité des individus. Les coefficients alpha de Cronbach des échelles étaient de 0,91 pour les traumatismes de l’enfance, de 0,78 pour la paix intérieure et de 0,95 pour la non-croyance. Les données ont été analysées à l’aide du logiciel SPSS 26. Dans un premier temps, des statistiques descriptives ont été calculées et la normalité de la distribution des données a été vérifiée. Une analyse de corrélation de Pearson a été réalisée afin de déterminer les relations entre les variables. La macro PROCESS de Hayes a été utilisée pour tester le rôle modérateur de la paix intérieure dans la relation entre les traumatismes de l’enfance et la tendance à l’incroyance, et le modèle 1 a été sélectionné pour les analyses de modération. Dans le modèle de recherche, les traumatismes de l’enfance ont été considérés comme la variable indépendante, la tendance à l’incroyance comme la variable dépendante et la paix intérieure comme la variable modératrice.

Les résultats ont révélé une relation positive et statistiquement significative entre les traumatismes de l’enfance et la tendance à l’incroyance (r = 0,252, p < 0,01). Ce résultat indique qu’une augmentation des expériences traumatiques durant l’enfance est associée à une augmentation de la tendance des individus à l’incroyance. Une relation négative et significative a été mise en évidence entre les traumatismes de l’enfance et la paix intérieure (r = −0,341, p < 0,01). Ainsi, à mesure que les traumatismes de l’enfance augmentaient, le niveau de paix intérieure des individus diminuait. De plus, une relation négative et significative a été identifiée entre la tendance à l’incroyance et la paix intérieure (r = −0,211, p < 0,01). Ce résultat suggère que le niveau de paix intérieure des individus tend à diminuer à mesure que leur tendance à l’incroyance augmente. Les résultats de l’analyse de modération ont démontré que le modèle global était statistiquement significatif (R² = 0,11, F = 9,65, p < 0,001). L’analyse de régression a indiqué que les traumatismes subis pendant l’enfance prédisaient de manière significative et positive la tendance à l’incroyance (B = 0,80, β = 0,41, p < 0,001). Il a également été constaté que la paix intérieure avait un effet significatif sur la tendance à l’incroyance (B = 1,02, β = 0,15, p = 0,041). L’analyse d’interaction, qui constitue le principal résultat de l’étude, a révélé que le terme d’interaction entre les traumatismes subis pendant l’enfance et la paix intérieure était statistiquement significatif (B = −0,03, β = −0,22, p = 0,006). L’inclusion du terme d’interaction a entraîné une augmentation de 3 % de la variance expliquée (ΔR² = 0,03). Les résultats indiquent que la relation entre les traumatismes de l’enfance et la tendance à l’athéisme varie en fonction du niveau de paix intérieure. Plus précisément, à mesure que le niveau de paix intérieure augmente, l’effet des traumatismes de l’enfance sur la tendance à l’athéisme s’affaiblit. Ce résultat suggère que la paix intérieure est une variable capable de moduler les effets des expériences traumatiques sur les orientations religieuses des individus.

Les résultats de l’étude démontrent que les traumatismes de l’enfance, la paix intérieure et la tendance à l’athéisme sont des variables interdépendantes. Les résultats indiquent que les expériences traumatiques vécues pendant l’enfance sont associées aux orientations religieuses des individus et que la tendance à l’athéisme augmente à mesure que le niveau de traumatisme s’accroît. Cependant, les résultats montrent également que les expériences traumatiques affectent les orientations religieuses différemment selon les individus. La conclusion la plus importante de cette étude est que la paix intérieure joue un rôle modérateur dans la relation entre les traumatismes de l’enfance et la tendance à l’athéisme. Chez les individus présentant des niveaux plus élevés de paix intérieure, l’effet des traumatismes de l’enfance sur la tendance à l’athéisme semble être plus faible. Ce résultat suggère que la paix intérieure pourrait fonctionner comme un mécanisme psychologique d’amortissement qui réduit l’impact des expériences traumatisantes sur les orientations religieuses des individus. Cette étude apporte une contribution à la littérature en examinant la relation entre les traumatismes de l’enfance et la tendance à l’athéisme au sein d’un échantillon turc, et en testant le rôle modérateur de la paix intérieure dans cette relation. Les résultats permettent de mieux comprendre la relation entre les traumatismes de l’enfance et l’orientation religieuse, tout en soulignant l’importance des ressources psychologiques dans ce processus. En outre, les résultats indiquent que non seulement les expériences traumatisantes, mais aussi les ressources psychologiques des individus doivent être prises en compte pour expliquer la relation entre les expériences traumatisantes et les orientations religieuses.

 

Mots-clés : psychologie de la religion, traumatisme infantile, paix intérieure, incroyance, santé mentale.

Resumen estructurado:

Numerosos estudios han demostrado que las experiencias traumáticas durante la infancia pueden tener efectos significativos en el desarrollo psicológico de las personas, en sus relaciones interpersonales y en sus actitudes y orientaciones en etapas posteriores de la vida. Dentro de la literatura sobre psicología de la religión, diversos estudios han demostrado que el trauma infantil predice de forma significativa y positiva la propensión a que dicho trauma se asocie con la vida religiosa de las personas, sus niveles de espiritualidad, sus representaciones de Dios, sus estilos de afrontamiento religioso y sus sistemas de significado. Las investigaciones han puesto de manifiesto que las experiencias traumáticas pueden debilitar las orientaciones religiosas en algunas personas, al tiempo que contribuyen a reforzar las creencias religiosas en otras. Esta situación sugiere que el efecto del trauma infantil sobre las orientaciones religiosas no es un proceso ni lineal ni unidireccional. Sin embargo, una proporción considerable de los estudios existentes se ha centrado en las relaciones entre el trauma y la religiosidad, la espiritualidad o las representaciones de Dios, mientras que los estudios que examinan directamente la relación entre el trauma y la tendencia a la incredulidad siguen siendo escasos. En el contexto turco, en particular, el número de estudios que abordan las dimensiones psicológicas de la incredulidad parece ser relativamente bajo. La paz interior, por otra parte, se considera un recurso psicológico importante asociado con estar en armonía con uno mismo, desarrollar un sentido de la vida, mantener el equilibrio interior y afrontar acontecimientos vitales difíciles. No obstante, cabe destacar que los estudios que examinan el trauma infantil, la paz interior y la tendencia a la incredulidad dentro del mismo modelo siguen siendo bastante limitados. Por lo tanto, el objetivo de este estudio es examinar la relación entre el trauma infantil y la tendencia a la incredulidad, y determinar si la paz interior desempeña un papel moderador en dicha relación.

El estudio se llevó a cabo utilizando un enfoque de investigación cuantitativa en el marco de un diseño de encuesta correlacional. La muestra estuvo compuesta por 474 participantes de 18 años o más residentes en Turquía, seleccionados mediante un muestreo por conveniencia. De los participantes, el 67,5 % eran mujeres (n = 320) y el 32,5 % eran hombres (n = 154), con una edad media de 33,30 años (DE = 9,53). Los datos se recopilaron mediante el Cuestionario de Trauma Infantil, la Escala de No Religiosidad y No Espiritualidad (NRNS) y la Escala de Paz Interior. El Cuestionario de Trauma Infantil evalúa las experiencias de abuso y negligencia vividas por los individuos durante la infancia; la NRNS mide las tendencias de los individuos hacia la irreligiosidad y la ausencia de espiritualidad; y la Escala de Paz Interior evalúa los niveles de equilibrio interior y serenidad de los individuos. Los coeficientes alfa de Cronbach de las escalas fueron de 0,91 para el trauma infantil, 0,78 para la paz interior y 0,95 para la irreligiosidad. Los datos se analizaron mediante SPSS 26. En una primera fase, se calcularon las estadísticas descriptivas y se examinó la normalidad de la distribución de los datos. Se llevó a cabo un análisis de correlación de Pearson para determinar las relaciones entre las variables. Se utilizó la macro PROCESS de Hayes para comprobar el papel moderador de la paz interior en la relación entre el trauma infantil y la tendencia a la incredulidad, y se seleccionó el Modelo 1 para los análisis de moderación. En el modelo de investigación, el trauma infantil se consideró la variable independiente, la tendencia a la incredulidad la variable dependiente y la paz interior la variable moderadora.

Los resultados revelaron una relación positiva y estadísticamente significativa entre el trauma infantil y la tendencia a la incredulidad (r = 0,252; p < 0,01). Este resultado indica que un aumento de las experiencias traumáticas durante la infancia se asocia con un aumento de la tendencia de las personas hacia la incredulidad. Se encontró una relación negativa y significativa entre el trauma infantil y la paz interior (r = −0,341, p < 0,01). En consecuencia, a medida que aumentaba el trauma infantil, disminuían los niveles de paz interior de los individuos. Además, se identificó una relación negativa y significativa entre la tendencia a la incredulidad y la paz interior (r = −0,211, p < 0,01). Este hallazgo sugiere que los niveles de paz interior de las personas tienden a disminuir a medida que aumenta su tendencia a la incredulidad. Los resultados del análisis de moderación demostraron que el modelo global era estadísticamente significativo (R² = 0,11, F = 9,65, p < 0,001). El análisis de regresión indicó que el trauma infantil predecía de forma significativa y positiva la tendencia a la incredulidad (B = 0,80, β = 0,41, p < 0,001). También se observó que la paz interior tenía un efecto significativo sobre la tendencia a la incredulidad (B = 1,02; β = 0,15; p = 0,041). El análisis de interacción, que constituye el principal hallazgo del estudio, reveló que el término de interacción entre el trauma infantil y la paz interior era estadísticamente significativo (B = −0,03; β = −0,22; p = 0,006). La inclusión del término de interacción supuso un aumento del 3 % en la varianza explicada (ΔR² = 0,03). Los resultados indican que la relación entre el trauma infantil y la tendencia a la incredulidad varía en función del nivel de paz interior. Más concretamente, a medida que aumenta el nivel de paz interior, el efecto del trauma infantil sobre la tendencia a la incredulidad se debilita. Este resultado sugiere que la paz interior es una variable capaz de moldear los efectos de las experiencias traumáticas en las orientaciones religiosas de las personas.

Los resultados del estudio demuestran que el trauma infantil, la paz interior y la tendencia a la incredulidad son variables interrelacionadas. Los resultados indican que las experiencias traumáticas durante la infancia están asociadas con las orientaciones religiosas de las personas y que la tendencia a la incredulidad aumenta a medida que aumenta el nivel de trauma. Sin embargo, los resultados también muestran que las experiencias traumáticas afectan a las orientaciones religiosas de manera diferente en cada persona. El hallazgo más importante del estudio es que la paz interior desempeña un papel moderador en la relación entre el trauma infantil y la tendencia a la incredulidad. Entre las personas con mayores niveles de paz interior, el efecto del trauma infantil sobre la tendencia a la incredulidad parece ser más débil. Este hallazgo sugiere que la paz interior puede actuar como un mecanismo psicológico amortiguador que reduce el impacto de las experiencias traumáticas en las orientaciones religiosas de las personas. El estudio contribuye a la literatura al examinar la relación entre el trauma infantil y la tendencia a la incredulidad en una muestra turca y al poner a prueba el papel moderador de la paz interior en dicha relación. Los resultados contribuyen a una mejor comprensión de la relación entre el trauma infantil y la orientación religiosa, al tiempo que destacan la importancia de los recursos psicológicos en este proceso. Además, los resultados indican que, a la hora de explicar la relación entre las experiencias traumáticas y las orientaciones religiosas, no solo deben tenerse en cuenta las experiencias traumáticas, sino también los recursos psicológicos de las personas.

 

Palabras clave: Psicología de la religión, trauma infantil, paz interior, incredulidad, salud mental

结构化摘要:

大量研究表明,童年时期的创伤经历可能会对个体日后的心理发展、人际关系以及态度和取向产生显著影响。在宗教心理学文献中,多项研究表明,童年创伤能够显著且积极地预测个体宗教生活的倾向,且该创伤可能与个体的宗教生活、灵性水平、对上帝的认知、宗教应对方式以及意义体系相关。研究表明,创伤经历可能削弱某些个体的宗教取向,同时却有助于强化另一些个体的宗教信仰。这种情况表明,童年创伤对宗教取向的影响既不是线性的,也不是单向的过程。然而,现有研究中相当一部分侧重于创伤与宗教虔诚度、灵性水平或上帝表征之间的关系,而直接探讨创伤与无神论倾向之间关系的研究仍然有限。特别是在土耳其语境下,探讨无神论心理维度的研究数量似乎相对较少。另一方面,内心平静被视为一种重要的心理资源,它与自我和谐、培养生命意义感、维持内心平衡以及应对生活中的挑战性事件密切相关。尽管如此,值得注意的是,在同一研究模型中同时考察童年创伤、内心平静与无神论倾向的研究仍然相当有限。因此,本研究旨在探讨童年创伤与无神论倾向之间的关系,并确定内心平和在此关系中是否发挥调节作用。

本研究采用定量研究方法,在相关性调查设计框架下进行。样本包括474名居住在土耳其、年龄在18岁及以上的参与者,通过便利抽样法招募。其中,67.5%为女性(n = 320),32.5%为男性(n = 154),平均年龄为33.30岁(标准差 = 9.53)。数据收集使用了《童年创伤问卷》、《非宗教-灵性量表》(NRNS)和《内心平和量表》。《童年创伤问卷》用于评估个体在童年时期遭受虐待和忽视的经历;《非宗教-灵性量表》(NRNS)用于测量个体倾向于无宗教信仰和无灵性的程度;《内心平和量表》则用于评估个体的内心平衡与平静程度。各量表的克朗巴赫α系数分为:童年创伤量表为0.91,内心平和量表0.78,无信仰量表0.95。数据采用SPSS 26进行分析。第一阶段计算了描述性统计量,并检验了数据分布的正态性。通过皮尔逊相关分析确定了各变量之间的关系。使用Hayes PROCESS测试了内在平和在童年创伤与无信仰倾向关系中的调节作用,并选定模型1进行调节分析。在研究模型中,童年创伤被视为自变量,不信倾向被视为因变量,内心平和被视为调节变量。

研究结果显示,童年创伤与不信倾向之间存在正相关且具有统计学意义(r = .252, p < .01)。这一结果表明,童年期间创伤经历的增加与个体不信倾向的增强相关。研究还发现,童年创伤与内心平静之间存在负相关且具有统计学意义(r = −0.341p < 0.01)。因此,随着童年创伤程度的加深,个体的内心平静水平会随之降低。此外,研究还发现,不信倾向与内心平静之间也存在负相关且具有统计学意义(r = −0.211p < 0.01)。这一发现表明,随着个人不信倾向的增强,其内心平和程度往往会降低。调节分析结果表明,总体模型在统计上显著(R² = .11F = 9.65p < .001)。回归分析显示,童年创伤对不信倾向具有显著的正向预测作用(B = .80β = .41p < .001)。研究还发现,内心平和对不信倾向具有显著影响(B = 1.02β = 0.15p = 0.041)。作为本研究主要发现的交互作用分析表明,童年创伤与内心平和之间的交互项在统计上显著(B = −0.03β = −0.22p = 0.006)。纳入该交互项后,解释方差增加了3%ΔR² = 0.03)。研究结果表明,童年创伤与无神论倾向之间的关系会因内心平和程度的不同而有所差异。更具体地说,随着内心平和程度的提高,童年创伤对无神论倾向的影响会减弱。这一结果表明,内心平和是一个能够塑造创伤经历对个体宗教取向影响的变量。

本研究的结果表明,童年创伤、内心平和与无神论倾向是相互关联的变量。结果表明,童年期的创伤经历与个体的宗教取向相关,且随着创伤程度的加深,无神论倾向会增强。然而,研究结果同时也表明,创伤经历对不同个体的宗教取向产生的影响各不相同。本研究最重要的发现是,内心平静在童年创伤与无神论倾向之间的关系中起着调节作用。对于内心平静程度较高的人来说,童年创伤对无神论倾向的影响似乎较弱。这一发现表明,内心平静可能作为一种心理缓冲机制,减轻创伤经历对个人宗教取向的影响。本研究通过考察土耳其样本中童年创伤与无神论倾向之间的关系,并检验内心平静在此关系中的调节作用,为相关文献做出了贡献。这些发现有助于更好地理解童年创伤与宗教取向之间的关系,同时突显了心理资源在此过程中的重要性。此外,研究结果表明,在解释创伤经历与宗教取向之间的关系时,不仅应考虑创伤经历,还应将个体的心理资源纳入考量。

 

关键词: 宗教心理学、童年创伤、内心平静、无神论、心理健康。

Структурированное резюме:

Многочисленные исследования показали, что травматические переживания в детстве могут оказывать значительное влияние на психологическое развитие человека, его межличностные отношения, а также на его установки и ориентации на более поздних этапах жизни. В литературе по психологии религии различные исследования продемонстрировали, что детская травма является значимым и положительным предиктором склонности к тому, что данная детская травма может быть связана с религиозной жизнью человека, уровнем его духовности, представлениями о Боге, стилями религиозного преодоления трудностей и системами смыслов. Исследования показывают, что травматические переживания могут ослаблять религиозные ориентации у одних людей и одновременно способствовать укреплению религиозных убеждений у других. Такая ситуация свидетельствует о том, что влияние детской травмы на религиозные ориентации не является ни линейным, ни однонаправленным процессом. Однако значительная часть существующих исследований сосредоточена на взаимосвязях между травмой и религиозностью, духовностью или представлениями о Боге, в то время как количество исследований, непосредственно изучающих связь между травмой и склонностью к неверию, остается ограниченным. В частности, в турецком контексте количество исследований, посвященных психологическим аспектам неверия, представляется относительно небольшим. Внутренний покой, с другой стороны, считается важным психологическим ресурсом, связанным с гармонией с самим собой, формированием чувства смысла жизни, поддержанием внутреннего равновесия и преодолением сложных жизненных событий. Тем не менее следует отметить, что исследования, в которых в рамках одной модели изучаются детская травма, внутренний покой и склонность к неверию, по-прежнему весьма ограничены. Поэтому целью данного исследования является изучение взаимосвязи между детской травмой и склонностью к неверию, а также определение того, играет ли внутренний покой роль модератора в этой взаимосвязи.

Исследование проводилось с использованием количественного подхода в рамках корреляционного опросного дизайна. Выборка состояла из 474 участников в возрасте 18 лет и старше, проживающих в Турции, которые были отобраны методом удобной выборки. Среди участников 67,5 % составляли женщины (n = 320), а 32,5 % — мужчины (n = 154); средний возраст составил 33,30 лет (SD = 9,53). Данные собирались с помощью «Вопросника о детских травмах», «Шкалы нерелигиозности и недуховности» (NRNS) и «Шкалы внутреннего покоя». «Вопросник о детских травмах» оценивает пережитые участниками случаи жестокого обращения и безнадзорности в детстве, шкала NRNS измеряет склонность участников к нерелигиозности и недуховности, а шкала «Внутренний покой» оценивает уровень внутреннего равновесия и спокойствия участников. Коэффициенты альфа Кронбаха для шкал составили 0,91 для детских травм, 0,78 для внутреннего покоя и 0,95 для нерелигиозности. Анализ данных проводился с использованием SPSS 26. На первом этапе были рассчитаны описательные статистические показатели и проверена нормальность распределения данных. Для определения взаимосвязей между переменными был проведен корреляционный анализ по Пирсону. Для проверки модераторной роли внутреннего покоя в взаимосвязи между детской травмой и склонностью к неверию использовался макрос Hayes PROCESS, а для анализа модерации была выбрана модель 1. В исследовательской модели детская травма рассматривалась как независимая переменная, склонность к неверию — как зависимая переменная, а внутренний покой — как модераторная переменная.

Результаты показали положительную и статистически значимую взаимосвязь между детской травмой и склонностью к неверию (r = 0,252, p < 0,01). Этот результат указывает на то, что увеличение количества травматических переживаний в детстве связано с усилением склонности индивидуумов к неверию. Была обнаружена отрицательная и статистически значимая связь между детской травмой и внутренним спокойствием (r = −0,341, p < 0,01). Соответственно, по мере увеличения детской травмы уровень внутреннего спокойствия у индивидуумов снижался. Кроме того, была выявлена отрицательная и статистически значимая связь между склонностью к неверию и внутренним спокойствием (r = −0,211, p < 0,01). Этот результат свидетельствует о том, что уровень внутреннего покоя у людей, как правило, снижается по мере усиления их склонности к неверию. Результаты анализа модулирующих эффектов показали, что общая модель была статистически значимой (R² = 0,11, F = 9,65, p < 0,001). Регрессионный анализ показал, что детская травма значимо и положительно предсказывала склонность к неверию (B = 0,80, β = 0,41, p < 0,001). Было также установлено, что внутренний покой оказывает значимое влияние на склонность к неверию (B = 1,02; β = 0,15; p = 0,041). Анализ взаимодействия, который является основным результатом исследования, показал, что термин взаимодействия между травмой детства и внутренним покоем был статистически значимым (B = −0,03; β = −0,22; p = 0,006). Включение термина взаимодействия привело к увеличению объясняемой дисперсии на 3 % (ΔR² = 0,03). Полученные результаты указывают на то, что взаимосвязь между детской травмой и склонностью к неверию варьируется в зависимости от уровня внутреннего покоя. В частности, по мере повышения уровня внутреннего покоя влияние детской травмы на склонность к неверию ослабевает. Этот результат свидетельствует о том, что внутренний покой является переменной, способной формировать влияние травматических переживаний на религиозные ориентации индивидуумов.

Результаты исследования демонстрируют, что детская травма, внутренний покой и склонность к неверию являются взаимосвязанными переменными. Результаты указывают на то, что травматические переживания в детстве связаны с религиозными ориентациями индивидуумов и что склонность к неверию возрастает по мере увеличения уровня травмы. Однако результаты также показывают, что травматические переживания по-разному влияют на религиозные ориентации у каждого человека. Наиболее важным выводом исследования является то, что внутренний покой играет модераторную роль в взаимосвязи между детской травмой и склонностью к неверию. У людей с более высоким уровнем внутреннего покоя влияние детской травмы на склонность к неверию, по-видимому, оказывается слабее. Этот вывод свидетельствует о том, что внутренний покой может выступать в качестве психологического буферного механизма, снижающего воздействие травматических переживаний на религиозные ориентации индивидуумов. Данное исследование вносит вклад в научную литературу, поскольку в нем изучается взаимосвязь между детской травмой и склонностью к неверию на турецкой выборке, а также проверяется смягчающая роль внутреннего покоя в этой взаимосвязи. Полученные результаты способствуют лучшему пониманию взаимосвязи между детской травмой и религиозной ориентацией, одновременно подчеркивая важность психологических ресурсов в этом процессе. Кроме того, результаты указывают на то, что при объяснении взаимосвязи между травматическими переживаниями и религиозными ориентациями следует учитывать не только сами травматические переживания, но и психологические ресурсы индивидуумов.

 

Ключевые слова: психология религии, детская травма, внутренний покой, неверие, психическое здоровье.

संरचित सारांश:

अनेक अध्ययनों ने यह प्रदर्शित किया है कि बचपन के दर्दनाक अनुभवों का व्यक्तियों के मनोवैज्ञानिक विकास, पारस्परिक संबंधों, और जीवन के बाद के चरणों में उनके दृष्टिकोण और रुझानों पर महत्वपूर्ण प्रभाव पड़ सकता है। धर्म मनोविज्ञान के साहित्य में, विभिन्न अध्ययनों ने यह प्रदर्शित किया है कि बचपन के आघात ने व्यक्तियों की धार्मिक जीवन, आध्यात्मिकता के स्तर, ईश्वर की छवि, धार्मिक मुकाबला करने की शैलियों, और अर्थ की प्रणालियों से जुड़ी प्रवृत्ति की महत्वपूर्ण और सकारात्मक रूप से भविष्यवाणी की है।

अनुसंधान से पता चला है कि दर्दनाक अनुभव कुछ व्यक्तियों में धार्मिक प्रवृत्तियों को कमजोर कर सकते हैं, जबकि दूसरों में धार्मिक विश्वासों को मजबूत करने में योगदान करते हैं। यह स्थिति दर्शाती है कि धार्मिक प्रवृत्तियों पर बचपन के आघात का प्रभाव तो रैखिक है और ही एकदिशीय प्रक्रिया है। हालाँकि, मौजूदा अध्ययनों का एक बड़ा हिस्सा आघात और धार्मिकता, आध्यात्मिकता, या ईश्वर की छवि के बीच संबंधों पर केंद्रित रहा है, जबकि आघात और अविश्वास की प्रवृत्ति के बीच संबंध की सीधे जाँच करने वाले अध्ययन सीमित रहे हैं। विशेष रूप से तुर्की के संदर्भ में, अविश्वास के मनोवैज्ञानिक आयामों को संबोधित करने वाले अध्ययनों की संख्या अपेक्षाकृत कम प्रतीत होती है। दूसरी ओर, आंतरिक शांति को एक महत्वपूर्ण मनोवैज्ञानिक संसाधन माना जाता है जो स्वयं के साथ सामंजस्य स्थापित करने, जीवन में अर्थ की भावना विकसित करने, आंतरिक संतुलन बनाए रखने और चुनौतीपूर्ण जीवन घटनाओं से निपटने से जुड़ा है। फिर भी, यह ध्यान देने योग्य है कि एक ही मॉडल के भीतर बचपन के आघात, आंतरिक शांति और अविश्वास की प्रवृत्ति की जांच करने वाले अध्ययन काफी सीमित हैं।

इसलिए, इस अध्ययन का उद्देश्य बाल्यकाल के आघात और अविश्वास की प्रवृत्ति के बीच संबंध की जांच करना और यह निर्धारित करना है कि क्या आंतरिक शांति इस संबंध में एक मध्यस्थ भूमिका निभाती है।

यह अध्ययन सहसंबंधात्मक सर्वेक्षण डिजाइन के ढांचे के भीतर एक मात्रात्मक अनुसंधान पद्धति का उपयोग करके किया गया था। नमूने में तुर्की में रहने वाले 18 वर्ष और उससे अधिक आयु के 474 प्रतिभागी शामिल थे, जिन्हें सुविधा नमूनाकरण (convenience sampling) के माध्यम से शामिल किया गया था।

प्रतिभागियों में से, 67.5% महिलाएँ (n = 320) और 32.5% पुरुष (n = 154) थे, जिनकी औसत आयु 33.30 वर्ष (SD = 9.53) थी। डेटा का संग्रह चाइल्डहुड ट्रॉमा क्वेश्चनियर, नॉनरिलीजियस-नॉनस्पिरिचुअल स्केल (NRNS), और इनर पीस स्केल का उपयोग करके किया गया। बाल्यकाल आघात प्रश्नावली व्यक्तियों के बचपन के दौरान दुर्व्यवहार और उपेक्षा के अनुभवों का आकलन करती है, एनआरएनएस (NRNS) व्यक्तियों की गैर-धार्मिक और गैर-आध्यात्मिक होने की प्रवृत्ति को मापता है, और आंतरिक शांति पैमाना व्यक्तियों के आंतरिक संतुलन और शांति के स्तर का मूल्यांकन करता है। पैमानों के क्रोनबैक अल्फा गुणांक बाल्यकाल आघात के लिए .91, आंतरिक शांति के लिए .78, और अविश्वास के लिए .95 थे। डेटा का विश्लेषण SPSS 26 का उपयोग करके किया गया। पहले चरण में, वर्णनात्मक सांख्यिकी की गणना की गई, और डेटा वितरण की सामान्यता की जांच की गई। चरों के बीच संबंधों को निर्धारित करने के लिए पियरसन सहसंबंध विश्लेषण किया गया। बचपन के आघात और अविश्वास की प्रवृत्ति के बीच संबंध में आंतरिक शांति की मध्यस्थ भूमिका का परीक्षण करने के लिए हेस PROCESS मैक्रो का उपयोग किया गया, और मध्यस्थता विश्लेषण के लिए मॉडल 1 का चयन किया गया।

अनुसंधान मॉडल में, बचपन के आघात को स्वतंत्र चर, अविश्वास की प्रवृत्ति को आश्रित चर, और आंतरिक शांति को मध्यस्थ चर के रूप में माना गया।

निष्कर्षों से बचपन के आघात और अविश्वास की प्रवृत्ति के बीच एक सकारात्मक और सांख्यिकीय रूप से महत्वपूर्ण संबंध सामने आया (r = .252, p < .01) यह परिणाम इंगित करता है कि बचपन के दौरान दर्दनाक अनुभवों में वृद्धि व्यक्तियों में अविश्वास की प्रवृत्ति में वृद्धि से जुड़ी हुई है।

बाल्यकाल के आघात और आंतरिक शांति के बीच एक नकारात्मक और महत्वपूर्ण संबंध पाया गया (r = −.341, p < .01) तदनुसार, जैसे-जैसे बाल्यकाल का आघात बढ़ा, व्यक्तियों का आंतरिक शांति का स्तर कम हो गया। इसके अतिरिक्त, अविश्वास की प्रवृत्ति और आंतरिक शांति के बीच एक नकारात्मक और महत्वपूर्ण संबंध पहचाना गया (r = −.211, p < .01) यह निष्कर्ष दर्शाता है कि जैसे-जैसे अविश्वास की ओर व्यक्तियों की प्रवृत्ति बढ़ती है, वैसे-वैसे उनके आंतरिक शांति का स्तर कम होने लगता है। मध्यस्थता विश्लेषण के परिणामों ने प्रदर्शित किया कि समग्र मॉडल सांख्यिकीय रूप से महत्वपूर्ण था (R² = .11, F = 9.65, p < .001) प्रतिगमन विश्लेषण से पता चला कि बचपन के आघात ने अविश्वास की प्रवृत्ति की महत्वपूर्ण और सकारात्मक रूप से भविष्यवाणी की (B = .80, β = .41, p < .001)

अंतरंग शांति का अविश्वास की प्रवृत्ति पर भी एक महत्वपूर्ण प्रभाव पाया गया (B = 1.02, β = .15, p = .041) परस्पर क्रिया विश्लेषण, जो इस अध्ययन का मुख्य निष्कर्ष है, ने यह प्रकट किया कि बचपन के आघात और अंतरंग शांति के बीच की परस्पर क्रिया पद सांख्यिकीय रूप से महत्वपूर्ण था (B = −.03, β = −.22, p = .006) अंतरक्रिया पद को शामिल करने से व्याख्या की गई विचरण में 3% की वृद्धि हुई (ΔR² = .03) निष्कर्ष बताते हैं कि बचपन के आघात और अविश्वास की प्रवृत्ति के बीच का संबंध आंतरिक शांति के स्तर के आधार पर भिन्न होता है। अधिक विशेष रूप से, जैसे-जैसे आंतरिक शांति का स्तर बढ़ता है, अविश्वास की प्रवृत्ति पर बचपन के आघात का प्रभाव कमजोर होता जाता है।

यह परिणाम बताता है कि आंतरिक शांति एक ऐसा चर है जो व्यक्तियों की धार्मिक प्रवृत्तियों पर आघातपूर्ण अनुभवों के प्रभावों को आकार देने में सक्षम है।

अध्ययन के निष्कर्ष यह दर्शाते हैं कि बचपन का आघात, आंतरिक शांति और अविश्वास की प्रवृत्ति परस्पर संबंधित चर हैं। परिणाम बताते हैं कि बचपन के दौरान आघातपूर्ण अनुभव व्यक्तियों की धार्मिक प्रवृत्तियों से जुड़े होते हैं और आघात का स्तर बढ़ने के साथ अविश्वास की प्रवृत्ति भी बढ़ जाती है। हालांकि, निष्कर्ष यह भी दिखाते हैं कि आघातपूर्ण अनुभव प्रत्येक व्यक्ति के लिए धार्मिक प्रवृत्तियों को अलग-अलग प्रभावित करते हैं।

इस अध्ययन की सबसे महत्वपूर्ण खोज यह है कि आंतरिक शांति बचपन के आघात और अविश्वास की प्रवृत्ति के बीच के संबंध में एक मध्यस्थ भूमिका निभाती है। उच्च स्तर की आंतरिक शांति वाले व्यक्तियों में, अविश्वास की प्रवृत्ति पर बचपन के आघात का प्रभाव कमजोर प्रतीत होता है। यह खोज बताती है कि आंतरिक शांति एक मनोवैज्ञानिक बफरिंग तंत्र के रूप में काम कर सकती है जो व्यक्तियों की धार्मिक प्रवृत्तियों पर आघातकारी अनुभवों के प्रभाव को कम करती है। यह अध्ययन एक तुर्की नमूने के भीतर बचपन के आघात और अविश्वास की प्रवृत्ति के बीच संबंध की जांच करके और इस संबंध में आंतरिक शांति की मध्यस्थ भूमिका का परीक्षण करके साहित्य में योगदान देता है। निष्कर्ष बचपन के आघात और धार्मिक अभिविन्यास के बीच संबंध की बेहतर समझ में योगदान करते हैं, साथ ही इस प्रक्रिया में मनोवैज्ञानिक संसाधनों के महत्व पर प्रकाश डालते हैं। इसके अलावा, परिणाम बताते हैं कि आघातपूर्ण अनुभवों और धार्मिक अभिविन्यास के बीच संबंध की व्याख्या करते समय केवल आघातपूर्ण अनुभवों, बल्कि व्यक्तियों के मनोवैज्ञानिक संसाधनों को भी ध्यान में रखा जाना चाहिए।

 

कीवर्ड: धर्म की मनोविज्ञान, बचपन का आघात, आंतरिक शांति, अविश्वास, मानसिक स्वास्थ्य।

Article Statistics

Number of reads 79
Number of downloads 21

Share

Turkish Studies-Comparative Religious Studies
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.